পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
উত্তৰ : কৃষ্ণগীত গোৱা সুন্দৰীগৰাকী হৈছে যশোদা।
প্রশ্ন ২। 'শিশুলীলা' পাঠটিত ফুটি উঠা মানবীয় ৰূপৰ বিষয়ে নিজৰ ভাষাৰে লিখাঁ।
প্রশ্ন ৩। শংকৰদেৱৰ মহত্ত্বম সৃষ্টি 'কীৰ্তনঘোষা' বিষয়ে এটা চমুটোকা লিখা।
এই কীৰ্তনবোৰ পঢ়িলে এনে লাগে যেন একো একোটি সুন্দৰ খণ্ড কবিতাহে! ইয়াৰ বিশেষত্বটো হ’ল ইয়াৰ 'ঘোষা'। একেটা ঘোষাকে বাৰে বাৰে আবৃত্তি কৰি যেতিয়া কীৰ্তনৰ পদসমূহ গোৱা হয়, তেতিয়া এক আধ্যাত্মিক পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হয়। পুথিখনৰ বিষয়বস্তু ইমান আকৰ্ষণীয় আৰু ভাষা ইমান শুৱলা যে সৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ পৰা বৃদ্ধলৈকে সকলোৱে ইয়াৰ ৰস পান কৰি আনন্দ পায়। সঁচাকৈয়ে, মহাপুৰুষজনাৰ অপূৰ্ব বৰ্ণনাৰীতি আৰু সাহিত্যিক দক্ষতা এই পুথিখনৰ জৰিয়তে অতি উজ্জ্বলকৈ ফুটি উঠিছে।
প্রশ্ন ৪। 'শিশুলীলা' পাঠটিৰ অন্তর্নিহিত তাৎপর্য বুজাই লিখা।
গাখীৰ নমাই আহি যশোদাৰ চকু গ'ল পুত্ৰৰ এনে কাণ্ডৰ ওপৰত। তেওঁ হাতত এডাল এচাৰি লৈ কৃষ্ণক শাসন কৰিবলৈ খেদি গ'ল। ইয়াতেই ফুটি উঠিছে এক অপূৰ্ব বিপৰীত ছবি— যাক মহা মহা যোগীসকলে কঠোৰ তপস্যা কৰিও নাপায়, সেই পৰম ব্ৰহ্মই আজি এগৰাকী সামান্য গোৱালীৰ ভয়ত প্ৰাণ টাকি দৌৰিছে! অৱশেষত মাকৰ ভাগৰুৱা অৱস্থা দেখি জগতপতি কৃষ্ণই নিজেই ধৰা দিলে। যাৰ কোনো আদি বা অন্ত নাই, সেই পূৰ্ণব্ৰহ্ম ভগৱানে কেৱল যশোদাৰ ভক্তিৰ ওচৰত হাৰ মানি এজন মৰম লগা মানৱ শিশুৰ দৰে নতি স্বীকাৰ কৰিলে।
যশোদা বান্ধন্ত উড়ুখলে।।'
-কথাষাৰৰ অন্তর্নিহিত তাৎপর্য বুজাই লিখা।
মাকৰ এই হঠাত্ কৰি যোৱা কাৰ্যত শিশু কৃষ্ণই বৰকৈ খং কৰিলে। তেওঁ অভিমানতে শিলগুটি মাৰি দধিৰ পাত্ৰটো ভাঙি পেলালে আৰু কোঠাত সোমাই উড়ালৰ ওপৰত বহি লৱণু চুৰ কৰি খাবলৈ ধৰিলে। কেৱল নিজৰে নহয়, তেওঁ মাখনবোৰ চাৰিওফালে পেলাই নষ্টও কৰিলে। গাখীৰ নমাই থৈ আহি যশোদাই পুত্ৰৰ এনে কাণ্ড দেখি খঙতে একো নাই হৈ এখন এচাৰি লৈ তেওঁক শাসন কৰিবলৈ খেদি গ’ল। মাকক হাতত এচাৰি লোৱা দেখি কৃষ্ণই ভয়তে উড়ালৰ পৰা নামি দৌৰ দিলে।
মাক যশোদাইও নেৰানেপেৰাকৈ কৃষ্ণৰ পিছে পিছে লৰা-ধপৰা কৰি অৱশেষত একেবাৰে ভাগৰি পৰিল। মাকৰ সেই কাতৰ শ্ৰম দেখি দয়াময় কৃষ্ণই নিজেই আহি মাকৰ হাতত ধৰা দিলে। ইয়াৰ পাছত যশোদাই কৃষ্ণক নানা ধৰণে গালি-শপনি পাৰি এটি উড়ালত বান্ধি থবলৈ উদ্যত হ’ল।
ইয়াতেই মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে এক গভীৰ আধ্যাত্মিক সত্য প্ৰকাশ কৰিছে। যি ভগৱন্ত পুৰুষ সদায় ভক্তৰ অধীন, তেওঁক যশোদাই পূৰ্বজন্মৰ মহাপুণ্যৰ ফলত পুত্ৰৰূপে পাইছে। সেই পৰমাত্মাক আজি এগৰাকী সাধাৰণ মাতৃয়ে বান্ধি থৈ শাস্তি দিবলৈ সাজু হৈছে— এয়াই হৈছে ভগৱানৰ পৰম মানৱীয় লীলা আৰু ভক্তৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ অপাৰ কৰুণা।
প্রশ্ন ৬। 'নাই আদি অন্ত পূর্বাপৰ।
পূৰ্ণ-ব্রহ্ম জগত ঈশ্বৰ।।'
-ইয়াত কবিয়ে শিশু কৃষ্ণৰ ঐশ্বৰিক গুণৰ প্ৰকাশ কেনেদৰে কৰিছে বুজাই লিখা।
উত্তৰ : মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ ‘শিশুলীলা’ কাব্যত জগতপতি শ্ৰীকৃষ্ণৰ মানৱীয় চঞ্চলতা আৰু ঐশ্বৰিক মহিমাৰ এক অপূৰ্ব সংমিশ্ৰণ ঘটিছে। এদিন মাক যশোদাই কৃষ্ণৰ গুণানুকীৰ্তন কৰি দধি মথি থাকোঁতে, শিশু কৃষ্ণই মাকৰ কোলাত উঠি স্তনপান কৰিবলৈ ধৰে। তেনেতে চৌকাত গাখীৰ উতলি পৰিবলৈ ধৰাত, যশোদাই কৃষ্ণক কোলাৰ পৰা নমাই থৈ লৰালৰিকৈ গাখীৰ নমাবলৈ দৌৰি যায়।
মাকৰ এই কাৰ্যত শিশু কৃষ্ণৰ মনত তীব্ৰ অভিমান জাগে। তেওঁ খঙতে শিলগুটি মাৰি দধিৰ পাত্ৰ ভাঙি পেলায় আৰু কোঠাত সোমাই উড়ালৰ ওপৰত বহি লৱণু চুৰ কৰি খায়। কেৱল নিজে খোৱাই নহয়, তেওঁ বান্দৰকো লৱণু খুৱাই আনন্দ লয়। গাখীৰ নমাই আহি যশোদাই পুত্ৰৰ এই কাণ্ড দেখি হাতত এচাৰি লৈ কৃষ্ণক শাসন কৰিবলৈ খেদি যায়।
যাক মহা মহা যোগীসকলে কঠোৰ তপস্যা কৰিও দৰ্শন নাপায়, সেই পৰমব্ৰহ্মই আজি এগৰাকী সামান্য গোৱালীৰ ভয়ত প্ৰাণটাকি দৌৰিছে! অৱশেষত মাকৰ ভাগৰুৱা অৱস্থা দেখি ভক্তবৎসল কৃষ্ণই নিজেই ধৰা দিয়ে। ইয়াৰ জৰিয়তে কবিয়ে প্ৰকাশ কৰিছে যে যাৰ কোনো আদি বা অন্ত নাই, সেই পূৰ্ণব্ৰহ্ম ভগৱানে কেৱল যশোদাৰ অনন্য ভক্তিৰ ওচৰত হাৰ মানি এজন মৰম লগা মানৱ শিশুৰ দৰে ভুল স্বীকাৰ কৰিছে।মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ ‘শিশুলীলা’ কাব্যত জগতপতি শ্ৰীকৃষ্ণৰ মানৱীয় চঞ্চলতা আৰু ঐশ্বৰিক মহিমাৰ এক অপূৰ্ব সংমিশ্ৰণ ঘটিছে। এদিন মাক যশোদাই কৃষ্ণৰ গুণানুকীৰ্তন কৰি দধি মথি থাকোঁতে, শিশু কৃষ্ণই মাকৰ কোলাত উঠি স্তনপান কৰিবলৈ ধৰে। তেনেতে চৌকাত গাখীৰ উতলি পৰিবলৈ ধৰাত, যশোদাই কৃষ্ণক কোলাৰ পৰা নমাই থৈ লৰালৰিকৈ গাখীৰ নমাবলৈ দৌৰি যায়।
মাকৰ এই কাৰ্যত শিশু কৃষ্ণৰ মনত তীব্ৰ অভিমান জাগে। তেওঁ খঙতে শিলগুটি মাৰি দধিৰ পাত্ৰ ভাঙি পেলায় আৰু কোঠাত সোমাই উড়ালৰ ওপৰত বহি লৱণু চুৰ কৰি খায়। কেৱল নিজে খোৱাই নহয়, তেওঁ বান্দৰকো লৱণু খুৱাই আনন্দ লয়। গাখীৰ নমাই আহি যশোদাই পুত্ৰৰ এই কাণ্ড দেখি হাতত এচাৰি লৈ কৃষ্ণক শাসন কৰিবলৈ খেদি যায়।
যাক মহা মহা যোগীসকলে কঠোৰ তপস্যা কৰিও দৰ্শন নাপায়, সেই পৰমব্ৰহ্মই আজি এগৰাকী সামান্য গোৱালীৰ ভয়ত প্ৰাণটাকি দৌৰিছে! অৱশেষত মাকৰ ভাগৰুৱা অৱস্থা দেখি ভক্তবৎসল কৃষ্ণই নিজেই ধৰা দিয়ে। ইয়াৰ জৰিয়তে কবিয়ে প্ৰকাশ কৰিছে যে যাৰ কোনো আদি বা অন্ত নাই, সেই পূৰ্ণব্ৰহ্ম ভগৱানে কেৱল যশোদাৰ অনন্য ভক্তিৰ ওচৰত হাৰ মানি এজন মৰম লগা মানৱ শিশুৰ দৰে ভুল স্বীকাৰ কৰিছে।
প্রশ্ন ৭। ব্যাখ্যা কৰা:
(ক) যাক যোগী নপাবে ধ্যানত।
হেন হৰি পলান্ত ভয়ত।।
উত্তৰ : "উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ *'শিশুলীলা'*ৰ পৰা লোৱা হৈছে।
ইয়াত ভক্তিৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। যিজন ভগৱানক ঋষি-মুনিসকলে বছৰ বছৰ ধৰি কঠোৰ ধ্যান কৰিও ঢুকি নাপায়, সেই একেজন কৃষ্ণই ভক্তৰ মৰমৰ ওচৰত সম্পূৰ্ণ পৰাধীন।
কবিতাটোত দেখা যায়, মাক যশোদাই পিয়াহ দি থকাৰ মাজতে ক্ষীৰ নমাবলৈ যোৱাত শিশু কৃষ্ণই খঙতে দৈৰ পাত্ৰ ভাঙি লৱণু চুৰ কৰি খায় আৰু বান্দৰকো খুৱায়। মাকে হাতত এচাৰি লৈ খেদি অহা দেখি তেওঁ ভয়তে দৌৰ দিবলৈ ধৰে। কবিয়ে ইয়াতে বুজাব খুজিছে যে— যোগীসকলে যাক ধ্যান কৰিও লাভ কৰিব নোৱাৰে, সেই পৰমেশ্বৰ কৃষ্ণই আজি মাকৰ ভয়ত এজন সাধাৰণ শিশুৰ দৰে পলাই ফুৰিছে।"
(খ) ভাণ্ড ভাঙি আবে যাইবি কোথা।
খাইবো আজি কৃষ্ণ তোৰ মাথা।।
(গ) পাচে পাচে যশোদা খেদন্ত।
ভয়ে লাগ মাৱক নেদন্ত।।
ইয়াত জগতপতি শ্ৰীকৃষ্ণৰ অতি মৰমলগা মানৱীয় ৰূপটো ফুটি উঠিছে। এদিনাখন মা যশোদাই দধি মথি থাকোঁতে শিশু কৃষ্ণই মাকৰ কোলাত সোমাই আবদাৰ কৰিবলৈ ধৰে। তেনেতে জুহালত গাখীৰ উথলি উঠাত যশোদাই কৃষ্ণক নমাই থৈ লৰালৰিকৈ গাখীৰখিনি চম্ভালিবলৈ যায়। মাকৰ এনে ব্যৱহাৰত অভিমান কৰি কৃষ্ণই শিলগুটিৰে দৈৰ পাত্ৰ ভাঙি পেলায় আৰু কোঠাত সোমাই লৱণু চুৰ কৰি খাবলৈ ধৰে।
যশোদাই আহি এই দৃশ্য দেখি হাতত এচাৰি লৈ কৃষ্ণক শাসন কৰিবলৈ খেদি যায়। কবিয়ে ইয়াত বৰ সুন্দৰকৈ দেখুৱাইছে যে এজন সাধাৰণ শিশুৰ দৰেই কৃষ্ণইও মাকৰ এচাৰি দেখি ভয় খাই দৌৰ দিছে। অৱশেষত মাকক ভাগৰি পৰা দেখি জগতৰ ঈশ্বৰ কৃষ্ণই নিজেই ধৰা দিয়ে আৰু মাকৰ শাসনৰ ওচৰত হাৰ মানে।
প্রশ্ন ৮। 'শিশুলীলা' পাঠৰ আধাৰত শ্ৰীকৃষ্ণৰ নানা ধৰণৰ কাৰ্যৰ বিষয়ে নিজৰ ভাষাৰে বিৱৰি লিখা।
উত্তৰ : মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে তেওঁৰ 'শিশুলীলা' কাব্যত শিশুৰ চিৰন্তন চঞ্চলতা আৰু মৰমলগা কাৰ্যকলাপবোৰ অতি সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে।
কাহিনীটো এনেধৰণৰ— এদিনাখন নন্দজায়া যশোদাই আপোনপাহৰা হৈ কৃষ্ণৰ শৈশৱৰ লীলাবোৰ সুঁৱৰি দধি মথি আছিল। তেনেতে শিশু কৃষ্ণই মাকৰ ওচৰলৈ আহি কামত বাধা দিয়ে আৰু অতি আদৰেৰে মাকৰ কোলাত উঠি গাখীৰ খাবলৈ ধৰে। ঠিক সেইখিনি সময়তে জুহালত গাখীৰ উথলি পৰিবলৈ ধৰাত, যশোদাই কৃষ্ণক কোলাৰ পৰা নমাই থৈ লৰালৰিকৈ গাখীৰখিনি চম্ভালিবলৈ দৌৰি যায়।
মাকৰ এনে ব্যৱহাৰত কৃষ্ণই অভিমান কৰে আৰু খঙতে শিলগুটি মাৰি দৈৰ পাত্ৰটো ভাঙি পেলায়। ইমানতে ক্ষান্ত নাথাকি তেওঁ কোঠাৰ ভিতৰত সোমাই উড়ালৰ ওপৰত বহি লৱণু চুৰ কৰি খাবলৈ ধৰে আৰু নিজৰ লগতে বান্দৰবোৰকো বিলাই নষ্ট কৰে। গাখীৰ নমাই আহি যশোদাই যেতিয়া পুত্ৰৰ এই ধ্বংসলীলা দেখে, তেতিয়া তেওঁ হাতত এচাৰি লৈ কৃষ্ণক শাসন কৰিবলৈ খেদি যায়। মাকৰ ভয়ত কৃষ্ণই উড়ালৰ পৰা জপিয়াই দৌৰ দিয়ে। অৱশেষত মাকক ভাগৰি পৰা দেখি জগতপতি কৃষ্ণই নিজেই ধৰা দিয়ে। এইদৰে শংকৰদেৱে এজন সাধাৰণ মানৱ শিশুৰ দৰেই কৃষ্ণৰো ঠেহ-পেচ আৰু মান-অভিমানৰ এক জীৱন্ত ছবি আমাৰ আগত ডাঙি ধৰিছে।
প্রশ্ন ৯। "মহাকোপে কোঠা পশিলন্ত।
সিঞ্চিৰাই লৱণু ভূঞ্জন্ত।।"
-কোনে অতি খঙেৰে কোঠাত সোমাইছিল? তেওঁ কিয় লৱণুবোৰ চাৰিওফালে ছটিয়াই খাইছিল বুজাই লিখা।
উত্তৰ: শিশু কৃষ্ণই প্ৰচণ্ড খঙত একো নাই হৈ কোঠাৰ ভিতৰত সোমাইছিল।
ইয়াৰ কাৰণ আছিল— এদিনাখন মা যশোদাই অতি মৰমেৰে কৃষ্ণৰ গুণগান গাই গাই দধি মথি আছিল। তেনেতে শিশু কৃষ্ণই আহি মাকৰ কামত বিধি-পথালি দিয়ে আৰু মাকৰ কোলাত সোমাই গাখীৰ খাবলৈ ধৰে। ঠিক সেইখিনি সময়তে জুহালত গাখীৰ উথলি পৰিবলৈ ধৰাত, যশোদাই কৃষ্ণক কোলাৰ পৰা নমাই থৈ লৰালৰিকৈ গাখীৰখিনি চম্ভালিবলৈ দৌৰি যায়।
মাজতে এইদৰে মাকৰ কোলাৰ পৰা নামিবলগীয়া হোৱাত কৃষ্ণৰ বৰ অভিমান হয়। তেওঁ খঙতে একো নাই হৈ শিলগুটি মাৰি দৈৰ পাত্ৰটো ভাঙি পেলায়। ইমানতে ক্ষান্ত নাথাকি তেওঁ খঙেৰে কোঠাৰ ভিতৰত সোমাই যায় আৰু উড়ালৰ ওপৰত বহি লৈ চুৰ কৰি লৱণু খাবলৈ ধৰে। অকল সেয়াই নহয়, তেওঁ লৱণুবোৰ চাৰিওফালে চটিয়াই নষ্টও কৰে।
প্রশ্ন ১০। কৃষ্ণক ধৰিবলৈ গৈ যশোদাৰ কেনে অৱস্থা হৈছিল লিখা।
উত্তৰ: এদিনাখন মা যশোদাই একান্ত মনেৰে কৃষ্ণৰ গুণগান গাই গাই দধি মথি আছিল। তেনেতে শিশু কৃষ্ণই আহি মাকৰ কামত আমনি কৰিবলৈ ধৰে আৰু মৰমেৰে কোলাত উঠি গাখীৰ খাবলৈ লয়। ঠিক সেইখিনি সময়তে জুহালত গাখীৰ উথলি পৰিবলৈ ধৰাত, যশোদাই কৃষ্ণক কোলাৰ পৰা নমাই থৈ লৰালৰিকৈ গাখীৰখিনি চম্ভালিবলৈ দৌৰি যায়।
মাকৰ এনে ব্যৱহাৰত কৃষ্ণৰ বৰ অভিমান হয়। তেওঁ খঙতে শিলগুটি মাৰি দৈৰ পাত্ৰটো ভাঙি পেলায় আৰু কোঠাৰ ভিতৰত সোমাই উড়ালৰ ওপৰত বহি লৱণু চুৰ কৰি খাবলৈ ধৰে। অকল নিজে খোৱাই নহয়, তেওঁ সেইবোৰ চাৰিওফালে চটিয়াই নষ্টও কৰে। গাখীৰ নমাই আহি যশোদাই যেতিয়া এই দৃশ্য দেখে, তেতিয়া তেওঁ হাতত এচাৰি লৈ কৃষ্ণক শাসন কৰিবলৈ খেদি যায়। মাকক দেখিয়ে কৃষ্ণই উড়ালৰ পৰা জপিয়াই দৌৰ দিয়ে।
কৃষ্ণক ধৰিবলৈ যশোদাইও পিছে পিছে লৰ দিয়ে। বহু সময় খেদি যোৱাৰ অন্তত যশোদা একেবাৰে ভাগৰি পৰে; শৰীৰৰ ভৰত তেওঁৰ দৌৰৰ গতি কমি আহে, মূৰৰ খোপাটো খহি পৰে আৰু তাত পিন্ধি থকা মালতী ফুলবোৰো সৰি যায়। মাকৰ এই অৱস্থা আৰু পৰিশ্ৰম দেখি অৱশেষত দয়াময় কৃষ্ণই নিজেই আহি মাকৰ হাতত ধৰা দিয়ে।
**************
পাঠ- 2
মানৱ বন্দনা
(ক) 'মানুহেই পৰাৎপৰ'-বোলা কথাষাৰৰ অৰ্থ কি ?
উত্তৰ: মানুহেই পৰাৎপৰ'-বোলা কথাষাৰৰ অর্থ হৈছে, মানুহ শ্রেষ্ঠতকৈও শ্রেষ্ঠ অর্থাৎ সর্বশ্রেষ্ঠ জীৱ।
(খ) মানুহক 'ময়াপী জীব' বোলাৰ অৰ্থ কি ?
উত্তৰ: মানুহ আচলতে মায়াৰ এক জীৱন্ত প্ৰতিচ্ছবি। আমি কেৱল নিজেই মায়া-মোহত বন্দী হৈ নাথাকো, বৰঞ্চ আমাৰ কৰ্ম আৰু ব্যৱহাৰেৰে আনৰ মনতো মায়া ওপজাব পাৰোঁ। আমাৰ ভিতৰত থকা মৰম, স্নেহ আৰু মানৱীয় গুণবোৰেৰেই আমি আনৰ হৃদয় জয় কৰোঁ। আচলতে আনক আপোন কৰি ল’ব পৰা এই যি অপূৰ্ব ক্ষমতা, তাৰ বাবেই মানুহক 'ময়াপী জীৱ' বুলি অভিহিত কৰা হয়।
(গ) পাদ্য-অর্ঘ্য লৈ মানুহক পূজা কৰাৰ অৰ্থ কি ?
উত্তৰ: কবিয়ে বিশ্বাস কৰে যে মানুহ আৰু দেৱতাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য নাই। মন্দিৰৰ মূৰ্তিক দিয়াৰ দৰেই যদি আমি মানুহকো সেই একেই শ্ৰদ্ধা আৰু সন্মানেৰে আকোৱালি লওঁ, তেন্তে সেয়াই হ’ব আটাইতকৈ ডাঙৰ ধৰ্ম। এজন মানুহক কৰা সেৱাই আমাক ভগৱানক পোৱাৰ দৰেই আনন্দ দিয়ে। যিহেতু এই পৃথিৱীত মানুহতকৈ শ্ৰেষ্ঠ আৰু কোনো নাই, সেয়েহে মানুহক দেৱতা জ্ঞান কৰি পূজা কৰাটোৱেই কবিয়ে বিচাৰে।
প্রশ্ন ২। 'মানব বন্দনা' কবিতাটিৰ সাৰাংশ তোমাৰ নিজৰ কথাৰে বিৱৰি লিখা।
কিন্তু এই চুটি জীৱনটোতে যদি আমি এজনে আনজনৰ প্ৰতি অলপমান মানৱীয়তা, দয়া আৰু মৰম যাঁচিব পাৰোঁ, তেন্তে সেইটোৱেই হ’ব দেৱ-দেৱীক কৰা পূজাৰ সমতুল্য। সঁচা অৰ্থত ক’বলৈ গ’লে, মানুহক ভাল পালে বা সৎ ব্যৱহাৰ কৰিলে ভগৱানক বিচাৰি বেলেগকৈ মন্দিৰলৈ যোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই। যেতিয়া মানুহে মানুহক সেৱা কৰিবলৈ শিকিব, তেতিয়া এই পৃথিৱীখন স্বৰ্গতকৈও সুন্দৰ আৰু আপোন এক ঘৰলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব। কবিৰ মতে, মানুহেই হ’ল দেৱতাসদৃশ; মানুহতকৈ শ্ৰেষ্ঠ এই বিশ্বত আন কোনো নাই। সেয়েহে শিলৰ মূৰ্তিক পূজা কৰাতকৈ তেজ-মঙহৰ মানুহক পূজা কৰিলেহে অধিক ধৰ্ম আৰু মানসিক শান্তি লাভ কৰিব পৰা যায়।
মানুহৰ নিজাপী ঘৰ।'
-কথাষাৰৰ অৰ্থ বুজাই লিখা।
উত্তৰ : আচলতে মানৱ সেৱাই হ’ল আমাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ কৰ্ম আৰু প্ৰকৃত ধৰ্ম। আমি প্ৰায়ে শিলৰ মূৰ্তিত ভগৱানক বিচাৰোঁ, কিন্তু কবিয়ে ক’ব বিচাৰিছে যে তেজ-মঙহৰ মানুহক শ্ৰদ্ধা আৰু সেৱা কৰিলেহে প্ৰকৃত ধৰ্ম পালন কৰা হয়। পৃথিৱীত মানৱ ধৰ্মতকৈ শ্ৰেষ্ঠ একো হ’ব নোৱাৰে; কিয়নো মানুহৰ মাজতেই প্ৰকৃত ভগৱানৰ অস্তিত্ব বিৰাজমান। স্বৰ্গ বুলি ক’লে আমি এখন কাল্পনিক সুখৰ ৰাজ্যৰ কথা ভাবো। কিন্তু স্বৰ্গ কোনো অচিন ঠাইত নাই; আমাৰ সদিচ্ছা থাকিলে এই পৃথিৱীখনকেই আমি স্বৰ্গতকৈও সুন্দৰ কৰি তুলিব পাৰো। যেতিয়া মানুহে মানুহৰ দুখত সমভাগী হয়, মৰম-চেনেহ আৰু সহানুভূতিৰে ইজনে সিজনক সাৱটি লয়, তেতিয়াই এই ধৰিত্ৰীখন এখন প্ৰকৃত ঘৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই মৰমৰ বান্ধোনবোৰৰ মাজতেই আচলতে স্বৰ্গৰ সুখ লুকাই থাকে।
প্রশ্ন ৪। তাৎপর্য ব্যাখ্যা কৰা :
(ক) মানৱী জনম দিয়া উটুৱাই
মানৱী কৰম সোঁতে,
মানুহৰ মৰম বুজিবা মানুহে
ধৰম যে মৰমতে।
উত্তৰ উক্ত কৱিতাফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাদেৱৰদ্বাৰা ৰচিত 'মানৱ বন্দনা' নামৰ কবিতাটোৰপৰা লোৱা হৈছে।
(খ) মানুহেই দেৱ মানুহেই সেৱ
মানুহ বিনে নাই কেৱ,
কৰা কৰা পূজা পাদ্য অর্ঘ্য লই
জয় জয় জয় মানব দেৱ।।
উত্তৰ উক্ত কৱিতাফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাদেৱৰদ্বাৰা ৰচিত 'মানৱ বন্দনা' নামৰ কবিতাটোৰপৰা লোৱা হৈছে।
আচলতে মানুহক এই পৃথিৱীৰ শ্ৰেষ্ঠ জীৱ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ গৈ কবিয়ে এটা বৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা কৈছে। আমাৰ এই মানৱ জীৱনটো বৰ ক্ষণস্থায়ী, যেন চকুৰ পচাৰতে শেষ হৈ যাব। গতিকে এই চুটি জীৱনটোক যদি আমি সঁচাকৈয়ে ধুনীয়া আৰু সাৰ্থক কৰিব বিচাৰো, তেন্তে আমাৰ চৌপাশৰ মানুহবোৰকেই ভগৱান বুলি ভাবি সেৱা কৰিব লাগিব। কবিৰ মতে, প্ৰতিজন মানুহৰ মাজতেই একো একোটা দেৱতা বিৰাজ কৰে। সেয়েহে শিলৰ মূৰ্তি বা আন দেৱ-দেৱীক বিচাৰি ফুৰাতকৈ তেজ-মঙহৰ মানুহক মৰম কৰা আৰু বিপদৰ সময়ত সহায় কৰাটোহে আচল পূজা। আমাৰ প্ৰধান কামেই হ’ল এজনে আনজনক শ্ৰদ্ধা কৰা আৰু মৰমৰ এনাজৰীৰে সাৱটি ধৰা। যেতিয়া আমাৰ মাজত এই মৰম-চেনেহ আৰু দয়া জাগি উঠিব, তেতিয়া এই পৃথিৱীখন অচিন ঠাই হৈ নাথাকি আমাৰ একেবাৰে আপোন ঘৰখনৰ দৰে হৈ পৰিব। সকলোৱে একতাৰ ডোলেৰে বান্ধ খালে আমি এই পৃথিৱীতেই স্বৰ্গতকৈও অধিক সুখ আৰু শান্তি বিচাৰি পাম। আচলতে মানুহে মানুহৰ বাবে কৰা কামবোৰৰ মাজতেই প্ৰকৃত ধৰ্ম লুকাই থাকে।"
********************
পাঠ- 3
গীত আৰু ছবি
SEBA Class 9 Assamese Chapter 3 Answer 2026 | Class 9 Assamese Chapter 3 Question Answer Solution By SEBA Teachers । গীত আৰু ছবি ।
পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
প্রশ্ন ১। চমু উত্তৰ দিয়া:
(ক) কি গীত আৰু ছবিক কোনেও ভাল নোবোলে ?
উত্তৰ: যিটো গীতৰ অৰ্থ বুজালেহে বুজা যায় আৰু যিটো ছবিৰ অর্থ সকলোৱে বুজি নাপায় সেই ধৰণৰ গীত আৰু ছবিক কোনেও ভাল নোবোলে।
উত্তৰ: গীতৰ ৰূপ পালে ।
(গ) কবিৰ মতে কোনবোৰ বস্তু অজৰ-অমৰ ?
উত্তৰঃ যিকোনো বিদ্যাই যেতিয়া অতি নিপুণতাৰে আৰু আন্তৰিকতাৰে প্ৰকাশ পায়—সেয়া লাগিলে গীত হওক বা ছবি—সেই অপূৰ্ব সৃজনীমূলক কৌশলী কামবোৰক কবিয়ে কালজয়ী বা অজৰ-অমৰ বুলি অভিহিত কৰিছে। কিয়নো সুকুমাৰ কলাৰ কোনো মৃত্যু নাই।
(ঘ) কেনেকুৱা গীত আৰু ছবিক সকলোৱে ভাল বুলি কয় ?
উত্তৰঃ কিছুমান গীতৰ কথা আমি বুজি নাপালেও তাৰ সুৰটোৱে আমাৰ মন চুই যায়। ঠিক তেনেদৰে, কিছুমান ছবিয়েও কোনো ব্যাখ্যা নোহোৱাকৈয়ে আমাৰ চকুত এক গভীৰ সাঁচ বহুৱাই থৈ যায়। আচলতে যিবোৰ সৃষ্টিয়ে পোনপটীয়াকৈ হৃদয়ত আঘাত কৰিব পাৰে, তাকেই সকলোৱে প্ৰকৃত শিল্প বুলি আদৰি লয়।
(ঙ) "সিহে পায় নিজে নিজে আলাসত ঠাই"-ইয়াত 'আলাস'শব্দটোৰ অৰ্থ কি ?
উত্তৰঃ কবিতাটোত ব্যৱহৃত 'আলাস' শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ যদিও আকাশ, তথাপি ইয়াত ই এক গভীৰ অৰ্থ বহন কৰিছে। ইয়াত 'আলাস' বুলিলে সেই শ্রেষ্ঠ গীত বা ছবিসমূহক বুজোৱা হৈছে, যাৰ স্থান আকাশৰ দৰেই অপাৰ আৰু উচ্চ।
প্রশ্ন ২। ভাল গীত আৰু ছবিৰ মহত্ব কেনেকুৱা-কবিতাটোৰ সহায়ত বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ আমাৰ সমাজত গীত-মাত বা ছবিৰ অভাৱ নাই, কিন্তু সকলোবোৰে জানো আমাৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিব পাৰে? যিবোৰ সৃষ্টিৰ অৰ্থ বুজিবলৈ মগজু খটুৱাব লাগে বা যাক বুজাই নিদিলে অনুভৱ কৰিব নোৱাৰি, তেনে গীত বা ছবিয়ে কেতিয়াও মহত্ত্ব লাভ কৰিব নোৱাৰে। প্ৰকৃত শিল্প সেয়াহে, যিয়ে সমগ্ৰ বিশ্বৰে মন পুলকিত কৰিব পাৰে। কোনো গীতৰ অৰ্থ নুবুজিলেও যদি তাৰ সুৰ আৰু প্ৰকাশভংগীয়ে হৃদয় জোকাৰি যায়, অথবা কোনো ছবি দেখিলে যদি আপোনা-আপুনি মনত এটা গভীৰ সাঁচ বহি যায়—তেন্তে তেনে সৃষ্টিহে আচলতে কালজয়ী।
প্রশ্ন ৩। সদায় চকুৰে দেখা গছ পাতটিও ছবিত কিয় ভাল হৈ পৰে বুলি তুমি ভাবা ? নিজৰ মতামত আগবঢ়োৱা।
উত্তৰঃ আমাৰ চৌপাশে কত কি যে বস্তু সিঁচৰিত হৈ থাকে! আমি হয়তো বহু ক্ষেত্ৰত সেইবোৰক তেনেকৈ গুৰুত্বই নিদিওঁ। কিন্তু অলপ দকৈ ভাবিলে দেখা যায় যে প্ৰতিটো সামান্য বস্তুৰ মাজতো লুকাই থাকে জ্ঞান আৰু আনন্দৰ অপৰিসীম খোৰাক। ধৰি লওক এডাল গছৰ পাত—অতি নগন্য বুলি আমি যাক চকু নিদিওঁ, সেই একেখিলা পাতেই যেতিয়া কোনো শিল্পীৰ ৰং-তুলিকাৰ পৰশত কেনভাচত প্ৰাণ পাই উঠে, তেতিয়া তাৰ ৰূপ দেখি আমি থমকি ৰবলৈ বাধ্য হওঁ।
আচলতে কোনো বস্তুৱেই সৰু বা ডাঙৰ নহয়। কথাটো হ’ল উপস্থাপনৰ—কিমান নিপুণতাৰে আৰু কিমান সাৱলীলভাৱে তাক প্ৰকাশ কৰা হৈছে। যিদৰে এটা অতি সাধাৰণ কথাই গানৰ সুৰ পালে আমাৰ অন্তৰ জোকাৰি যায়, ঠিক তেনেদৰে এখিলা শুকান পাতেও শিল্পীৰ হাতত পৰি অপৰূপ হৈ উঠে। সঁচাকৈ, যি বিদ্যাত এনে সূক্ষ্ম নিপুণতা থাকে, সেই কৌশলী বিদ্যাৰ কেতিয়াও মৃত্যু নহয়; ই চিৰকাল অমৰ হৈ ৰয়।
প্রশ্ন ৪। কেনেকুৱা গীত আৰু ছবিক কোনেও ভাল নোবোলে আৰু কোনবোৰ গীত আৰু ছবিক সকলোৱে ভাল বুলি আদৰি লৈ আলাসত ঠাঁই দিয়ে নিজৰ ভাষাৰে বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ যিটো গানৰ অৰ্থ আন এজনে বুজাই নিদিলে ধৰিবই নোৱাৰি, বা যিখন ছবিৰ মৰ্ম সাধাৰণ মানুহৰ বাবে দুৰ্বোধ্য—তেনে সৃষ্টিয়ে কেতিয়াও জনমানসত বিশেষ আদৰ নাপায়। আচলতে যিবোৰ গীত বা ছবিৰ প্ৰকাশভংগী সহজ-সৰল আৰু সাৱলীল, যিবোৰে দেখাৰ লগে লগে বা শুনাৰ লগে লগে মনটো আনন্দত ভৰাই তোলে, সেইবোৰকহে জগতবাসীয়ে বুকুত সাৱটি লয়। এনে গীতৰ সুৰ আৰু ছবিৰ সৌন্দৰ্যই মানুহৰ মনত এক নতুন উৎসাহৰ সৃষ্টি কৰে।
অৱশ্যে কিছুমান এনেকুৱাও শিল্প আছে, যাৰ অৰ্থ হয়তো গভীৰ বা সকলোৰে বাবে বুজাটো সম্ভৱ নহয়, কিন্তু তাৰ স্বতঃস্ফূৰ্ত উপস্থাপনে আমাৰ হৃদয়ৰ কোনোবা এক কোণ জোকাৰি থৈ যায়। শেষত ক’বলৈ গ’লে, বিষয়বস্তু যিমানেই সৰু নহওক কিয়, যদি তাক অত্যন্ত সূক্ষ্মভাৱে আৰু সাৱলীলকৈ জনমানসত দাঙি ধৰা হয়—তেন্তে তেনে শিল্পই সকলোৰে অন্তৰত এক স্থায়ী আসন দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয়।
প্রশ্ন ৫। গীত আৰু ছবি কবিতাটোৰ সাৰাংশ লিখা।
উত্তৰঃ এই কবিতাটোৰ জৰিয়তে কবিয়ে প্ৰকৃত গীত আৰু ছবিৰ মহত্ব তথা সমাজত ইয়াৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে এক গভীৰ বিশ্লেষণ আগবঢ়াইছে। তেওঁৰ মতে, যিটো গীতৰ অৰ্থ বুজাই দিলেহে বুজি পোৱা যায় বা যিখন ছবিৰ মূল বিষয়বস্তু দুৰ্বোধ্য, তেনে সৃষ্টিয়ে কেতিয়াও বিশেষ মৰ্যাদা লাভ নকৰে। প্ৰকৃত শিল্প সেয়াহে, যাৰ মাজেৰে সমগ্ৰ বিশ্বই আনন্দ বিচাৰি পায় আৰু যিয়ে জনমানসক উৎসাহিত কৰিব পাৰে। এনে সৃষ্টিয়ে কোনো কৃত্ৰিম প্ৰচেষ্টা নোহোৱাকৈয়ে জনমানসত 'আলাস' অৰ্থাৎ এক উচ্চ স্থান দখল কৰে। এটা ভাল গীতৰ ভাষা বা অৰ্থ নুবুজিলেও তাৰ সুৰ আৰু প্ৰকাশভংগীয়েই আমাৰ হৃদয় পোহৰাই তুলিবলৈ যথেষ্ট। ঠিক তেনেদৰে, এখন ভাল ছবিয়ে কোনো ব্যাখ্যা নোহোৱাকৈয়ে দৰ্শকৰ মনত এক স্থায়ী সাঁচ বহুৱাই যায়। আচলতে অতি সামান্য বিষয় এটাও যদি শিল্পীৰ নিপুণ হাতৰ পৰশত সাৱলীলভাৱে প্ৰকাশ পায়, তেন্তে সেয়াই মহত্ব লাভ কৰে। আমাৰ চকুৰ আগৰ সাধাৰণ গছ-পাতখিলাও যেতিয়া চিত্ৰকৰৰ ৰং-তুলিকাৰে চিত্ৰপটত প্ৰাণ পাই উঠে, তেতিয়া ই অপূৰ্ব হৈ পৰে। একেদৰে আমাৰ মুখে মুখে ঘুৰি ফুৰা সৰু কথা এটাও যেতিয়া সুৰৰ মাজেৰে গীত হৈ ওলাই আহে, তেতিয়া ই শ্ৰোতাৰ মন মুহিবলৈ সক্ষম হয়। শিল্পীৰ এনে সূক্ষ্ম ভাৱ-অনুভূতিৰে সমৃদ্ধ সৃষ্টিৰ কেতিয়াও মৃত্যু নহয়; ই অজৰ-অমৰ। ই কেৱল সময় আৰু স্থানভেদে বিভিন্ন ৰূপত আমাৰ মাজত জীয়াই থাকে।
প্রশ্ন ৬। ব্যাখ্যা কৰা :
(ক) 'সদায় চকুৰে দেখা গছ-পাতটিও
ছবিটিত ভাল হৈ পৰে,
সদায় কাণেৰে শুনা সৰু কথাটিও
গীত হ'লে প্রাণ টানি ধৰে।'
উত্তৰঃ উক্ত কবিতাফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মাদেৱ বিৰচিত 'গীত আৰু ছবি' কবিতাটিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।
আচলতে যিবোৰ গীত বা ছবিয়ে সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ সমাদৰ পায়, তাকেই আমি শ্ৰেষ্ঠ বুলি কওঁ। যিটো গীতৰ অৰ্থ বুজিবলৈ কোনোবা বিশেষজ্ঞৰ ব্যাখ্যা লাগে, বা যিখন ছবি দেখিলে তাৰ মূল ভাবটো সহজতে ধৰিব নোৱাৰি, তেনে সৃষ্টিয়ে সাধাৰণতে মানুহৰ মনত সাঁচ বহুৱাব নোৱাৰে। প্ৰকৃত শিল্প সেয়াহে, যিয়ে জগতবাসীক আনন্দত আত্মহাৰা কৰি তোলে—আৰু তেনে সৃষ্টিয়েই কোনো প্ৰচেষ্টা নোহোৱাকৈয়ে জনমানসত 'আলাস' বা এক উচ্চ স্থান দখল কৰে। এটা সঁচা গীতৰ ভাষা হয়তো আমি বুজি নাপাবও পাৰোঁ, কিন্তু তাৰ সুৰ আৰু প্ৰকাশভংগীয়ে আমাৰ হৃদয় চুই যাবই। ঠিক তেনেদৰে, এখন ভাল ছবি দেখাৰ লগে লগেই আমাৰ চকু জুৰাই যায়। ভাবি চাওকচোন, সদায় দেখি থকা একেখিলা গছৰ পাতেই যেতিয়া চিত্ৰকৰৰ ৰং-তুলিকাত প্ৰাণ পাই উঠে, তেতিয়া ই কেনে জীৱন্ত হৈ পৰে! একেদৰে, মুখৰ সাধাৰণ কথা এটাও যদি সুন্দৰ সুৰ আৰু ভাষাৰে গীত হৈ ওলাই আহে, সি শ্ৰোতাৰ প্ৰাণ টানি লৈ যাবলৈ বাধ্য।
(খ) 'মিহি ভাব মিহি গতি কৌশলী বিদ্যাৰ
নাই মৃত্যু অজৰ-অমৰ
য'তে পৰে ত'তে গজে, বিভিন্ন আকাৰ-
ঠাই বুজি ডাঙৰ-দীঘল।'
উত্তৰঃ উক্ত কবিতাফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মাদেৱ বিৰচিত 'গীত আৰু ছবি' কবিতাটিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।
যিকোনো বিষয়কে যেতিয়া আমি অতি সূক্ষ্ম অনুভৱেৰে প্ৰকাশ কৰোঁ, তেতিয়াহে সেয়া মানুহৰ হৃদয়ৰ কাষ চাপিব পাৰে। এটা ভাল গীত বা এখন ভাল ছবিয়ে চোন অজানিতেই আমাৰ মনত এক স্থায়ী আসন দখল কৰে। কেতিয়াবা এটা সুন্দৰ গানৰ ভাষা আমি বুজি নাপাবও পাৰোঁ, কিন্তু তাৰ সুৰ আৰু প্ৰকাশভংগীয়েই আমাৰ অন্তৰ জোকাৰি যাবলৈ যথেষ্ট। ঠিক তেনেদৰে, এখন ছবিৰ গভীৰ অৰ্থ নুবুজিলেও, তাৰ সৌন্দৰ্যই প্ৰথম দৃষ্টিতেই আমাক মুগ্ধ কৰি পেলায়। আচলতে সকলো নিৰ্ভৰ কৰে উপস্থাপনৰ নিপুণতাৰ ওপৰত। শিল্পীৰ ৰং-তুলিকাৰ পৰশত আমাৰ চকুৰ আগৰ অতি সাধাৰণ গছৰ পাতখিলাও যিদৰে অপূৰ্ব হৈ উঠে, অথবা আমাৰ অতি পৰিচিত সৰু কথা এটাও সুন্দৰ সুৰৰ মাজেৰে গীত হৈ আমাৰ প্ৰাণ টানি ধৰে—সেয়াই হ’ল প্ৰকৃত শিল্পৰ যাদু।
********************
পাঠ- 4
প্রচণ্ড ধুমুহাই প্রশ্ন কৰিলে মোক
SEBA Class 9 Assamese Chapter 4 Answer 2026 | Class 9 Assamese Chapter 4 Question Answer Solution By SEBA Teachers । প্রচণ্ড ধুমুহাই প্রশ্ন কৰিলে মোক।"
পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
প্রশ্ন ১। অতি চমুকৈ উত্তৰ দিয়া :
(ক) কবিয়ে কাক সংকীর্ণতা এৰি দি পূর্ণ বিশালতা দিবলৈ আহ্বান জনাইছে ?
উত্তৰ। কবিয়ে আকাশক সংকীর্ণতা এৰি দি পূর্ণ বিশালতা দিবলৈ আহ্বান জনাইছে।
উত্তৰ। কবিৰ প্ৰাপ্য কি তাক সুধি প্রচণ্ড ধুমুহাই প্রশ্ন কৰিছিল।
উত্তৰ। কবিক বিশাল দৃষ্টি মহাকাশে দিলে।
(ঘ) 'মুমূর্ষ মানবক জীৱনৰ বিদ্যুৎ/কিঞ্চিতো যদি দিব পাৰোঁ'-ইয়াত 'বিদ্যুৎ' শব্দই কি বুজাইছে উত্তৰ: ইয়াত 'বিদ্যুৎ' শব্দই পোহৰ অৰ্থাৎ মৃতপ্রায় লোকক কিদৰে আশাৰ সঞ্চাৰ দিব পাৰি সেই কথা বুজাইছে।
(ঙ) প্রচণ্ড ধুমুহাই কবিক কি প্রশ্ন কৰিছিল ?
উত্তৰ। প্ৰচণ্ড ধুমুহাই কবিক প্রশ্ন কৰিছিল যে তোমাৰ প্ৰাপ্য কি কোৱা।
উত্তৰ। বজ্ৰই কবিক উদাত্ত কণ্ঠ আৰু সাহসৰ যুক্তি দিলে।
প্রশ্ন ৩। কবিয়ে 'সঁচা উদাৰতা' কথাষাৰেৰে কি বুজাব খুজিছে ?
উত্তৰঃ কবিয়ে 'সঁচা উদাৰতা' বুলি কওঁতে এটা বৰ ধুনীয়া কথা বুজাব বিচাৰিছে—যিদৰে ৰাতিপুৱাৰ সূৰ্যই কোনো কৃপণতা নকৰাকৈ পৃথিৱীক পোহৰ বিলাই দিয়ে, ঠিক তেনেদৰে আমি যিমানেই আনক সহায় কৰিম বা দান দিম, সিমানেই আমাৰ মহত্ব বাঢ়িব। অৰ্থাৎ, নিজৰ বাবে নহয়, আনৰ বাবে জীয়াই থকাৰ মাজতেই প্ৰকৃত মহানতা লুকাই থাকে।
প্রশ্ন ৪। কবিয়ে কিহৰদ্বাৰা দিগন্ত কঁপাবলৈ মন মেলিছে চমুকৈ বুজাই লিখা I
উত্তৰঃ মহাকাশৰ সেই বিশাল দৃষ্টি, ধুমুহাৰ দৰে প্ৰচণ্ড শক্তি আৰু বজ্ৰৰ সেই গম্ভীৰ কণ্ঠক সাৰথি কৰি কবিয়ে আজি গান গাব বিচাৰিছে। সাহসক যুক্তি হিচাপে লৈ তেওঁ নিজৰ গীতৰ সুৰেৰে দিগন্ত কঁপাই তুলিবলৈ এক দুৰ্বাৰ হেঁপাহ বুকুত বান্ধিছে।
উত্তৰঃ কবিয়ে কলিজাৰ সঁচা সুৰেৰে সিক্ত কৰি দানৱৰ সমাজত মানৱৰ গীত গাবলৈ সাজু হৈছে।
প্রশ্ন ৬। আকাশ, ধুমুহা আৰু বজ্রক কবিয়ে কি কাৰণে প্ৰণিপাত জনাইছে বহলাই লিখা।
উত্তৰঃ এদিন প্রচণ্ড ধুমুহাই কবিক সুধিলে— ‘কোৱা, তোমাক কি লাগে?’ কবিয়ে কোনো দ্বিধা নকৰাকৈয়ে উত্তৰ দিলে— ‘তোমাৰ মাজত যি অদম্য শক্তি আছে, সেই সকলোখিনি মোক দি দিয়া।’ তাৰ পাছত গহীন গম্ভীৰ মাতেৰে বজ্রই সুধিলে— ‘তুমি বাৰু কি বিচৰা?’ কবিয়ে জনালে— ‘তোমাৰ সেই শক্তিশালী আৰু গম্ভীৰ কণ্ঠটোকে মোক প্ৰদান কৰা।’ আকাশে যেতিয়া দেখিলে যে এজন গীতিকাৰে আকাশৰ সামান্য অংশ এটাহে খুজিছে, তেতিয়া আকাশে কবিক প্রশ্ন কৰিলে— ‘তুমি ইমান ভয়ার্ত কণ্ঠেৰে কিয় মোৰ উপস্থিতি বিচাৰিছা?’ কবিয়ে তেতিয়া আকাশক সোঁৱৰাই দিলে— ‘তুমিয়েই দেখোন কৈছিলা, যিমানেই বিলাই দিবা সিমানেই মহান হ'বা! গতিকে মোকো তোমাৰ বিশালতাখিনি দি দিয়া।’
প্ৰকৃতিৰ পৰা এই বিশালতা, শক্তি আৰু বজ্রকণ্ঠ লৈ কবিয়ে আজি দানৱী সমাজৰ মাজত মানৱতাৰ গীত গাব খুজিছে। তেওঁৰ বিশ্বাস— এই মৃতপ্রায় দানৱবোৰৰ অন্তৰত যদি তেওঁ আকৌ মানৱতাৰ পোহৰ দিব পাৰে, তেন্তে তাৰ বাবে তেওঁ আকাশ, ধুমুহা আৰু বজ্ৰক শতবাৰ প্ৰণাম জনাব।
প্রশ্ন ৭। তাৎপর্য ব্যাখ্যা কৰা:
(ক) বজ্ৰৰ গৰ্জনে বক্ষ উজাৰি ক'লে,
তোমাৰ কাম্য কি কোৱা?
মই ক'লোঁ, বজ্র তোমাৰ
শক্তিশালী উদাত্ত কণ্ঠটি দিয়া।
উত্তৰঃ উক্ত কবিতাফাঁকি আমাৰ অসমীয়া পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত ড° ভূপেন হাজৰিকাদেৱ ৰচিত 'প্রচণ্ড ধুমুহাই প্রশ্ন কৰিলে মোক' নামৰ কবিতাটিৰপৰা তুলি দিয়া হৈছে।
ইয়াত বজ্ৰ আৰু কবিৰ মাজৰ সেই বিশেষ মুহূৰ্তটোৰ কথা কোৱা হৈছে। বজ্ৰই যেতিয়া নিজৰ গহীন-গম্ভীৰ মাতেৰে কবিক সুধিলে— ‘তুমি বাৰু কি বিচৰা?’, কবিয়ে অতি স্পষ্টকৈ উত্তৰ দিলে— ‘মোক তোমাৰ সেই শক্তিশালী আৰু গুৰু-গম্ভীৰ কণ্ঠটো দিয়া।’ আচলতে কবিৰ উদ্দেশ্য অতি মহান। তেওঁ বজ্ৰৰ দৰে বলিষ্ঠ কণ্ঠেৰে গীত গাই এই দানৱী সমাজখনৰ মাজত মানৱতাৰ বীজ সিঁচিব বিচাৰিছে। তেওঁ বিচাৰে তেওঁৰ কণ্ঠত এনে এক শক্তি থাকক, যিয়ে মানুহৰ অন্তৰৰ অমানৱীয়তাক জোকাৰি দিব পাৰে।
(খ) সেয়েহে আকাশ তুমি দিব যদি খুজিছাই
সংকীর্ণতা এৰি দিয়া
অৱদান-ৰূপে তোমাৰ পূৰ্ণ বিশালতা
দিয়া যদি আজিয়েই দিয়া।
উত্তৰঃ উক্ত কবিতাফাঁকি আমাৰ অসমীয়া পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত ড° ভূপেন হাজৰিকাদেৱ ৰচিত 'প্রচণ্ড ধুমুহাই প্রশ্ন কৰিলে মোক' নামৰ কবিতাটিৰপৰা তুলি দিয়া হৈছে।
আকাশে কবিক কি সুধিলে আৰু তাৰ উত্তৰত কবিয়ে কি ক’লে, সেই বিষয়েই ইয়াত কোৱা হৈছে। আকাশে যেতিয়া দেখিলে যে আন এজন গীতিকাৰে আকাশৰ অলপমান অংশ বিচাৰোঁতেই সন্তুষ্ট, তেতিয়া তেওঁ কবিক সুধিলে— ‘তুমি কিয় ইমান ব্যাকুল হৈ মোৰ গোটেই আকাশখনকে বিচাৰিছা ?’ কবিয়ে তেতিয়া বৰ ধুনীয়াকৈ আকাশক উত্তৰ দিলে— ‘তুমি নিজেই কৈছিলা নহয় যে বিলাই দিয়াৰ মাজতেই আচল মহানতা থাকে। গতিকে সেই বিশালতাৰে মহান হ’বলৈকে মোকো তোমাৰ উপস্থিতিৰ প্ৰয়োজন।
(গ) মহাকাশে দিলে মোক বিশাল দৃষ্টি
আৰু ধুমুহাই প্রচণ্ড শক্তি
বজ্রই দিলে মোক উদাত্ত কণ্ঠ
আৰু দিলে সাহসৰ যুক্তি।
উত্তৰঃ উক্ত কবিতাফাঁকি আমাৰ অসমীয়া পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত ড° ভূপেন হাজৰিকাদেৱ ৰচিত 'প্রচণ্ড ধুমুহাই প্রশ্ন কৰিলে মোক' নামৰ কবিতাটিৰপৰা তুলি দিয়া হৈছে।
ইয়াত কবিয়ে প্ৰকৃতিৰ বিৰাট শক্তিসমূহক কেনেকৈ নিজৰ সাৰথি কৰিছে, সেই বিষয়েই কোৱা হৈছে। তেওঁ মহাকাশৰ পৰা লৈছে বিশাল দৃষ্টি, ধুমুহাৰ পৰা আনিছে প্ৰচণ্ড শক্তি আৰু বজ্ৰৰ পৰা ধাৰ কৰিছে সেই উদাত্ত কণ্ঠ। আচলতে এই মৃতপ্ৰায় সমাজখনক পুনৰ সঞ্জীৱিত কৰিবলৈকে কবিয়ে প্ৰকৃতিৰ এই বিভিন্ন উৎসৰ পৰা শক্তি বিচাৰিছে। তেওঁৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য হ’ল—মহাকাশৰ বিশালতা, ধুমুহাৰ তেজ আৰু বজ্ৰৰ দৰে বলিষ্ঠ কণ্ঠেৰে মানৱ জীৱনৰ কল্যাণ সাধন কৰা। সাহসক যুক্তি হিচাপে লৈ তেওঁ সমাজত এক নতুন পোহৰ সিঁচিব বিচাৰিছে।
(ঘ) মুমূর্ষু মানৱক জীৱনৰ বিদ্যুৎ
কিঞ্চিতো যদি দিব পাৰোঁ
আকাশ, ধুমুহা আৰু বজ্রক
তাৰ বাবে শতবাৰ প্ৰণিপাত কৰোঁ।
উত্তৰঃ উক্ত কবিতাফাঁকি আমাৰ অসমীয়া পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত ড° ভূপেন হাজৰিকাদেৱ ৰচিত 'প্রচণ্ড ধুমুহাই প্রশ্ন কৰিলে মোক' নামৰ কবিতাটিৰপৰা তুলি দিয়া হৈছে I
ইয়াত কবিয়ে আকাশ, ধুমুহা আৰু বজ্ৰৰ পৰা শক্তি আহৰণ কৰি মৃতপ্ৰায় মানৱতাক পুনৰ জীয়াই তোলাৰ এক দুৰ্বাৰ হেঁপাহ প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁ আকাশৰ বিশালতা, ধুমুহাৰ প্ৰচণ্ড শক্তি আৰু বজ্ৰৰ সেই গম্ভীৰ কণ্ঠক সাৰথি কৰি দানৱী সমাজৰ মাজত মানৱতাৰ বীজ সিঁচিব বিচাৰিছে। কবিৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য হ’ল—প্ৰকৃতিৰ এই মহাশক্তিৰ সহায়ত মানুহৰ ভিতৰত থকা পাশৱিকতাক বিনাশ কৰি মানৱীয়তাৰ পোহৰ বিলোৱা। তেওঁ দৃঢ়তাৰে কৈছে যে যদিহে তেওঁ এই পৱিত্ৰ কামত সফল হয়, তেন্তে তাৰ বাবে তেওঁ আকাশ, ধুমুহা আৰু বজ্ৰক শতবাৰ প্ৰণিপাত জনাব।
*****************
পাঠ- 5
মোৰ দেশ
পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
প্রশ্ন ১। (ক) হীৰেণ ভট্টাচাৰ্যৰ ক'ত জন্ম হৈছিল ?
উত্তৰ। হীৰেণ ভট্টাচাৰ্যৰ যোৰহাটত জন্ম হৈছিল।
(খ) হীৰেণ ভট্টাচাৰ্যই সম্পাদনা কৰা দুখন কাকতৰ নাম লিখা।
উত্তৰ। হীৰেণ ভট্টাচাৰ্যই সম্পাদনা কৰা দুখন কাকতৰ নাম হৈছে-চিত্ৰবন আৰু মনন।
উত্তৰ। দেশৰ প্ৰতিটো পুৱাই কবিৰ বাবে ঐশ্বর্যৰ বিপুল সম্ভাৰ লুকাই আনিছে I
প্রশ্ন ২। 'মোৰ দেশ' কবিতাটোৰ মূলভাব লিখা।
দেশৰ কৃষক, বনুৱা আৰু শ্ৰমিকসকলক একত্ৰিত কৰি অনৈক্যৰ মাজত ঐক্য আৰু বিৰোধৰ মাজত সংহতি স্থাপন কৰিবলৈ কবি প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ। কাৰণ, দেশমাতৃৰ আহ্বান তেওঁ শয়নে-সপোনে অনুভৱ কৰে। দেশৰ প্ৰতিজন মানুহৰ সৈতে থকা নিবিড় পৰিচয় আৰু তেওঁলোকৰ ওপৰত থকা গভীৰ বিশ্বাসেই কবিক মানুহৰ হৃদয় জয় কৰিবলৈ শক্তি দিছে। সমাজত শান্তি আৰু সম্প্ৰীতিৰ বাবে যিকোনো ত্যাগ স্বীকাৰ কৰিবলৈ তেওঁ কুণ্ঠাবোধ নকৰে। দেশৰ সেৱাই এতিয়া কবিৰ জীৱনৰ মূলমন্ত্ৰ আৰু একমাত্ৰ আদৰ্শ।
প্রশ্ন ৩। ব্যাখ্যা কৰাঃ
(ক) অনৈক্যৰ মাজত ঐক্য হৈ, বিৰোধৰ মাজত
সংহতিৰ সম্ভাৱনা হৈ মই আছোঁ I
উত্তৰ। উক্ত কবিতাফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত হীৰেণ ভট্টাচার্যদেৱে ৰচনা কৰা 'মোৰ দেশ' নামৰ কবিতাটোৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।
সেয়েহে, দেশখনেই এতিয়া কবিৰ বাবে সৰ্বস্ব। নিজৰ আটাইতকৈ প্ৰিয় দেশখনৰ বাবে জীয়াই থকাটোৱেই তেওঁৰ জীৱনৰ একমাত্ৰ মৰণপণ সংকল্প। দেশৰ প্ৰতিজন ৰণুৱা, বনুৱা আৰু হালোৱাৰ মাজতে কবিয়ে নিজৰ সত্তা বিচাৰি পায়। সমাজৰ পৰা শ্ৰেণী বৈষম্য আঁতৰ কৰি, অনৈক্যৰ মাজত ঐক্যৰ গান গাবলৈ আৰু সকলো বিৰোধৰ অন্ত পেলাই সংহতি স্থাপন কৰিবলৈ কবি জীয়াই থাকিবই লাগিব। দেশমাতৃৰ প্ৰতি থকা এই পবিত্ৰ দায়বদ্ধতাই তেওঁৰ জীৱনৰ মূল চালিকা শক্তি হৈ পৰিছে।
মোৰ যৌৱনৰ কোঁহে কোঁহে সেই সপোনৰ কলৰোল।
উত্তৰ। উক্ত কবিতাফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত হীৰেণ ভট্টাচার্যদেৱে ৰচনা কৰা 'মোৰ দেশ' নামৰ কবিতাটোৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।
কবিৰ সপোন হ’ল এক বৈষম্যহীন সমাজ গঢ়া। সমাজত শিপাই থকা বৰ্ণবৈষম্য আৰু উচ্চ-নীচৰ প্ৰভেদ আঁতৰ কৰি সকলোৰে মাজত একতা আৰু সংহতিৰ এনাজৰীডাল মজবুত কৰিবলৈ তেওঁ ব্যাকুল হৈ পৰিছে। নিজৰ দেশৰ মাটিত এই সপোনৰ ফুল ফুলাবলৈ কবি এতিয়া উদ্বাউল। তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰতিটো উশাহ আৰু যৌৱনৰ প্ৰতিটো স্পন্দনত কেৱল সেই একতাৰ সপোনৰে গুঞ্জন শুনা গৈছে।
উত্তৰ। ড° হিৰেণ ভট্টাচাৰ্যৰ 'মোৰ দেশ' এটি কালজয়ী দেশপ্ৰেমমূলক কবিতা, য’ত কবিৰ গভীৰ স্বদেশপ্ৰেম আৰু আন্তৰিকতা অতি সুন্দৰকৈ ফুটি উঠিছে। কবিৰ প্ৰতিটো চিন্তা আৰু প্ৰতিটো কৰ্মৰ মূল লক্ষ্যই হ’ল দেশৰ বুকুত এটা সোণোৱালী ভৱিষ্যতৰ সপোন ৰচনা কৰা। পৃথিৱীৰ বহু দেশ ভ্ৰমণ কৰি অলেখ অভিজ্ঞতা বুটলি অনাৰ পিছত যেতিয়াই তেওঁ নিজৰ জন্মভূমিত ভৰি দিছে, তেতিয়াই যেন তেওঁ জীৱনৰ এক নতুন আৰু গভীৰ অৰ্থ বিচাৰি পাইছে। তেওঁ অনুভৱ কৰিছে যে কেৱল নিস্বাৰ্থ ভালপোৱাইহে মানুহৰ মনলৈ অনাবিল আনন্দ আৰু জীৱনলৈ যৌৱনৰ প্ৰাচুৰ্য কঢ়িয়াই আনিব পাৰে।
কবিৰ দৃষ্টিত দেশৰ প্ৰতিটো ধূলি-কণা আৰু প্ৰতিটো বস্তুৱেই যেন তেওঁক সুখ দিবলৈকে সৃষ্টি হৈছে। সেয়েহে, নিজৰ প্ৰাণতকৈও প্ৰিয় দেশখনৰ বাবে জীয়াই থকাটোৱেই তেওঁৰ একমাত্ৰ মৰণপণ সংকল্প। দেশৰ কৃষক, বনুৱা আৰু শ্ৰমিকসকলক একত্ৰিত কৰি অনৈক্যৰ মাজত ঐক্যৰ গান গাবলৈ আৰু সকলো বিৰোধৰ অন্ত পেলাই সংহতি স্থাপন কৰিবলৈ কবি প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ। দেশমাতৃৰ প্ৰতি থকা কৰ্তব্যৰ এই আহ্বান তেওঁ প্ৰতিটো পলতে অনুভৱ কৰে। দেশৰ প্ৰতিজন সাধাৰণ মানুহৰ সৈতে থকা নিবিড় পৰিচয় আৰু তেওঁলোকৰ ওপৰত থকা অটুট বিশ্বাসেই কবিক মানুহৰ হৃদয় জয় কৰিবলৈ শক্তি দিছে। সমাজত শান্তি আৰু সম্প্ৰীতিৰ বাবে যিকোনো ত্যাগ স্বীকাৰ কৰিবলৈ তেওঁ সদায় প্ৰস্তুত।
প্রশ্ন ৫। প্রতিটো ঋতুবে কবিক কি দি যায় বুলি কবিতাটোত উল্লেখ কৰিছে ?
উত্তৰ। প্ৰতিটো ঋতুৱে কবিক জীৱনৰ আশীর্বাদ দি যায় বুলি কবিতাটোত উল্লেখ কৰিছে।
প্রশ্ন ৬। শান্তিৰ চৰাইজনীক আঁজলি ভৰাই কবিয়ে কি দিছে ?
উত্তৰঃ শান্তিৰ সেই শুভ্ৰ চৰাইজনীক কবিয়ে যেন অতি আদৰেৰে আঁজলি ভৰাই আপোন ভঁৰালৰ এমুঠি নিৰ্ভেজাল ধান দিছে; আৰু তাৰ লগতে উপহাৰ হিচাপে দিছে নিজৰ হৃদয়ৰ গভীৰৰ পৰা নিগৰি অহা একোটি অমূল্য গান। দেশৰ মাটিত শান্তি আৰু সম্প্ৰীতি বিৰাজ কৰাটোৱেই কবিৰ একমাত্ৰ হেঁপাহ, য’ত তেওঁৰ শ্ৰমৰ ফচল আৰু অন্তৰৰ সুৰ একাকাৰ হৈ পৰিছে I
প্রশ্ন ৭। সমার্থক শব্দ লিখা:
দেশ, কাম, কলৰোল, সাগৰ, সপোন, বন্ধু, শেষ, সম্ভাৰ, শইচ, বুকু, তৰংগ, কল্লোল।
উত্তৰঃ
শব্দ | সমার্থক শব্দ |
দেশ | প্রদেশ |
কাম | কৰ্ম, কৰম |
কলৰোল | কলৰৱ |
সাগৰ | সমুদ্র |
সপোন | `স্বপ্ন |
বন্ধু | সখা, বান্ধব |
শেষ | অন্ত |
সম্ভাৰ | সামগ্রী |
শইচ | শস্য |
বুকু | বক্ষ |
তৰংগ | তৰংগ |
কল্লোল | গির্জনি, কোলাহল |
প্রশ্ন ৮। বিপৰীতার্থক শব্দ লিখা:
সপোন, দেশ, জীৱন, পাহাৰ, ঐক্য, সংহতি, শয়ন, বিশ্বাস, শত্রু।
উত্তৰঃ
শব্দ | বিপৰীতার্থক শব্দ |
সপোন | দিঠক |
দেশ | বিদেশ |
জীৱন | মৰণ |
পাহাৰ | ভৈয়াম |
ঐক্য | অনৈক্য |
সংহতি | বিৰোধ |
শয়ন | জাগ্রত |
বিশ্বাস | অবিশ্বাস |
শত্রু | মিত্র |
*********************
পাঠ- 7
অন্যৰ প্ৰতি ব্যৱহাৰ
পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
উত্তৰ। সাৰথি পুথিখন সত্যনাথ বৰাৰ ৰচনা।
উত্তৰ। কাৰ লগত কেনেকুৱা ব্যৱহাৰ কৰিলে বা কেনেকৈ চলিলে সংসাৰত সুখে-সন্তোষে কাল নিয়াব পাৰি তাক নজনাৰ ফলত বহুত মানুহে জীৱনত নানাবিধ উপদ্ৰৱ ভূগিবলৈ পায়।
(গ) কোনটো শ্রেণিৰ মানুহৰ শত্ৰু সৰহ ?
উত্তৰ : আমি সদায় আনৰ লগত মৰমেৰে কথা পতা উচিত। কিন্তু কিছুমান মানুহ আছে যিয়ে ভৱিষ্যতৰ কথা চিন্তা নকৰি কথাৰ মাজতে খং উজাৰে বা কেটেৰা মাৰি কথা কয়। আচলতে তেনেকুৱা স্বভাৱৰ বাবেই তেওঁলোকৰ আপোন মানুহতকৈ শত্ৰুহে বেছি হয়।
উত্তৰ। সজ ব্যৱহাৰৰ অনুপান হৈছে নম্রতা।
উত্তৰ। মনত অহংকাৰ ৰাখি মুখত নম্র হ'লে মানুহক ছল কৰা হয়।
উত্তৰ। যি শ্রেণিৰ মানুহে আনৰ গুপ্ত কথা লুকাই ৰাখিব নাজানে সেই শ্রেণিৰ মানুহৰ স্বভাৱ নিচেই পাতল বুলি কোৱা হৈছে।
উত্তৰ। শঠ মানুহৰ লগত সম্বন্ধ ৰাখিলে শঠতাক প্রশ্রয় দিয়া হয়।
উত্তৰ। 'বহল ব্যাকৰণ' পুথিখনৰ ৰচক হৈছে সত্যনাথ বৰা।
(ক) ব্যৱহাৰ প্ৰণালীক সামান্য কথা বুলি কিয় উলাই কৰিব নোৱাৰি ?
উত্তৰ : আমাৰ জীৱনত আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ ভূমিকা বহুত ডাঙৰ। এই পৃথিৱীত চলিবলৈ হ’লে আমি বিভিন্ন ধৰণৰ মানুহৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিবলগীয়া হয়। কাৰ লগত কেনেকৈ চলিব লাগে সেই কথাটো নজনাৰ বাবেই বহুসময়ত আমি অযথা দুখ-কষ্ট ভুগিবলগীয়া হয়। এটা কথা মন কৰিবলগীয়া যে—এজন মানুহৰ চৰিত্ৰ ভাল হ’লেই যে তেওঁৰ ব্যৱহাৰো ভাল হ’ব, তাৰ কোনো নিশ্চয়তা নাই। বহু সময়ত দেখা যায় যে বহুত সজ চৰিত্ৰৰ মানুহেও কথা-বতৰা সঠিককৈ নজনাৰ বাবে নানা সমস্যাত পৰে। আনহাতে, কিছুমান ধূৰ্ত মানুহে কেৱল মিঠা মাতেৰেই সকলোৰে প্ৰিয় হৈ পৰে। গতিকে, সমাজত শান্তিৰে জীয়াই থাকিবলৈ হ’লে আমি সজ ব্যৱহাৰ শিকিবই লাগিব। ইয়াক কেতিয়াও এটা সামান্য বিষয় বুলি উলাই কৰা উচিত নহয়।
(খ) বিনয় ভাবত দান কৰিব লাগে বুলি জ্ঞানীসকলে কিয় কৈছে ?
উত্তৰ : বিনয় মানুহৰ এক মহান গুণ। মিঠা মাতেৰে জগত জয় কৰিব পাৰি, কিন্তু অনাহকত কেটেৰা-জেঙেৰা মাৰি কথা ক’লে মানুহে বুকুত কষ্ট পায়। সমাজত এনে কিছুমান লোক আছে, যিয়ে খিংখিভীয়া স্বভাৱৰ বাবেই কাৰো অহিত চিন্তা নকৰিলেও অজানিতে শত্ৰু বঢ়াই লয়। এজন মানুহে আনৰ বাবে যিমানেই উপকাৰ নকৰক কিয়, তেওঁৰ এটা মাতৰ তিক্ততাই সেই সকলো মহত্ত্ব নিমিষতে মচি পেলায়। আনকি দান-দক্ষিণাৰ ক্ষেত্ৰতো বিনয় অবিহনে কোনো মূল্য নাথাকে। জ্ঞানীসকলে কয় যে বিনয়ী আচৰণেহে মানুহৰ মাজত প্ৰকৃত মৰম আৰু শ্ৰদ্ধা বৃদ্ধি কৰে। গতিকে, সমাজত নিজৰ মহত্ত্ব জীয়াই ৰাখিবলৈ হ’লে আমি সদায় বিনম্ৰ হোৱা উচিত।
(ক) নম্রতা সজ ব্যৱহাৰৰ অনুপান।
উত্তৰ। উক্ত বাক্যশাৰী আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত সত্যনাথ বৰাৰ দ্বাৰা ৰচিত 'অন্যৰ প্ৰতি ব্যৱহাৰ' নামৰ পাঠটিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।
এই সংসাৰত যদি আমি সুখে-সন্তোষে থাকিব বিচাৰোঁ, তেন্তে সকলোৰে লগত সজ আচৰণ কৰাটো অতি জৰুৰী। আচলতে নম্ৰতাক সজ ব্যৱহাৰৰ 'অনুপান' বুলি ক’ব পাৰি। দৰবৰ লগত সঠিক অনুপান মিহলালে যেনেকৈ তাৰ গুণ বৃদ্ধি পায়, ঠিক তেনেকৈ নম্ৰ ব্যৱহাৰেৰে কৰা আচৰণেও অতি সহজেই আনৰ পৰা মৰম আৰু শ্ৰদ্ধা আদায় কৰিব পাৰে। দম্ভালি মাৰি কোৱা কথা কোনেও শুনি ভাল নাপায়, সেয়েহে কথা-বতৰাত অহংকাৰ এৰি নম্ৰ হোৱাটোৱেই শ্ৰেয়। বহুতে ভাবে যে লোকৰ আগত নম্ৰ হ’লে নিজক সৰু কৰা হয়, কিন্তু এই ধাৰণা একেবাৰে ভুল। প্ৰকৃততে নম্ৰতা হ’ল মানুহৰ মহত্ত্বৰ চিন। ই কাৰো ওচৰত মানুহক সৰু নকৰে, বৰঞ্চ ব্যক্তিত্বৰ গভীৰতাহে প্ৰকাশ কৰে। নম্ৰতা মানুহৰ মনৰ এক বিশেষ গুণ, যাৰ বহিঃপ্ৰকাশ ঘটে আমাৰ মিঠা মাতৰ জৰিয়তে। মনত সঁচাকৈয়ে নম্ৰ ভাব থাকিলে মুখেৰে আপোনা-আপুনি মধুৰ শব্দ ওলাই আহে। মনত অহংকাৰ ৰাখি বাহিৰত নম্ৰতাৰ অভিনয় কৰিলে তাক কেৱল 'ছলনা'হে বুলিব পাৰি। আমি সদায় চেষ্টা কৰা উচিত যাতে আমাৰ মনৰ ভাব আৰু মুখৰ ভাষা একেই হয়।
খ) সোণৰ জেউতি অমান্য কৰিলে নকমে।
উত্তৰ। উক্ত বাক্যশাৰী আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত সত্যনাথ বৰাদেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত 'অন্যৰ প্ৰতি ব্যৱহাৰ' পাঠটিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।
সোণ এবিধ অতি মূল্যবান আৰু উজ্জ্বল ধাতু। ইয়াৰ দ্বাৰা আমি বহুমূলীয়া আ-অলংকাৰ গঢ়োৱাৰ উপৰিও ইয়াৰ স্বকীয় উজ্জ্বলতাৰ বাবে ইয়াক সদায় আদৰ কৰোঁ। আশ্চৰ্যজনক কথাটো হ’ল, আমি যদি সোণৰ এই উজ্জ্বলতাক অস্বীকাৰ কৰোঁ বা অমান্য কৰোঁ, তথাপিও ইয়াৰ কোনো ক্ষতি নহয়; ইয়াৰ মহিমা সদায় অক্ষুণ্ণ থাকে। ঠিক সেইদৰে, আমাৰ সমাজৰ মান্যৱন্ত আৰু গুণী লোকসকল সদায় আদৰণীয়। তেওঁলোকে নিজৰ কৰ্ম আৰু ব্যক্তিত্বৰ বাবে সকলোৰে পৰা মান-সন্মান পায়। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ সমাজত এনে কিছুমান লোকো আছে, যিসকলে গুণী লোকৰ মৰ্যাদা বুজি পাব নোখোজে। তেওঁলোকে সুযোগ পালেই মান্যৱন্ত লোকক অৱজ্ঞা বা অপমান কৰিবলৈ বিচাৰে আৰু তেনে কৰি এক বৃথা 'পুৰুষালি' অনুভৱ কৰে।কিন্তু তেওঁলোকে এটা কথা পাহৰি যায় যে সোণৰ মূল্য যিদৰে কোনো কাৰণতে কমাব নোৱাৰি, তেনেদৰে এজন প্ৰকৃত মান্যৱন্ত লোককো অমান্য কৰি তেওঁৰ অন্তৰ্নিহিত মূল্য হ্ৰাস কৰিব নোৱাৰি। এই পাঠটিত সোণৰ লগত মান্যৱন্ত লোকৰ যি তুলনা কৰা হৈছে, তাৰ সাৰমৰ্ম এটাই—কাৰোবাৰ অৱজ্ঞাই প্ৰকৃত গুণী মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠতাক কেতিয়াও ম্লান কৰিব নোৱাৰে।
সুখ, সন্তোষ, সজ, চৰিত্ৰবন্ত, কপটীয়া, মিঠা, বিনয়, নম্রতা, লঘু, উচ্চ, নিন্দা, গুপ্ত, দোষ, গহীন, আঢ্যবন্ত।
উত্তৰ :
শব্দ | বিপৰীত শব্দ |
সুখ | দুখ |
সন্তোষ | অসন্তোষ |
সজ | অসজ |
চৰিত্ৰৱন্ত | চৰিত্ৰহীন |
কপটীয়া | অকপটীয়া |
মিঠা | তিতা |
বিনয় | অহংকাৰ |
নম্রতা | কঠোৰতা |
লঘু | গুৰু |
উচ্চ | নীচ |
নিন্দা | প্রশংসা |
গুপ্ত | প্রকাশ |
দোষ | গুণ |
গহীন | পাতলা |
আঢ্যৱন্ত | দুখীয়া |
চকুৰ কুটা, পেটত কথা ৰাখ।
উত্তৰ।
চকুৰ কুটা: এই সামান্য কথাটোৰ কাৰণেই কাজিয়া কৰি তোমালোকে ইজনে সিজনৰ চকুৰ কুটা হৈ পৰিব লাগে নেকি বাৰু ?
পেটত কথা ৰাখ : কিছুমান মানুহৰ স্বভাৱটোৱেই তেনেকুৱা, বৰ পাতল। তেওঁলোকে কোনো এটা গোপন কথা জানিলে কেতিয়াও পেটত ৰাখিব নোৱাৰে ?
*******
পাঠ - 8
সময়
পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
উত্তৰ। সময়ক নৈৰ সোঁতৰ লগত তুলনা কৰিব পাৰি।
(খ) কিহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সময় ভাগ কৰা হয় ?
উত্তৰ। বিশেষ বিশেষ ঘটনা বা মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সময়ৰ ভাগবোৰ কৰা হয়।
(গ) সময়ৰ ডাঙৰ ভাগবোৰ কি কি ?
উত্তৰ। সময়ৰ ডাঙৰ ভাগবোৰ হ'ল -যুগ, কল্প, শতাব্দী।
(ঘ) সময়ৰ দণ্ড, পল, অনুপলক কি বোলা হয় ?
উত্তৰ। সময়ৰ দণ্ড, পল, অনুপল আদিবোৰ ডাঙৰ আৰু মজলীয়া ভাগবিলাকৰ ভগ্নাংশ।
(ঙ) সময় কি গতিত ঘূৰে ?
উত্তৰ। সময় বৃত্তাকাৰ গতিত ঘূৰে।
প্রশ্ন ২। তাৎপর্য ব্যাখ্যা কৰাঃ
(ক) এলেহুৱাৰ দিন নাযায় নুপুৱায়।
উত্তৰ : এলেহুৱা মানুহবোৰ আচলতে কোনো কামৰে নহয়। তেওঁলোকৰ বাবে কাম কৰাটো যেন এটা ডাঙৰ শাস্তিহে! তেওঁলোকে ভাবে যে জীৱনটো কেৱল খোৱা-বোৱা আৰু শুই-বহিয়েই কটাই দিব লাগে; ইয়াৰ বাহিৰে যেন জীৱনৰ আন কোনো অৰ্থই নাই।কিন্তু এনেকৈ আলস্যত দিন কটোৱাৰ এটা বিৰক্তিকৰ পৰিণাম আছে। একো কাম-বন নোহোৱাকৈ বহি থাকিলে সময়বোৰ যেন আৰু পাৰ হ’বই নিবিচাৰে। যিসকলে কামত ব্যস্ত থাকে, তেওঁলোকে সময় কেনি যায় গমেই নাপায়। কিন্তু আলসুৱা মানুহজনে ঘড়ীৰ প্ৰতিটো ছেকেণ্ডৰ শব্দও স্পষ্টকৈ শুনিবলৈ পায়। তেওঁৰ বাবে এক মিনিট মানেই যেন এক যুগ! ফলত এটা দিন তেওঁলোকৰ বাবে ইমান দীঘলীয়া হৈ পৰে যে শেষত তেওঁলোকৰ এনেকুৱা লাগে— যেন দিনটোও শেষ নহয় আৰু ৰাতিটোও নুপূৱায়।
(খ) মানুহৰ এক কল্পই ব্ৰহ্মাৰ এদিন।
উত্তৰ : ভগৱান ব্ৰহ্মাই হৈছে এই বিশাল বিশ্ব-ব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টিকৰ্তা। যিহেতু তেওঁ সমগ্ৰ সৃষ্টিৰ দায়িত্ব লৈছে, সেয়ে তেওঁৰ কৰ্মৰ পৰিসৰো আমাৰ কল্পনাৰ বাহিৰত। তেওঁৰ সৃষ্টিৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অংশ হ’ল মানৱ সমাজ। কিন্তু ব্ৰহ্মাৰ সেই বিৰাট কৰ্মক্ষেত্ৰৰ তুলনাত আমাৰ মানুহৰ কামবোৰ কিমাননো সৰু, নহয়নে ? সময়ৰ হিচাপটোৱেই চাওকচোন— আমাৰ বাবে 'এহেজাৰ যুগ' মানে এক অনন্ত সময়। এশ বছৰ জীয়াই থকাটোৱেই য’ত আমাৰ বাবে এক ডাঙৰ কথা, তেনেস্থলত এহেজাৰ যুগৰ কথা ভবাটোৱেই অসম্ভৱ। কিন্তু আচৰিত কথাটো হ’ল, মানুহৰ বাবে যি এহেজাৰ যুগ (যাক আমি 'কল্প' বুলি কওঁ), ব্ৰহ্মাৰ বাবে সেয়া মাত্ৰ এটা দিনৰ সমানহে! বিশ্ব-ব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টি আৰু মহাপ্ৰলয়ৰ এই যি চক্ৰ, তাক চলাই ৰাখিবলৈ তেওঁ যিমান বিশাল কাম কৰিবলগীয়া হয়, তাৰ তুলনাত এই এহেজাৰ যুগ এটা দিনৰ দৰেই পাৰ হৈ যায়। আচলতে, আমাৰ পৃথিৱীৰ হাজাৰ হাজাৰ বছৰৰ কামবোৰ ব্ৰহ্মাৰ বাবে তেওঁৰ একোটা দিনৰ কৰ্তব্যহে।
(গ) কৰ্মৰ মাজেদি সময়ৰ গতি ধৰিব পাৰি।
উত্তৰ : সময় কাৰো বাবে ৰৈ নাথাকে— এই কথাষাৰ আমি সকলোৱে জানো। কিন্তু আমি যদি সময়ৰ মূল্য নুবুজি হাত সাৱতি বহি থাকোঁ, তেন্তে সময়ে আমাক উপলুঙা কৰি পিছলৈ ঠেলি থৈ যাব। আচলতে সময়ৰ গতিটো ধৰিব পাৰি কেৱল আমাৰ কামৰ মাজেদিহে। আমি যদি প্ৰকৃতিৰ বিভিন্ন কামবোৰলৈ মন কৰোঁ, তেতিয়াই সময়ৰ আচল হিচাপটো ওলাই পৰে। চাওকচোন, কুকুৰাটোৱে ডাক দি আমাক পুৱা হোৱাৰ খবৰ দিয়ে। আকৌ ভেঁটফুলপাহেও পোহৰ হোৱাৰ আগে আগে মেলানি মাগি যেন আমাক জনাই থৈ যায় যে ৰাতি শেষ হ’ল। পদুম পাহে সূৰ্যৰ পোহৰৰ লগে লগে লাহেকৈ চকু মেলে আৰু বেলিফুলটোৱে গোটেই দিনটো সূৰ্যৰ পিছে পিছে ঘূৰি সময়ৰ বতৰা দি থাকে। কেৱল দিন-ৰাতিয়েই নহয়, আমাৰ চৌপাশৰ গছ-লতিকাবোৰেও ঋতুৰ খবৰ দিয়ে— কঁঠালৰ মুচি, আমৰ মল, ধান পকাৰ গোন্ধ কিংবা ঢাপৰ কেতেকী ফুলৰ সুবাসে আমাক কৈ যায় যে সময় সলনি হৈছে। সঁচাকৈ ক’বলৈ গ’লে, ঘড়ীৰ কাঁটা কেইডালে কেতিয়াও সময়ৰ সঠিক জোখ দিব নোৱাৰে; সময়ৰ আচল মূল্য কেৱল কামৰ মাজেৰেহে বুজি পোৱা সম্ভৱ।
প্রশ্ন ৩। পাঠটিৰ লিখকৰ সাহিত্যৰাজিৰ পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰ : 'সময়' প্ৰৱন্ধটিৰ লিখক হৈছে নীলমণি ফুকন। অসমীয়া সাহিত্য জগতৰ এক উজ্জ্বল নক্ষত্ৰ হ’ল 'নীলমণি ফুকন। ১৮৮০ চনত ডিব্ৰুগড়ত জন্মগ্ৰহণ কৰা এইগৰাকী মহান সাহিত্যিকৰ জীৱন যাত্ৰা ১৯৭৮ চনত যোৰহাটত অন্ত পৰে। তেখেত আছিল মূলতঃ 'আৱাহন' যুগৰ এজন প্ৰভাশালী কবি। আমোদজনক কথাটো হ’ল যে, জীৱনৰ ভাটী বয়সতহে তেখেতে সাহিত্য চৰ্চাত সম্পূৰ্ণৰূপে মনোনিৱেশ কৰিছিল। যদিও তেখেতে পোনপ্ৰথমে 'আলোচনী'ত কবিতা লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল, কিন্তু 'আৱাহন'ৰ পাতত প্ৰকাশ পোৱা কবিতাৰাজিৰ জৰিয়তেহে তেখেতে কবি হিচাপে বিশেষ প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।
প্রশ্ন ৪। চাৰিটা-পাঁচোটা বাক্যত উত্তৰ দিয়া:
(ক) প্রাকৃতিক জগত বুলিলে কাক বুজায় ?
উত্তৰ : প্ৰাকৃতিক জগত বুলিলে আচলতে আমাৰ চাৰিওফালৰ এই বিশাল আৰু মনোমোহা পৰিৱেশটোকে বুজায়। গছ-লতিকা, ফুল-ফলৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পশুপক্ষী আৰু সৰু-বৰ সকলো জীৱক লৈয়েই আমাৰ এই প্ৰকৃতি। ইয়াত প্ৰতিটো প্ৰাণীয়েই নিজৰ নিজৰ ধৰণে, বিভিন্ন ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়াৰ মাজেৰে এক সুন্দৰ সমন্বয় ৰাখি বসবাস কৰে।প্ৰকৃতিৰ এই পৰিৱৰ্তনবোৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই আমি সময়ক কেইবাটাও ভাগত ভগাই লৈছোঁ, যাক আমি 'ঋতু' বুলি কওঁ। আমাৰ ইয়াত ঘাইকৈ ছয়টা ঋতু দেখা পোৱা যায়:
গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষা : গৰম আৰু বৰষুণৰ আমেজ।
শৰৎ আৰু হেমন্ত : শুভ্ৰ কঁহুৱা আৰু নিয়ৰসনা পুৱা।
শীত আৰু বসন্ত : কুঁৱলীৰ আচ্ছাদন আৰু ৰঙীন ফুলৰ সমাহাৰ।
প্ৰতিটো ঋতুৰে এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আছে আৰু প্ৰতিবাৰেই প্ৰকৃতিয়ে এক নতুন ৰূপ ধাৰণ কৰি আমাক বিহিত কৰে।
(খ) কোনো ঘটনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কিদৰে সময় ভাগ কৰিব পাৰি ?
উত্তৰ : সময় বৈ যায়, কিন্তু কোনো কোনো বিশেষ ঐতিহাসিক বা স্মৰণীয় ঘটনাই সময়ক একোটা নিৰ্দিষ্ট পৰিচয় দিয়ে। ধৰ্ম, কলা, সাহিত্য, আনকি যুদ্ধ-বিগ্রহ বা কোনো মহান ৰজাৰ ৰাজত্বকালৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিও আমি সময়ক বিভিন্ন ভাগত বিভক্ত কৰিব পাৰোঁ।উদাহৰণস্বৰূপে, আজি আমি যি 'খ্ৰীষ্টাব্দ' ব্যৱহাৰ কৰোঁ, তাৰ আৰম্ভণি হৈছিল যীশুখ্ৰীষ্টৰ জন্মৰ সময়ৰ পৰাই। ঠিক তেনেদৰে আমাৰ অসমীয়া সমাজত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ জন্মৰ পৰা 'শংকৰাব্দ' গণনা কৰা হয়। সময় জোখাৰ এনেধৰণৰ আৰু বহুতো জনপ্ৰিয় পদ্ধতি আছে, যেনে— সংবৎ আৰু শকাব্দ, হিজৰি (ইছলাম ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত) আৰু চৈতন্যাব্দ আদি।
(গ) লক্ষণাক্রান্ত মানে কি ?
উত্তৰ : সাধাৰণ অৰ্থত ‘লক্ষণ’ মানে হ’ল কোনো বস্তুৰ স্বভাৱ বা ধৰ্ম। এই লক্ষণৰ জৰিয়তেই আমি দুটা বস্তুৰ মাজত থকা প্ৰভেদখিনি চিনি পাব পাৰোঁ। আচলতে সময় এনে এবিধ বস্তু, যাক কোনো নিৰ্দিষ্ট সীমাৰেখা টানি ভাগ কৰা কঠিন। তথাপিও, কিছুমান বিশেষ গুণ বা লক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আমি সময়ক বেলেগ বেলেগ ভাগত ভগাই লওঁ— যাক কোৱা হয় ‘লক্ষণাক্ৰান্ত’ সময়। ইয়াৰ এটা সুন্দৰ উদাহৰণ হ’ল আমাৰ শাস্ত্ৰত উল্লেখ থকা চাৰি যুগ:
১/ সত্য যুগ
২/ ত্ৰেতা যুগ
৩/ দ্বাপৰ যুগ
৪/ কলি যুগ
ধৰা হ’ল, বৰ্তমানৰ এই কলিযুগৰ কথা। বিশ্বাস কৰা হয় যে কলিযুগৰ শেষত যেতিয়া কল্কি 'অৱতাৰ’ ৰ আৱিৰ্ভাৱ হ’ব, তেতিয়াই এই যুগৰ অন্ত পৰিব আৰু পুনৰ এক নতুন সত্য যুগৰ সূচনা হ’ব। অৰ্থাৎ, কল্কি অৱতাৰৰ সেই বিশেষ ক্ষণটোৱেই হ’ব এটা যুগৰ সমাপ্তি আৰু আন এটা নতুন যুগৰ আৰম্ভণিৰ মূল লক্ষণ।
(ঘ) বিজ্ঞানৰ আৱিষ্কাৰৰ আগতে মানুহে কিহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সময় সম্পর্কে অৱগত হৈছিল ?
উত্তৰ : আধুনিক বিজ্ঞানৰ আৱিষ্কাৰৰ বহু আগতেই মানুহে প্ৰাকৃতিক পৰিঘটনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সময় নিৰূপণ কৰিব শিকিছিল। তেওঁলোকে জীৱ-জন্তুৰ আচৰণ খুতি-নাতি মাৰি পৰ্যবেক্ষণ কৰি ঋতুচক্ৰৰ জ্ঞান লাভ কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে—কেঁকোৰা গাঁতত সোমোৱা, বালিমাহী চৰাইৰ ওলোৱা, বা কুলি-কেতেকীৰ শুৱলা মাত শুনিয়েই তেওঁলোকে বুজি পাইছিল যে ঋতুৰ পৰিৱৰ্তন ঘটিছে। আনকি এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ যাবলৈ কিমান সময় লাগিব, সেইয়াও তেওঁলোকে জোখ লৈছিল দৈনন্দিন কামৰ মাধ্যমেৰে। যেনে— ‘এখন্তেক’ বা ‘বিংটো মৰাৰ সময়’, নাইবা ‘এখন তামোল চোবোৱা সময়’। তেওঁলোকৰ বাবে প্ৰকৃতিয়েই আছিল ঘড়ী; পদুম ফুল পাহি মেলা মানেই আছিল পুৱাৰ সংকেত আৰু বেলিফুলৰ পাহি জাপ খোৱা মানেই আছিল ৰাতি নামি অহাৰ আগজাননী। এনেদৰেই গ্ৰহ-নক্ষত্ৰৰ গতিৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি আমাৰ পূৰ্বজসকলে সময়ৰ এক গভীৰ সম্বন্ধ গঢ়ি তুলিছিল।
প্রশ্ন ৫। তলৰ প্ৰশ্নকেইটাৰ অন্তর্নিহিত ভাব বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰ : প্ৰকৃততে চাবলৈ গ’লে, সময়ৰ কোনো সীমা নাই; ই এটা বৃত্তাকাৰ গতিত অবিৰতভাৱে ঘূৰি থাকে। যদিও সময়ক কোনো ফ্ৰেমত আবদ্ধ কৰিব নোৱাৰি, তথাপিও কিছুমান বিশেষ লক্ষণ বা ঐতিহাসিক ঘটনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আমি ইয়াক বিভিন্ন ভাগত ভগাই লওঁ। এই বিভাজনবোৰেই একো একোটা নিৰ্দিষ্ট কালখণ্ডক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। যেনে— যুগ, কল্প, শতাব্দীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি একেবাৰে সূক্ষ্ম হিচাপ যেনে দণ্ড, পল বা অনুপল আদি। ইয়াৰ উপৰিও আমাৰ সমাজত শকাব্দ, খ্ৰীষ্টাব্দ, হিজৰি, শংকৰাব্দ বা চৈতন্যাব্দ আদিৰ দৰে হিচাপবোৰো অতি জনপ্ৰিয়।
যুগৰ ধাৰণা আৰু স্মৰণীয় ঘটনাসমূহ
ভাৰতীয় পৰম্পৰাত সময়ক চাৰিটা প্ৰধান যুগত ভাগ কৰা হৈছে— সত্য, ত্ৰেতা, দ্বাপৰ আৰু কলি। এই প্ৰতিটো যুগৰ পৰিৱৰ্তনৰ অন্তৰালত একোটা ডাঙৰ আধ্যাত্মিক বা ঐতিহাসিক কাহিনী লুকাই থাকে।
যেনে, কলিযুগৰ শেষত কল্কি অৱতাৰৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগে লগে পুনৰ সত্য যুগৰ আৰম্ভণি হ’ব বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। আৰু খ্ৰীষ্টান ধৰ্মত যীশুৰ হাজাৰ বছৰীয়া ৰাজত্ব (Millennium) বা ইছলাম ধৰ্মত ইমাম মেহদিৰ আগমনৰ ধাৰণাইও একো একোটা বিশেষ যুগৰ লক্ষণকে সূচায়।
আমাৰ বৰ্তমানৰ চন-তাৰিখবোৰো এনেকুৱাই; যীশুখ্ৰীষ্টৰ জন্মৰ পৰা খ্ৰীষ্টাব্দ, ৰজা শকাদিত্যৰ পৰা শকাব্দ আৰু ১৪৪৯ চনত শংকৰদেৱৰ জন্মৰ পৰা শংকৰাব্দৰ গণনা আৰম্ভ হৈছে। অৰ্থাৎ প্ৰতিটো বিভাজনৰ মূলতে আছে একোটা স্মৰণীয় ঘটনা। কেৱল ইতিহাস বা ধৰ্মই নহয়, প্ৰকৃতিৰ সৰু সৰু পৰিৱৰ্তনবোৰেও আমাক সময়ৰ জাননী দিয়ে। গছত কুঁহিপাত ওলোৱা দেখিলেই আমি বুজি পাওঁ যে ঋতুৰাজ বসন্ত আহি পালে। ঠিক তেনেদৰে কনকনীয়া ঠাণ্ডাই শীতৰ আৰু ধাৰাসাৰ বৰষুণে বৰ্ষা ঋতুৰ আগমণী বাৰ্তা দিয়ে। আচলতে প্ৰকৃতিৰ এই বিনন্দীয়া লক্ষণবোৰেই হ’ল সময়ৰ আটাইতকৈ সহজ আৰু সুন্দৰ পৰিচয়।
(খ) সময়ৰ টিকনিডাল হেনো আগফালে I
উত্তৰ : সাধাৰণতে মানুহৰ টিকনিটো পাছফালে থাকে, যাৰ বাবে প্ৰয়োজন হ’লে কোনোবা এজনক পাছফালৰ পৰা থাপ মাৰি ধৰি ৰখাব পাৰি। কিন্তু সময়ৰ ক্ষেত্ৰত কথাটো সম্পূৰ্ণ ওলোটা। কোৱা হয় যে, সময়ৰ টিকনিডাল পাছফালে নহয়, বৰঞ্চ আগফালেহে থাকে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল— সময় এবাৰ পাৰ হৈ গ’লে তাক পাছফালৰ পৰা ধৰি ৰখাৰ কোনো উপায় নাই। যিবোৰ বস্তু পাখি লগা কাঁড়ৰ দৰে এবাৰ উৰি যায়, তাক পুনৰ ঘূৰাই পোৱা অসম্ভৱ। সেয়েহে সময় হ’ল পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ অমূল্য সম্পদ।যিসকলে সময় থাকোতেই তাৰ সঠিক ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু হাত সাৱটি বহি থাকে, তেওঁলোকে জীৱনত কেৱল বিফলতাৰহে মুখ দেখিবলগীয়া হয়। সময়ক নিজতকৈ আগবাঢ়ি যাব দিলে মানুহ কেনেকৈ সৰ্বস্বান্ত হ’ব পাৰে, তাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উদাহৰণ হ’ল দিগ্বিজয়ী নেপোলিয়ন। ওৱাটাৰ্লুৰ যুদ্ধত মাত্ৰ পাঁচ মিনিট পলম হোৱাৰ বাবেই তেওঁ ইতিহাসৰ বুকুত পৰাজয় বৰণ কৰিবলগীয়া হৈছিল। সময়ে তেওঁক চেৰ পেলাই আগবাঢ়ি গৈছিল।
তাৰ বিপৰীতে আমাৰ বীৰ লাচিত বৰফুকনে সময়ৰ মূল্য ভালদৰে বুজি পাইছিল। দেশৰ সংকটকালত সময়ৰ লগত যুঁজ দি প্ৰয়োজনত নিজ মোমায়েকৰ শিৰচ্ছেদ কৰিবলৈও তেওঁ কুণ্ঠাবোধ কৰা নাছিল। লাচিতে জানিছিল যে সময়ৰ টিকনিডাল আগফালেহে থাকে, আৰু তাক থাপ মাৰি ধৰিব নোৱাৰিলে জয়লাভ অসম্ভৱ। এই সময়ানুৱৰ্তিতাৰ বাবেই লাচিতে ইতিহাসত অমৰত্ব লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।
(গ) সময়ৰ জোখ কামতহে, ঘড়ীৰ কাঁইটকেইডালত নাই।
উত্তৰ : আচলতে সময়ৰ জোখ লোৱাটো বৰ কঠিন কাম। যদিও আমি ঘড়ীৰ কাঁটাকেইডালৰ লৰচৰ চাই সময় নিৰূপণ কৰোঁ, কিন্তু সময়ৰ প্ৰকৃত হিচাপটো পোৱা যায় আমাৰ কামৰ মাজেদিহে। যিসকল লোকে কৰ্মক জীৱনৰ মূল মন্ত্ৰ হিচাপে লৈছে, তেওঁলোকহে সময়ৰ প্ৰকৃত মহত্ত্ব বুজিবলৈ সক্ষম হয়। তেওঁলোকৰ বাবে সময় মানে কেৱল মিনিট বা ঘণ্টা নহয়, সময় মানে হ’ল একো একোটা সফল কামৰ খতিয়ান।এজন নিষ্ঠাবান কৰ্মীৰ বাবে সময় ইমান খৰতকীয়া যে তেওঁৰ এটা দিন এক পলৰ দৰে পাৰ হৈ যায়। অথচ সেই চুটি দুদিনীয়া জীৱনটোৰ ভিতৰতে তেওঁলোকে জিৰণি নোলোৱাকৈ কাম কৰি যায় আৰু শেষত পৃথিৱীত অমৰত্ব লাভ কৰে।ইয়াৰ বিপৰীতে, এজন এলেহুৱা বা সোৰোপা মানুহৰ বাবে এক পল সময়ো এক বছৰৰ দৰে দীঘল যেন লাগে। তেওঁলোকৰ দিন যেন পাৰ হ’বই নিবিচাৰে— যাকে আমি কওঁ ‘দিন নাযায় নুপুৱায়’। তেনে লোকৰ বাবে ঘড়ীৰ কোনো মূল্য নাই, কাৰণ ঘড়ীৰ কাঁটাই তেওঁলোকৰ জীৱনৰ গতি নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰে। তেওঁলোকে এইটো বুজি নাপায় যে ‘কৰ্মই আচলতে জীৱন’। যিয়ে কাম কৰিব জানে, তেওঁৰ বাবে সময় সদায় এজন বিশ্বস্ত বন্ধুৰ দৰে, যিয়ে তেওঁক সফলতাৰ দিশে আগুৱাই লৈ যায়।
(ঘ) সময় অমূল্য ধন বোলা কথাষাৰ সঁচা।
উত্তৰ : সময় সঁচাকৈয়ে অমূল্য; পৃথিৱীৰ কোনো ধন-ধানেৰেই ইয়াক কিনিব নোৱাৰি। কিন্তু যদি কোনোবাই সময়ৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰিব জানে, তেন্তে সময়ে সেইজন ব্যক্তিক সকলো ধৰণে সহায় কৰে। ধৰক এজন ধনকুবেৰৰ কথা— তেওঁ হয়তো মাত্ৰ এক মিনিটতে হাজাৰ হাজাৰ টকা উপাৰ্জন কৰে। আনহাতে, এজন সাধাৰণ মানুহৰ বাবে সেই একেই পৰিমাণৰ ধন ঘটিবলৈ বহুত সময়ৰ প্ৰয়োজন হয়। আৰু মানুহজন যদি সোৰোপা হয়, তেন্তে সেই উপাৰ্জন তেওঁৰ বাবে কেৱল এটা সপোন হৈয়ে ৰৈ যায়।সময় কেৱল অমূল্যই নহয়, ই এনে এবিধ ধন যাক সঠিককৈ খটুৱাব জানিলে মানুহে আৰু অধিক উন্নতি কৰিব পাৰে। ইয়াৰ কেইটামান বাস্তৱ উদাহৰণলৈ মন কৰক—
1. প্ৰতিযোগিতা: ঘোঁৰা দৌৰত মাত্ৰ এক মিনিট আগতে লক্ষ্যস্থানত উপনীত হোৱা ঘোঁৰাটোৰ মালিকেই লাখ লাখ টকাৰ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে।
2. গতি আৰু দক্ষতা: ঘণ্টাত ২০ মাইল বেগেৰে যোৱা এখন মটৰ-গাড়ীয়ে ঘণ্টাৰ দুমাইল যোৱা গৰু-গাড়ী এখনতকৈ বহুত বেছি কাম কৰিব পাৰে আৰু উপাৰ্জনো অধিক কৰে।
3. শ্ৰমৰ মূল্য: যিগৰাকী শিপিনীয়ে তাঁতত ঘনাই মাকো মাৰিব জানে, তেওঁৰ গামোচাৰ উৎপাদন আনতকৈ বেছি হয় আৰু স্বাভাৱিকতে তেওঁৰ আয় বৃদ্ধি পায়।
4. শিক্ষা ক্ষেত্ৰ: এজন পৰীক্ষাৰ্থীয়ে যদি সময়ৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত সকলো উত্তৰ নিখুঁতকৈ লিখিব পাৰে, তেওঁ আনতকৈ বেছি নম্বৰ পোৱাটো খাটাং।
আচলতে সময়ে তাৰ উচিত ব্যৱহাৰ কৰাজনক চাৰিওফালৰ পৰা সফলতা উপহাৰ দিয়ে। সেইবাবেই কোৱা হয়— সময় আৰু সোঁত কাৰোৰে বাবে ৰৈ নাথাকে, আৰু ইয়েই হ’ল মানুহৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সম্পত্তি।
প্রশ্ন ৬। "প্রাকৃতিক জগতৰ গতিবিধি লক্ষ্য কৰিও সময় নিৰূপণ কৰা হয়।”- প্রাকৃতিক জগতৰ গতিবিধিবোৰ কি কি ? কেনেকৈ এই গতিবিধিৰ দ্বাৰা সময় নিৰূপণ কৰিব পাৰি ?
উত্তৰ : প্ৰকৃতিক নিৰীক্ষণ কৰিয়েই আচলতে সময়ৰ আটাইতকৈ সঠিক উমান পাব পাৰি। আমাৰ চৌপাশৰ পৰিৱেশত ঘটা সৰু সৰু পৰিৱৰ্তনবোৰ লক্ষ্য কৰি আমি সময়ক প্ৰধানকৈ ছয়টা ঋতুত ভাগ কৰি লৈছোঁ— গ্ৰীষ্ম, বৰ্ষা, শৰৎ, হেমন্ত, শীত আৰু বসন্ত। কেৱল ঋতুৱেই নহয়, দিন আৰু ৰাতিৰ পাৰ্থক্যও প্ৰকৃতিৰ বুকুত জীৱ-জন্তু আৰু উদ্ভিদৰ গাত দেখা দিয়া পৰিৱৰ্তনৰ পৰাই বুজা যায়।ঋতুচক্ৰ আৰু প্ৰকৃতিৰ সংকেত
প্ৰতিটো ঋতুৰ এক সুকীয়া পৰিচয় আছে যি আমাক সময়ৰ জাননী দিয়ে:
শীত আৰু বসন্ত: শীতকালত যেতিয়া গছৰ পাত সৰি যায় আৰু চাৰিওফালে এক চেঁচামৰা ভাৱে বিৰাজ কৰে, তেতিয়াই বুজা যায় শীতৰ প্ৰকোপ। কিন্তু আকৌ যেতিয়াই গছত কুঁহিপাত ওলায়, কুলি-কেতেকীৰ শুৱলা মাত শুনে আৰু আম-কঁঠাল মলিয়াবলৈ ধৰে— তেতিয়াই ধৰা দিয়ে ঋতুৰাজ বসন্তই।
গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষা: বসন্তৰ পিছতেই আহে প্ৰখৰ সূৰ্যৰ তাপৰ গ্ৰীষ্মকাল, যাৰ পাছত ধাৰাসাৰ বৰষুণে লৈ আহে বৰ্ষাৰ বতৰা।
শৰৎ আৰু হেমন্ত: শেৱালি ফুলৰ সুবাস আৰু ফৰকাল আকাশখনে শৰতৰ শুভ্ৰতা বিলাই দিয়ে। তাৰ পাছতে সোণালী ধানবোৰ পকি উঠিলে আমি অনুভৱ কৰোঁ হেমন্তৰ আগমন।
আনকি এটা দিনৰ হিচাপো প্ৰকৃতিয়েই দিয়ে; পদুম ফুল এপাহি যেতিয়া পাহি মেলে তেতিয়া হয় পুৱা, আৰু পাহি জাপ খালে সন্ধিয়া নামি অহাৰ সংকেত পোৱা যায়।
জীৱ-জন্তুৰ আচৰণত সময়ৰ উমান
প্ৰকৃতিৰ এই গতিবিধি বুজিবলৈ আমাক লাগে এক সূক্ষ্ম দৃষ্টি। কাৰণ— কেঁকোৰাই গাঁতত আশ্ৰয় লোৱা, শামুকে পথাৰত দেখা দিয়া, বালিমাহী চৰাইৰ উৰণ, বা ভেকুলীৰ টোৰটোৰণি
—এই সকলোবোৰেই একো একোটা নিৰ্দিষ্ট ঋতু বা সময়ৰ আগজাননী। আমাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে এইদৰেই প্ৰকৃতিৰ ভাষা বুজি সময়ৰ সঠিক হিচাপ ৰাখিছিল।
প্রশ্ন ৭। 'নিয়মানুবর্তিতা আৰু সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰ'- বিষয় হিচাপে লৈ এটি টোকা যুগুত কৰা।
উত্তৰ : মানৱ জীৱনৰ উৎকৰ্ষ সাধনৰ বাবে নিয়মানুবৰ্তিতা আৰু সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰ— এই দুয়োটা বস্তুৱেই অতিকৈ প্ৰয়োজনীয়। আচলতে এই দুয়োটাক এটা মুদ্ৰাৰ দুটা পিঠি বুলিহে ক’ব পাৰি। নিয়মে আমাৰ জীৱনটো এটা শৃংখলাবদ্ধ সাঁচত গঢ়ি তোলে, আৰু সময়ে আমাক সফলতাৰ দিশে আগুৱাই লৈ যায়। সময়ৰ উচিত ব্যৱহাৰ অবিহনে এজন মানুহৰ বাবে সমাজত নিজৰ স্থিতি সবল কৰা অতি কঠিন হৈ পৰে।প্ৰকৃতিৰ শিক্ষা:
কেৱল মানুহেই নহয়, গোটেই প্ৰকৃতি জগতখনেই এক নিৰ্দিষ্ট নিয়মৰ অধীন। সূৰ্যটো যদি এদিন পূৱ আকাশত উদয় নহয়, তেন্তে সমগ্ৰ জীৱজগত ধ্বংস হৈ পৰিব। গছ-লতিকা, পশুপক্ষী সকলোৱে প্ৰকৃতিৰ এই ঋতুচক্ৰ আৰু সময়ৰ নিয়ম মানিয়েই জীয়াই থাকে। প্ৰকৃতিৰ এই অমোঘ নিয়মবোৰ আমাৰ বাবে এক ডাঙৰ শিক্ষা। আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত যদি খোৱা-বোৱা, শোৱা আদিবোৰ এক নিৰ্দিষ্ট নিয়মত চলে, তেন্তে আমাৰ স্বাস্থ্য আৰু মন দুয়োটাই সতেজ হৈ থাকে। এই প্ৰসংগতে ইংৰাজীৰ সেই বিখ্যাত প্ৰবচনফাঁকি মন কৰিবলগীয়া— "Early to bed and early to rise, makes a man healthy, wealthy and wise."
শুই থকা শিয়ালে হাঁহ ধৰিব নোৱাৰে :
অসমীয়া সমাজত এটা বৰ ধুনীয়া ফকৰা যোজনা আছে— “শুই থকা শিয়ালে হাঁহ ধৰিব নোৱাৰে।” ইয়াত ‘হাঁহ’ মানে আমাৰ জীৱনৰ বহুমূলীয়া লক্ষ্য বা সফলতাক বুজোৱা হৈছে। এজন ব্যক্তিয়ে যদি সময় থাকোতেই সজাগ নহয় আৰু সোৰোপা হৈ হাত সাৱটি বহি থাকে, তেন্তে তেওঁ কেতিয়াও সফলতাৰ সোৱাদ নাপায়। সময় কাৰোৰে বাবে ৰৈ নাথাকে; ইয়াক যিয়ে ধৰি ৰাখিব পাৰে, সিয়েই জয়ী হয়।
ছাত্ৰ জীৱন আৰু নিয়মানুবৰ্তিতা :
ছাত্ৰ জীৱন হ’ল চৰিত্ৰ গঠনৰ মূল সময়। এই সময়ছোৱাতে নিয়মানুবৰ্তিতা আৰু সময়ৰ জ্ঞান আহৰণ কৰাটো আটাইতকৈ জৰুৰী। যিজন ছাত্ৰই সময়মতে অধ্যয়ন কৰে, খেলা-ধুলা কৰে আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰে, তেওঁৰ ভৱিষ্যত সদায় উজ্জ্বল। এই গুণবোৰে কেৱল শিক্ষা জীৱনতে নহয়, পৰৱৰ্তী সময়ত কৰ্মক্ষেত্ৰতো এজন ব্যক্তিক সমৃদ্ধি আৰু প্ৰগতিৰ দিশে লৈ যায়। শাসন ব্যৱস্থাই হওক বা সৈন্যবাহিনী— নিয়মানুবৰ্তিতা অবিহনে ক’তো শৃংখলা আৰু বিজয় সম্ভৱ নহয়।
ইতিহাসৰ শিক্ষা: (নেপোলিয়নৰ উদাহৰণ)
সময়ৰ সামান্য হেৰফেৰৰ বাবে ইতিহাস কেনেকৈ সলনি হৈ যাব পাৰে, তাৰ জ্বলন্ত উদাহৰণ হ’ল দিগ্বিজয়ী বীৰ নেপোলিয়ন। ট্ৰাফালগাৰৰ যুদ্ধত তেওঁৰ সৈন্যবাহিনী মাত্ৰ পাঁচ মিনিট পলমকৈ উপস্থিত হোৱা বাবে তেওঁ ইংলেণ্ড জয় কৰিব নোৱাৰিলে। সেই সামান্য সময়ৰ অৱহেলাই তেওঁক বন্দীত্বৰ জীৱন উপহাৰ দিলে আৰু শেষত চেইণ্ট হেলেনা দ্বীপত অতি কৰুণভাৱে মৃত্যুৰ ক্ষণ গণিবলগীয়া হ’ল।
আজিৰ যুগতো আমি সভা-সমিতি বা বিভিন্ন অনুষ্ঠানবোৰ পলমকৈ আৰম্ভ হোৱা দেখিবলৈ পাওঁ। ই দৰাচলতে আমাৰ জাতীয় চৰিত্ৰৰ এক দুৰ্বলতাহে সূচায়। ইয়াৰ ফলত বিভ্ৰান্তি আৰু বিশৃংখলতাৰ সৃষ্টি হয়। গতিকে, আমি সৰুৰে পৰাই সময়ৰ উচিত ব্যৱহাৰ আৰু নিয়মানুবৰ্তিতাৰ অভ্যাস কৰা উচিত। ই কেৱল সফলতাই নহয়, আমাক এক আত্মনিৰ্ভৰশীল আৰু মৰ্যাদাপূৰ্ণ জীৱন উপহাৰ দিয়ে।
প্রশ্ন ৮। ভাব সম্প্ৰসাৰণ কৰা :
(ক) আইৰো বার্তা গংগাৰো যাত্রা।
উত্তৰ। আচলতে যিকোনো কাম নিৰ্দিষ্ট সময়ত শেষ কৰাৰ গুৰুত্ব বুজাবলৈয়েই এই যোজনাফাঁকি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আমাৰ জীৱনত প্ৰায়েই এনেকুৱা হয় যে— ধৰক আমি ক’ৰবালৈ যাত্ৰা কৰিবলৈ ওলাইছোঁ বা কোনো এটা জৰুৰী কাম আৰম্ভ কৰিছোঁ, আৰু হঠাতে অনুভৱ কৰিলোঁ যে সময় খুবেই কম। ঠিক সেই মূহূৰ্ততে আমাৰ কামৰ গতি স্বাভাৱিকতকৈ বহু বেছি ক্ষিপ্ৰ হৈ পৰে।
যেতিয়া আমি কামটোৰ জৰুৰীকালিন প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ কৰোঁ, তেতিয়াই আমাৰ হাত-ভৰি অধিক তৎপৰতাৰে চলিবলৈ ধৰে। গতিকে, কোনো এটা কাম হেলা নকৰি সঠিক সময়ত আৰু খৰতকীয়াভাৱে সম্পাদন কৰাৰ যি প্ৰৱণতা, তাকেই বুজাবলৈ এই যোজনাটিৰ প্ৰয়োগ কৰা হয়। ই আমাক সোঁৱৰাই দিয়ে যে সময়ৰ লগত খোজ মিলাই চলিব পাৰিলেহে আমি যিকোনো কাৰ্যত সফলতা লাভ কৰিব পাৰিম।
(খ) ৰাইজে নখ জোকাৰিলে নৈ বয়।
উত্তৰ : কোৱা হয় যে ৰাইজেই হ’ল আচল ৰজা। যদিও দেশ বা সমাজ এখন নিয়মৰ মাজেৰে চলে, কিন্তু আচল ক্ষমতা থাকে জনসাধাৰণৰ হাততহে। ৰাইজে যদি একগোট হৈ কিবা এটা কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ বাবে একোৱেই অসাধ্য নহয়। এই একতাই হ’ল আটাইতকৈ ডাঙৰ বল।ধৰক আমাৰ নখৰ আগত থকা পানীখিনি— ইয়াৰ পৰিমাণ ইমান কম যে এটা সৰু বাটিও ইয়াৰে নোভৰে। কিন্তু যদিহে সমাজৰ প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে একত্ৰিত হৈ নিজৰ নখৰ পানীখিনি একেলগে জোকাৰে, তেন্তে চাবচোন, সেই টোপ টোপ পানীৰেই এখন বিশাল নদীৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। ঠিক তেনেদৰেই, মানুহৰ সম্মিলিত শক্তিয়ে যিকোনো কঠিন কামকো সহজ কৰি তুলিব পাৰে। আজিৰ যুগত আমাৰ চাৰিওফালে থকা ডাঙৰ ডাঙৰ শিক্ষানুষ্ঠান, নামঘৰ, মছজিদ বা গিৰ্জাবোৰলৈ চালেই এই সত্যটো বুজা যায়; এই সকলোবোৰ ৰাইজৰ এপইচা-দুপইচাৰ বৰঙণি আৰু উমৈহতীয়া প্ৰচেষ্টাৰ ফলতেই গঢ়ি উঠিছে।আমাৰ লোক-সংস্কৃতিত থকা কিছুমান কথা যেনে— “ৰাইজেই ৰজা”, “দহোটাৰ লাঠী এটাৰ বোজা” বা “মাউখে উটিলে গুড়িপৰুৱাৰো মৰণ নাই”— এই সকলোবোৰে কেৱল একতাৰ নীতিকে প্ৰতিফলিত কৰে। গতিকে, সমাজৰ প্ৰতিটো মহৎ কাৰ্যত আমি সকলোৱে মাৰবান্ধি থিয় দিয়া উচিত, কাৰণ একতাইহে আমাক প্ৰকৃত সিদ্ধি আৰু সফলতা প্ৰদান কৰে।
(গ) সময়ৰ শৰ মাৰিব নাজানিলে শৰ পহুৰ মঙহ খাবলৈ আশা কৰা মিছা ।
উত্তৰ : সময় আৰু সুযোগ— এই দুয়োটাই কাৰোৰে বাবে ৰৈ নাথাকে। সেইবাবেই কোৱা হয়, সময়ৰ কাম সদায় সময়মতে কৰিব লাগে; নহ’লে অশেষ বিপদত পৰিবলগীয়া হয়। আমাৰ সমাজত প্ৰায়েই দেখা যায় যে আগতীয়া সতৰ্কতাৰ অভাৱত বহুতো অঘটন ঘটি যায়। আৰু যেতিয়া অঘটনটো ঘটি শেষ হয়, তেতিয়াহে আমাৰ জ্ঞান উদয় হয় যে— “ইচ! সেইখিনি সময়ত যদি এনেকৈ কৰিলোহেঁতেন, তেন্তে আজি এই বিপদ নহ’লহেঁতেন!” কিন্তু সময় উকলি যোৱাৰ পিছত তেনে অনুতাপ কৰি কোনো লাভ নাই।প্ৰকৃততে দূৰদৰ্শিতাৰ অভাৱত আমি বহু সময়ত সোণালী সুযোগ হেৰুৱাই পেলাওঁ। ইয়াৰ এটা সুন্দৰ উদাহৰণ হ’ল পহু চিকাৰ। যদি কোনোবাই পহুৰ মাংস খাবলৈ বিচাৰে, তেন্তে তেওঁ পহুটো দেখাৰ লগে লগে সঠিক সময়ত শৰ নিক্ষেপ কৰিব লাগিব। যদি তেওঁ অলপহে পলম কৰে, তেন্তে সেই তীব্ৰবেগী পহুটো চকুৰ পচাৰতে দৌৰি পলাই যাব আৰু মাংস খোৱাৰ হেঁপাহটো কেৱল হেঁপাহ হৈয়ে ৰৈ যাব।ঠিক তেনেদৰে, বৰষুণত তিতিবলৈ মন নাথাকিলে আমি আগতীয়াকৈ জাপি বা ছাতিৰ যোগাৰ কৰি ৰাখিব লাগে। বৰষুণজাক দি শেষ হোৱাৰ পিছত মূৰত জাপি লৈ জানো কিবা লাভ আছে? ঠিক একেই কথা চোৰৰ ক্ষেত্ৰতো খাটে। চোৰে ঘৰ উদং কৰি নিয়াৰ পিছতহে যদি আমি ঘৰখন সুৰক্ষিত কৰাৰ কথা ভাবোঁ, তেন্তে সেইয়া কেৱল বৃথা প্ৰচেষ্টাহে হ’ব। গতিকে, জীৱনত সফলতা লাভ কৰিবলৈ আৰু বিপদৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ হ’লে আমি সময়ৰ মূল্য বুজিবই লাগিব।
প্রশ্ন ৯। সন্ধি ভাঙা :
শকাব্দ, খ্রীষ্টাব্দ, শংকৰাব্দ, চৈতন্যাব্দ, লক্ষণাক্রান্ত, কল্পান্তৰ ,মনস্তাপ, কৰায়ত্ত।
উত্তৰ :
শব্দ | সন্ধি |
শকাব্দ | শক + অব্দ |
খ্রীষ্টাব্দ | খ্রীষ্ট + অব্দ |
শংকৰাব্দ | শংকৰ + অব্দ |
চৈতন্যাব্দ | চৈতন্য + অব্দ |
লক্ষণাক্রান্ত | লক্ষণ + আক্রান্ত |
কল্পান্তৰ | কল্প + অন্তৰ |
মনস্তাপ | মনঃ + তাপ |
কৰায়ত্ত | কৰ+ আয়ত্ত |
উত্তৰ : আমাৰ মনৰ ভাববোৰ কেতিয়াবা এটা শব্দৰে সম্পূৰ্ণকৈ প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ কোনো এটা কথাৰ ব্যাপকতা, গভীৰতা (প্ৰগাঢ়তা), সম্পূৰ্ণতা বা অপূৰ্ণতা আদি বুজাবলৈ আমি প্ৰায়েই যোৰা পাতি কিছুমান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰোঁ। ইয়াৰ উপৰিও মনৰ আকাঙ্ক্ষা, বাৰে বাৰে ঘটা কোনো ঘটনা (পুনঃ পুনঃ) বা পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক বুজাবলৈও এনে শব্দৰ প্ৰয়োজন হয়।অসমীয়া ভাষাত এনেদৰে যোৰা যোৰাকৈ ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দবোৰকেই ‘যুৰীয়া শব্দ’ বুলি কোৱা হয়।
পাঠটিত থকা কেইটামান যুৰীয়া শব্দ হ'ল -দিন-বাতি, বিশেষ-বিশেষ একো-একো, বেছ-কম, একো-একোটা, যুদ্ধ-বিগ্রহ, গতি-বিধি, লগে-লগে, জীৱ-জন্তু, কুলি-কেতেকী, দি দি, ঢাৰি-পাটী, দীঘল-চুটি, লাহে-লাহে, গ্রহ-নক্ষত্র, চন্দ্র-সূর্য, যন্ত্র-পাতি, নাযায়-নুপুৱায়, গছে-গছে, দেশ-বিদেশ, বৰঘৰ-মাৰলঘৰ, দুই-চাৰি, হাজাৰ-হাজাৰ, লক্ষ-লক্ষ, মাছে-মঙহে, বয়-বস্তু।
দিন-ৰাতি: অংকটোৰ উত্তৰ বিচাৰি দিন-ৰাতি একাকাৰ কৰিলো, সমাধান হ'লে উলিয়াব নোৱাৰিলো।
বিশেষ-বিশেষ: বিশেষ-বিশেষ কাৰণত সেই স্কুলখনত মেল-মিটিং বহে।
একো-একো: একো-একো যুগত একোজন মহাপুৰুষে জন্মগ্রহণ কৰি সৃষ্টি ৰক্ষা কৰে।
বেছ-কম: আলুৰ জোখত অলপ বেছ-কম হয়েই।
একো-একোটা: সপ্তাহটোৰ একো-একোটা দিনত ইয়াত হাট বহে।
যুদ্ধ-বিগ্রহঃ যুদ্ধ-বিগ্রহে অশান্তি আনিব পাৰে, কিন্তু শান্তি কেতিয়াও নানে।
গতি-বিধি: মানুহজনৰ গতি-বিধি দেখিয়েই মোৰ কিবা সন্দেহ জন্মিছে। কিজানিবা সেইজন চোৰ।
লগে-লগে: এটা শব্দ শুনিলো আৰু লগে-লগে চাৰিওফালে ধোঁৱা দেখিলো।
জীৱ-জন্তু: জীৱ-জন্তুৰ চিঞৰে মানুহক বহু বিপদৰ সংকেত দিব পাৰে।
কুলি-কেতেকী: কুলি-কেতেকীয়ে প্রকৃতিত বসন্তক আদৰণি জনায়।
দি-দি: হে প্রভু, সকলোকে দি-দি মোৰ হাতত এতিয়া এটকাও নোহোৱা হ'ল, মোক ৰক্ষা কৰা।
ঢাৰি-পাটি: ঢাৰি-পাটি ইয়াতেই পাৰিলো; ৰাতিটো ভালে ভালে যাবনে ?
দীঘল-চুটি: বস্তুটো ৰবৰেৰে নিৰ্মিত, সেয়েই টানিলে দীঘল-চুটি হয়। লাহে-লাহে লাহে-লাহে নৈখনৰ পানী কমিব ধৰিছে।
গ্রহ-নক্ষত্র: আগৰ দিনত গ্রহ-নক্ষত্ৰৰ গতিলৈ চায়েই মানুহে সময় নিৰূপণ কৰিছিল।
চন্দ্র-সূর্য: চন্দ্র-সূর্য থাকে মানেই পৃথিৱীখনো থাকিব।
যন্ত্র-পাতি: যন্ত্র-পাতিৰ প্ৰচলন অবিহনে বৰ্তমানৰ পৃথিৱী অচল হৈ পৰিব।
নাযায়-নুপুৱায়: আইতা আহিব বুলি অপেক্ষা কৰি ৰৈ আছো, মোৰ দিন নাযায়-নুপুৱায় হৈছে।
গছে-গছে: বান্দৰৰ গছে-গছে বগাই ফুৰা দৃশ্য চাই বৰ ভাল লাগে।
দেশ-বিদেশ: দেশ-বিদেশে ভ্রমি একাকাৰ কৰিলেও স্বদেশখনৰ দৰে শুৱনি ঠাই পোৱা নাযায়।
বৰঘৰ-মাৰলঘৰ : বৰঘৰ-মাৰলঘৰ বিচাৰি একাকাৰ কৰিলেও লাচিতৰ দৰে বীৰ ব্যক্তি পোৱা নাযায়।
দুই-চাৰিঃ দুই-চাৰি মিনিট কম হোৱা বাবেই বস্তিয়ে প্রশ্নকাকতখনৰ উত্তৰ কৰি শেষ কৰিব নোৱাৰিলে। হাজাৰ-হাজাৰ হাজাৰ-হাজাৰ জনতা তেওঁলোকৰ প্ৰিয় গায়কজনৰ কণ্ঠস্বৰ শুনিবলৈ মঞ্চৰ আগত একত্ৰিত হৈছে।
লক্ষ-লক্ষ: লক্ষ-লক্ষ জনতাৰ অভাৱ-অভিযোগলৈ আওকাণ কৰি যিজনে ৰাজভোগ খায়, তেওঁৰ জানো ৰজা হোৱাৰ কিবা যোগ্যতা আছে।
মাছে-মঙহে: মাছে-মঙহে ভালকৈ আজিয়েই খোৱাহঁক! কালিবৈ কি হ'ব কোনে জানে?
বয়-বস্তুঃ আমি বয়-বস্তু কঢ়িয়াই অনা জাহাজখন মাজবাটতে পানীত ডুব গ'ল। এতিয়া আমাৰ পিন্ধিবলৈও এসাজ কাপোৰ নাই।
প্রশ্ন ১১। সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰ কৰি তুমি কেনেদৰে উপকৃত হৈছা-ইয়াকে জনাই তুমি তোমাৰ আইতাৰালৈ এখন চিঠি লিখা।
উত্তৰ।
শ্রী হৰি
5 জুলাই/2026
গুজৰাট
পূজনীয়া আইতা,
প্ৰথমে মোৰ সেৱা গ্ৰহণ কৰিবা। ককাদেউতাকো মোৰ সেৱা আৰু মৰম জনাই দিবা। নেদেখা জনৰ কৃপাত মই ইয়াত ভালে-কুশলে আছোঁ আৰু আশা কৰিছোঁ তোমালোক সকলোৰে ঘৰত কুশল মংগল। সঁচাকৈ ক’বলৈ গ’লে, ঘৰখনলৈ আজিকালি বৰকৈ মনত পৰে, কিন্তু কামৰ হেঁচাত যাব পৰা নাই। এতিয়া কেৱল পূজাৰ বন্ধটোলৈ বাট চাই ৰৈছোঁ। আমাৰ বিভাগীয় মুৰব্বীয়ে কৈছে যে এইবাৰ হেনো অলপ দীঘলীয়াকৈ চুটি পোৱা যাব। তেতিয়াহে তোমালোক সকলোকে একেলগে লগ পাম।
মাৰ চিঠিখন পাই দুদিন আগতে তোমালোক আহিবা বুলি জানি বৰ আনন্দিত হৈছিলোঁ। নিৰ্দিষ্ট দিনটোত সময় উলিয়াই মই ষ্টেচনতো ৰৈছিলোঁগৈ, কিন্তু কিবা অসুবিধাৰ বাবে চাগে তোমালোক আহিব নোৱাৰিলা। তোমালোক নহাৰ খবৰ দিয়া চিঠিখন মই দুদিন পাছতহে পালোঁ। বাইদেউৰ বিয়াৰ পিছত ঘৰখন একেলগে এৰি অহাটো যে তোমালোকৰ বাবে টান, সেই কথা মই বুজি পাওঁ। মোৰ মালিকজনেও তোমালোকৰ কুশল-বাৰ্তা প্ৰায়ে সুধি থাকে। সিদিনা তোমালোক আহিবা বুলি তেৱোঁ মোৰ সৈতে ষ্টেচনলৈ গৈছিল। আচলতে মোক নিয়মানুৱৰ্তিতা আৰু জীৱনৰ সঠিক পাঠ শিকোৱা ‘আদিগুৰু’গৰাকী যে তুমি, সেই কথা জনাৰ পৰাই তোমাক লগ পাবলৈ তেওঁৰ বৰ হেঁপাহ। তেওঁ মোক বৰ মৰম কৰে আৰু প্ৰায়ই কয় যে মোৰ দৰে ডেকা ল’ৰাহে হেনো দেশৰ বাবে প্ৰয়োজন। নিজৰ প্ৰশংসা শুনিলে কাৰনো ভাল নালাগে! সেই সময়বোৰত মই মনে মনে ভগৱানক ধন্যবাদ দিওঁ তোমাৰ দৰে এগৰাকী আইতাৰ আশীষ আৰু সান্নিধ্য পোৱাৰ বাবে। এইবাৰ পূজাৰ বন্ধত তেৱোঁ চাগে মোৰ লগত আমাৰ ঘৰলৈ যাব।
আইতা, এটা ভাল খবৰ দিবলৈ পাহৰিয়েই আছিলোঁ। যোৱাকালি অফিচৰ পৰা এটা জাননী আহিছে। মোৰ কামৰ প্ৰতি থকা নিষ্ঠা আৰু নিয়মানুৱৰ্তিতা দেখি ওপৰৱালা বিষয়া যথেষ্ট সন্তুষ্ট হৈছে আৰু অতি সোনকালে মোৰ পদোন্নতি (Promotion) হ’ব। এই সুখৰ খবৰটো দিয়াৰ সময়ত যদি তোমালোকক ওচৰত পালিলোহেঁতেন, মোৰ যে কিমান আনন্দ হ’লহেঁতেন সেয়া চিঠিৰ ভাষাৰে বুজাব নোৱাৰোঁ। মোৰ এই সফলতাৰ আঁৰত তোমাৰ সেই সৰুকালৰ শিক্ষাৰ অৱদান আটাইতকৈ বেছি। মই জানো, এই খবৰটো পাই তুমি বৰ সুখী হ’বা। জীৱনত আৰু আগুৱাই যাবলৈ তোমালোক সকলোৰে আশীৰ্বাদ মোক সদায় লাগে।
শেহত মা, দেউতা আৰু জোনক মোৰ মৰম দিবা। জোনক ক’বা সি যেন ভালদৰে পঢ়া-শুনা কৰে। সি স্নাতক পৰীক্ষাত ভালদৰে উত্তীৰ্ণ হ’লে ইয়ালৈ লৈ আহিব পাৰিম আৰু ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়তে তাক নাম ভৰ্তি কৰি দিব পাৰিম। আজিলৈ ইমানতে সামৰিছোঁ। পাৰিলে মা আৰু তুমি এদিন ফুৰিবলৈ আহিবা, খবৰ দিলে মই ষ্টেচনত ৰৈ থাকিম।
ইতি—
তোমাৰ মৰমৰ নাতি
*********
পাঠ - 9
অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰ
পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
(ক) উৰা বাতৰি মানে কি ?
উত্তৰ : সমাজত কিছুমান এনেকুৱা স্বাৰ্থপৰ মানুহ থাকে যিয়ে নিজৰ লাভৰ কাৰণে যিকোনো ভিত্তিহীন বা মিছা কথা জুইৰ দৰে বিয়পাই দিয়ে। আচলতে যুক্তিবিহীন এই কথাবোৰকে আমি 'উৰা বাতৰি' বুলি কওঁ, যিবোৰে মানুহৰ মাজত অনাহকতে বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰে।
(খ) কুসংস্কাৰ বুলিলে কি বুজা ?
উত্তৰ : আমাৰ সমাজখন যিমান আগুৱাই গৈছে, তাৰ সমান্তৰালভাৱে এতিয়াও এনে কিছুমান পুৰণি ধাৰণা বা নীতি-নিয়ম শিপাই আছে যিবোৰৰ কোনো যুক্তি নাই। বিজ্ঞানে এইবোৰক বাৰে বাৰে মিছা বা ভুল বুলি প্ৰমাণ কৰিছে, তথাপিও আমি চকু মুদি সেইবোৰকে মানি চলি আছোঁ। আচলতে যুক্তিহীনভাৱে পালন কৰি অহা এই বিসংগতিবোৰেই হৈছে কুসংস্কাৰ।
(গ) 'অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ গধুৰ বোজা।' -কথাষাৰ কোনে কৈছিল ?
(ঘ) কোনখন সন্ধিৰ পিছত, কেতিয়া অসম ব্রিটিছৰ অধীনলৈ যায় ?
উত্তৰ। ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ পিছত ১৮২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত অসম ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যায় I
(ঙ) অসমলৈ আহি শদিয়াৰ সেমেকা জলবায়ুত মিছনেৰীসকলে কেনে ধৰণৰ ৰোগত আক্রান্ত হৈছিল ?
উত্তৰ। অসমলৈ আহি শদিয়াৰ সেমেকা জলবায়ুত মিছনেৰীসকলে কলেৰা ৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল।
প্রশ্ন ২। অন্ধবিশ্বাস মানে কি ? অন্ধবিশ্বাসে সমাজত কেনে ধৰণৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে লিখা।
উত্তৰ : আমাৰ সমাজৰে এচাম লোকে নিজৰ স্বাৰ্থ পূৰণৰ বাবে কিছুমান অযুক্তিকৰ আৰু ভিত্তিহীন কথা উৰা বাতৰি হিচাপে বিয়পাই দিয়ে। দুৰ্ভাগ্যৰ কথা এয়ে যে, আমি বহুতেই সেইবোৰ কথাক অলপো চালি-জাৰি নোচোৱাকৈ বা বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগীৰে বিচাৰ নকৰাকৈয়ে বিশ্বাস কৰি লওঁ। এয়াই হৈছে অন্ধবিশ্বাস—যি সমাজৰ বাবে এটা অভিশাপ স্বৰূপ।
এই অন্ধবিশ্বাসে আমাৰ মাজত কেৱল বিভ্ৰান্তিৰেই সৃষ্টি নকৰে, বৰঞ্চ সমাজখনক ভিতৰি ভিতৰি পংগু কৰি পেলায়। ই মানৱ সমাজক কলংকিত কৰাৰ লগতে মানুহৰ মনৰ পৰা প্ৰেম, মমতা আৰু মানৱীয়তাৰ দৰে কোমল গুণবোৰ নাইকিয়া কৰি পেলায়। কেতিয়াবা এই অন্ধবিশ্বাসে মানুহক ইমান তললৈ নমাই নিয়ে যে ই আদিম বন্যতাৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। এনে ধৰণৰ অমানৱীয় কাণ্ডই এটা জাতিক মুহূৰ্ততে ধ্বংসৰ মুখলৈ ঠেলি দিব পাৰে। বৰ্তমান সময়ত কুসংস্কাৰ আৰু অন্ধবিশ্বাস আমাৰ সমাজৰ বাবে এক অতি জটিল আৰু ভয়ংকৰ সমস্যা হৈ থিয় দিছে।
প্রশ্ন ৩। কি কি কাৰণত অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰৰদ্বাৰা জনসাধাৰণ প্রভাৱিত হয় ?
উত্তৰ : আমাৰ সমাজত অন্ধবিশ্বাস বা কুসংস্কাৰে খোপনি পুতিবলৈ সুযোগ পোৱাৰ কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ আছে। সেইবোৰক আমি এনেদৰে বিশ্লেষণ কৰিব পাৰোঁ:
১। প্ৰকৃত জ্ঞানৰ অভাৱ: সঠিক জ্ঞানৰ অভাৱেই হৈছে অন্ধবিশ্বাসৰ প্ৰথম কাৰণ। যেতিয়া এজন মানুহৰ হাতত যুক্তিৰ জোৰ নাথাকে, তেতিয়া তেওঁ আৱেগৰ বশৱৰ্তী হৈ ভুল পথে পৰিচালিত হয়। মানসিক চিন্তাধাৰা যেতিয়ালৈকে আধুনিক আৰু বিজ্ঞানসন্মত নহয়, তেতিয়ালৈকে কুসংস্কাৰৰ এই শিকলিৰ পৰা মুক্তি পোৱা সম্ভৱ নহয়।
২। ইতিবাচক দৃষ্টিভংগীৰ নাটনি: বহু ক্ষেত্ৰত নেতিবাচক চিন্তাই আমাক কুসংস্কাৰৰ ফালে ঠেলি দিয়ে। প্ৰতিজন মানুহে নিজৰ স্বভাৱ আৰু অভিজ্ঞতাৰে যিকোনো ঘটনাক বিচাৰ কৰে। সেয়েহে আমি প্ৰতিটো পৰিস্থিতিতে অন্ধবিশ্বাস বিচাৰি নুফুৰি ইতিবাচক আৰু যুক্তিপূৰ্ণ দৃষ্টিভংগীৰে চাবলৈ শিকাটো জৰুৰী।
৩। স্বাৰ্থান্বেষী নেতৃত্ব: সমাজ পৰিচালনাৰ গুৰু দায়িত্বত থকা একাংশ লোকে কেতিয়াবা নিজৰ ব্যক্তিগত লাভৰ বাবে নেতিবাচক বা ভুল ধাৰণা সমাজত বিয়পাই দিয়ে। ইয়াৰ ফলত সমগ্ৰ সমাজখনেই এক ভয়াৱহ সংকটৰ সন্মুখীন হয়।
৪। যোগাযোগ আৰু পৰিভ্ৰমণৰ অভাৱ: কোনো এখন ঠাই যদি বহিঃজগতৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ থাকে, তেন্তে তাত অন্ধবিশ্বাসে অতি সহজে স্থিতি ল’ব পাৰে। যোগাযোগ আৰু ভ্ৰমণৰ অভাৱে মানুহৰ চিন্তাধাৰাক এটা ঠেক গণ্ডীত আৱদ্ধ কৰি ৰাখে।
৫। চতুৰ লোকৰ চক্ৰবেহু: সমাজৰ কিছুমান ধূৰ্ত বা অসৎ প্ৰকৃতিৰ লোকে নিজৰ স্বার্থ সিদ্ধিৰ বাবে অতি কৌশলেৰে অন্ধবিশ্বাসৰ জাল বুনে। তেওঁলোকৰ এই চতুৰতাৰ বাবে কেতিয়াবা অকল অশিক্ষিত লোকেই নহয়, শিক্ষিত সমাজখনো বিভ্ৰান্ত হৈ পৰে।
৬। সহজে সফলতা পোৱাৰ দুৰ্বলতা: পৰিশ্ৰম নকৰাকৈ বা অতি কম সময়তে ধন-সম্পত্তি ঘটাৰ যি দুৰ্বলতা, তাৰ বাবেও মানুহে বহু সময়ত অন্ধবিশ্বাসক আঁকোৱালী লয়। এই 'চমু পথ'ৰ সন্ধানত গৈ বহুতে নিজৰ জীৱনলৈ দুৰ্যোগ মাতি আনে।
প্রশ্ন ৪। অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ আদি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ কেনে ধৰণৰ আঁচনি গ্রহণ কৰিব পাৰি ?
উত্তৰ : বৰ্তমান সময়ত আমাৰ সমাজত অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰে যিদৰে শিপাই ধৰিছে, তাক প্ৰতিৰোধ কৰাৰ সময় এতিয়াই। এই ব্যাধি দূৰ কৰাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী অস্ত্ৰটোৱেই হৈছে সামাজিক সজাগতা। সমাজৰ প্ৰতিজন লোকে বুজি উঠা উচিত যে অন্ধবিশ্বাসে এখন সমাজক পংগু কৰি পেলায় আৰু একৈশ শতিকাৰ আধুনিক পৃথিৱীখনক পুনৰ সেই আদিম অন্ধকাৰৰ ফালে ঠেলি দিয়ে।বিশেষকৈ আমাৰ নতুন প্ৰজন্মক এই ক্ষেত্ৰত সজাগ কৰাটো অতি জৰুৰী। বিদ্যালয়ৰ পাঠ্যক্ৰমত এই বিষয়টো অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ লগতে ৰচনা প্ৰতিযোগিতা বা তেনেধৰণৰ বিভিন্ন কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মনত বিজ্ঞানসন্মত চিন্তাধাৰা গঢ়ি তুলিব লাগিব। ইয়াৰ উপৰিও তথ্যচিত্ৰ বা আধুনিক প্ৰচাৰ মাধ্যমৰ জৰিয়তে সৰ্বসাধাৰণ ৰাইজক সজাগ কৰি তোলাটো অতি প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছে।আমি সকলোৱে মুকলিকৈ স্বীকাৰ কৰিব লাগিব যে সমাজৰ একাংশ স্বাৰ্থান্বেষী লোকে 'ডাইনী' বা 'সোপাধৰা'ৰ দৰে উৰা বাতৰিৰ আলম লৈ হত্যাকাণ্ডৰ দৰে জঘন্য আৰু অমানৱীয় কাণ্ড সংঘটিত কৰি আহিছে। এনে অসামাজিক কাৰ্যক কেৱল সজাগতাৰে নহয়, বৰঞ্চ আইনী কঠোৰতাৰে মোকাবিলা কৰিব লাগিব। যিসকল লোকে এনে অন্ধবিশ্বাসক উচতনি দিয়ে, তেওঁলোকক দৃষ্টান্তমূলক শাস্তি প্ৰদান কৰিলেহে সমাজত এনে ঘটনা কিছু পৰিমাণে নিয়ন্ত্ৰণ হ’ব বুলি আশা কৰিব পাৰি।
প্রশ্ন ৫। 'ডাইনী' আৰু 'সোপাধৰা'-এইবোৰ অন্ধবিশ্বাস। অন্ধবিশ্বাস বুলি জানিও কিছু লোকে এই বিষয় দুটাক লৈ উৰা বাতৰি প্ৰচাৰ কৰে আৰু বহু লোকে বিশ্বাস কৰিও লয়। ইয়াৰ কাৰণ কি কি বুলি ভাবা ?
উত্তৰ : আমাৰ সমাজত এনে কিছুমান লোক আছে, যিয়ে কেৱল নিজৰ স্বাৰ্থৰ বাবে অতি কৌশলেৰে অন্ধবিশ্বাসৰ জাল বুনে। তেওঁলোকে বিয়পাই দিয়া উৰা বাতৰিবোৰে মানুহক ইমান উত্তেজিত কৰি তোলে যে মানুহে বিচাৰ-বুদ্ধি হেৰুৱাই পেলায়। এই দুষ্ট চক্ৰটোৱে ইমান চতুৰতাৰে কথাবোৰ প্ৰচাৰ কৰে যে অশিক্ষিত লোকৰ কথা বাদেই, বহু সময়ত উচ্চশিক্ষিত লোকেও ইয়াক সঁচা বুলি বিশ্বাস কৰি লয়।
বৰ্তমান আমাৰ সমাজত 'ডাইনী' আৰু 'সোপাধৰা'ৰ দৰে অন্ধবিশ্বাসে এক ভয়াৱহ ৰূপ ধাৰণ কৰিছে। এইবোৰৰ আঁৰত আচলতে লুকাই থাকে একাংশ স্বাৰ্থান্বেষী লোকৰ জঘন্য অভিপ্ৰায়। কেতিয়াবা সম্পত্তিৰ লোভত, আকৌ কেতিয়াবা ওচৰ-চুবুৰীয়াৰ উন্নতি সহ্য কৰিব নোৱাৰি ঈৰ্ষাৰ বশৱৰ্তী হৈ কোনোবা নিৰ্দোষী পৰিয়ালক 'ডাইনী' সজাই দিয়া হয়। ইয়াৰ পাছত সমাজখনক উত্তেজিত কৰি তেওঁলোকৰ ওপৰত অমানুষিক অত্যাচাৰ চলোৱা হয়, আনকি হত্যা কৰিবলৈকো কুণ্ঠাবোধ কৰা নহয়। ঠিক সেইদৰে, 'সোপাধৰা'ৰ অপপ্ৰচাৰ চলাইও বহু সময়ত জঘন্য অপৰাধ সংঘটিত কৰা হয়। আচলতে দকৈ ভাবি চালে দেখা যায় যে, এনে অন্ধবিশ্বাসবোৰ জীয়াই থকাৰ মূল কাৰণটোৱেই হৈছে একাংশ অসৎ লোকৰ নিজা স্বাৰ্থ আৰু কুটিল মানসিকতা।
প্রশ্ন ৬। তোমালোকৰ অঞ্চলত প্রচলিত অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ আদি তোমাৰ চকুত পৰিছে নেকি ? সেইবোৰ নিৰাময়ৰ বাবে তোমাৰ ফালৰ পৰা কি কি ব্যবস্থা ল'বা-এই বিষয়ে এটি টোকা প্রস্তুত কৰা।
উত্তৰ : আমাৰ সমাজত আজিও এনে কিছুমান অন্ধবিশ্বাস শিপাই আছে যিবোৰ সঁচাকৈয়ে দুৰ্ভাগ্যজনক। আটাইতকৈ আচৰিত কথাটো হ’ল, আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰে শিক্ষিত বহু লোকৰ চিন্তাধাৰাও এতিয়াও সেই পুৰণিকলীয়া গণ্ডীতে আবদ্ধ হৈ আছে। আমি আজিও সৰু ল'ৰা-ছোৱালীক ভূত-প্ৰেতৰ ভয় দেখুৱাই খুৱাবলৈ বা শুবলৈ বাধ্য কৰোঁ। মন কৰিবলগীয়া যে, শৈশৱতে মনত সুমুৱাই দিয়া এই ভ্ৰান্ত ধাৰণাবোৰেই পৰৱৰ্তী সময়ত একো একোটা ভয়ংকৰ অন্ধবিশ্বাসত পৰিণত হয়। 'ডাইনী'ৰ দৰে জঘন্য বিশ্বাসবোৰো আচলতে এনেকৈয়ে কোনোবা স্বাৰ্থলোভী লোকে উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিতভাৱে বিয়পাই দিয়া উৰা বাতৰিৰ ফল।একৈশ শতিকাৰ এই বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ যুগত, হাতত দামী স্মাৰ্টফোন লৈ ঘূৰি ফুৰা এচাম শিক্ষিত লোকে আজিও ৰোগ নিৰাময় বা মানসিক শান্তিৰ বাবে 'আই' বা 'শিৱ' লম্ভা মানুহ অথবা বেজ-বেজালিৰ ওচৰত ভিৰ কৰা দেখা যায়। আনকি সাপে খুঁটিলেও চিকিৎসকৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ পৰিৱৰ্তে বেজৰ হতুৱাই বিষ নমোৱাৰ দৰে বিপদজনক সিদ্ধান্ত লয়। আমাৰ অঞ্চলসমূহত প্ৰচলিত এনে অন্ধবিশ্বাসবোৰে সমাজখনক ভিতৰি ভিতৰি পংগু কৰি পেলাইছে।এই ব্যাধিৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ হ’লে আমি সকলোৱে মিলি জনসাধাৰণৰ মাজত সজাগতা সৃষ্টি কৰিব লাগিব। প্ৰতিজন লোককে যিকোনো কথা এটা আধুনিক আৰু বিজ্ঞানসন্মত দৃষ্টিভংগীৰে চালি-জাৰি চাব পৰাকৈ সজাগ কৰি তোলাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। এই ক্ষেত্ৰত জনসংযোগ মাধ্যমসমূহেও যদি সক্ৰিয় ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ আমি অন্ধবিশ্বাসমুক্ত এখন সুস্থ সমাজ গঢ়িবলৈ সমৰ্থ হ’ম।
প্রশ্ন ৭। ব্যাখ্যা কৰাঃ
(ক) অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ গধুৰ বোজা।
উত্তৰ : উক্ত বাক্যশাৰী আমাৰ পাঠ্যপুথিত সন্নিবিষ্ট 'অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰ-এক সামাজিক সমস্যা' নামৰ পাঠটিপৰা তুলি দিয়া হৈছে। ইয়াৰ লিখক জয়ন্ত মাধৱ বৰা।
ড° সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণৰ সেই বিখ্যাত উক্তিটোক ভিত্তি কৰি আপুনি সমাজৰ যি জ্বলন্ত ছবি দাঙি ধৰিছে, তাক অধিক গম্ভীৰ আৰু প্ৰভাৱশালী কৰি তুলিবলৈ মই তলত দিয়া ধৰণে পৰিমাৰ্জিত কৰি দিছোঁ:পৰিশোধিত পাঠ (Polished Version) "ড° সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণে একৈশ শতিকাৰ পৃথিৱীখনত অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰক সমাজৰ আটাইতকৈ 'গধুৰ বোজা' বুলি অভিহিত কৰিছিল। আজিৰ সমাজখনলৈ চালে তেওঁৰ সেই কথাৰ সত্যতা মৰ্মে মৰ্মে অনুভৱ কৰিব পাৰি। আমাৰ মাজত সাক্ষৰতাৰ হাৰ বাঢ়িছে ঠিকই, কিন্তু প্ৰকৃত জ্ঞানৰ এতিয়াও বহুত অভাৱ। ফলত মানুহে নিজৰ আৱেগক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব নোৱাৰি ভুল পথত পৰিচালিত হয়।
বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ এই চৰম উন্নতিৰ যুগত, হাতত দামী স্মাৰ্টফোন লৈ ঘূৰি ফুৰা এচাম শিক্ষিত লোকেও যেতিয়া নিজৰ দুখ-দুৰ্গতি নাশিবলৈ একোজন স্বয়ম্ভূ দেৱতাৰ চৰণত আশ্ৰয় লয়, তেতিয়া সঁচাকৈয়ে আচৰিত লাগে। তাতোকৈ ভয়ংকৰ কথাটো হ’ল—আজিও একাংশ স্বাৰ্থান্বেষী লোকৰ কুটিল ষড়যন্ত্ৰৰ বাবে 'ডাইনী' বা 'সোপাধৰা'ৰ সন্দেহত বহুতো নিৰীহ লোকে প্ৰাণ দিবলগীয়া হৈছে।একাংশ নীচ চৰিত্ৰৰ লোকে নিজৰ কু-অভিপ্ৰায় পূৰণ কৰিবলৈ সমাজত যিবোৰ অযুক্তিকৰ আৰু অলীক কথা বিয়পাই দিয়ে, আমি সেইবোৰক বিজ্ঞানসন্মত মানসিকতাৰে বিচাৰ নকৰাকৈয়ে গ্ৰহণ কৰি লওঁ। ই কেৱল মানৱ সভ্যতাক কলুষিত কৰাই নহয়, বৰঞ্চ মানুহৰ মনৰ পৰা প্ৰেম, মমতা আৰু মানৱীয়তাক বিসৰ্জন দি আদিম বন্যতাহে প্ৰকাশ কৰে। এনে এক শ্বাসৰুদ্ধকৰ পৰিস্থিতিয়ে এখন সুন্দৰ সমাজক ধ্বংসৰ মুখলৈ ঠেলি দিয়ে। সেইবাবেই ক’ব পাৰি যে, বৰ্তমান সময়ত অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰ সঁচাকৈয়ে সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাবে এক অসহ্যকৰ বোজা হৈ পৰিছে।
(খ) সংস্কাৰ এক জীবন পদ্ধতি।
উত্তৰ : উক্ত বাক্যশাৰী আমাৰ পাঠ্যপুথিত সন্নিবিষ্ট 'অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰ-এক সামাজিক সমস্যা' নামৰ পাঠটিপৰা তুলি দিয়া হৈছে। ইয়াৰ লিখক জয়ন্ত মাধৱ বৰা।
(গ) মানুহ শিক্ষিত হৈছে, কিন্তু সেই অনুপাতে হৈছে অধ্যায়নবিমুখ I
উত্তৰ : উক্ত বাক্যশাৰী আমাৰ পাঠ্যপুথিত সন্নিবিষ্ট 'অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰ-এক সামাজিক সমস্যা' নামৰ পাঠটিপৰা তুলি দিয়া হৈছে। ইয়াৰ লিখক জয়ন্ত মাধৱ বৰা।
আমাৰ সমাজত শিক্ষিত লোকৰ সংখ্যা আগতকৈ বহুত বাঢ়িছে। সঁচা অৰ্থত ক’বলৈ গ’লে, সাক্ষৰতাৰ হাৰ বঢ়াৰ লগে লগে সমাজৰ পৰা অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰবোৰ নোহোৱা হৈ যাব লাগিছিল; কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ এইবোৰে এতিয়াও সমাজত দকৈ শিপাই আছে। প্ৰতিজন মানুহৰে চৰিত্ৰ আৰু শিক্ষাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে তেওঁ নিজৰ চাৰিওফালৰ ঘটনাবোৰ কেনেকৈ বিশ্লেষণ কৰিব। আচলতে যিকোনো সমস্যাৰ সমাধান ইতিবাচক দৃষ্টিভংগীৰে চালেহে সহজ আৰু শান্তিপূৰ্ণ হয়।
কিন্তু সমস্যাটো হ’ল—আজিৰ সমাজৰ বেছিভাগ লোকেই ভোগবিলাসত মত্ত। অধ্যয়নৰ প্ৰতি অনিচ্ছা আৰু গভীৰ চিন্তাশক্তিৰ অভাৱৰ বাবে তেওঁলোকে যিকোনো বিষয় ইতিবাচক দৃষ্টিৰে চাব নোৱাৰে। এই সংকীৰ্ণ মানসিকতাই সমাজ এখনক ক্ৰমান্বয়ে ধ্বংসৰ ফালে ঠেলি দিয়ে। সেইবাবেই সমাজ এখন সুন্দৰকৈ চলিবলৈ হ’লে লোকসকল কেৱল 'ডিগ্ৰীধাৰী' শিক্ষিত হ’লেই নহ’ব। ইয়াৰ বাবে আমাক লাগে একোটা অধ্যয়নপুষ্ট মন আৰু গভীৰ চিন্তাধাৰা, যাৰ প্ৰতিফলন আমাৰ কাম-কাজত দেখা যায়। তেতিয়াহে আমাৰ সমাজখন প্ৰকৃত অৰ্থত আগুৱাই যাব।
প্রশ্ন ৮। উদাহৰণটো চাই বাকীকেইটা কৰা :
উদাহৰণ: মানবীয়-অমানবীয়
সজাগতা, সামাজিক, ৰাজনৈতিক, সাংবিধানিক, প্ৰচাৰ।
উত্তৰ :
সজাগতা | অসজাগতা |
সামাজিক | অসামাজিক |
ৰাজনৈতিক | অৰাজনৈতিক |
সাংবিধানিক | অসাংবিধানিক |
প্ৰচাৰ | অপপ্ৰচাৰ |
প্রশ্ন ৯। তলৰ শব্দাবোৰৰ বিপৰীতাৰ্থক বুজোৱা শব্দবোৰ লিখা:
ইতিবাচক, সৎ, যোগাত্মক, সক্ষম, উচিত, অভিশাপ।
উত্তৰ :
শব্দ | বিপৰীতার্থক শব্দ |
ইতিবাচক | নেতিবাচক |
সৎ | অসৎ |
যোগাত্মক | বিয়োগাত্মক |
সক্ষম | অক্ষম |
উচিত | অনুচিত |
অভিশাপ | আশীর্বাদ |
উত্তৰ। পূজা-পাতল, তন্ত্র-মন্ত্র, জাত-কুল, ভূত-প্রেত, ডাইনী-মথিনী I
মৌলিক অধিকাৰ, অমানৱীয় কার্য, প্ৰচাৰ মাধ্যম, সজাগতা সভা, স্বার্থন্বেষী লোক, আদিম স্তৰ।
উত্তৰ :
- মৌলিক অধিকাৰ -আমাৰ সংবিধানত প্ৰতিজন নাগৰিকৰ বাবে কেতবোৰ মৌলিক অধিকাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা আছে।
- অমানবীয় কাৰ্য -আমাৰ সমাজত বৰ্তমান 'সোপাধৰা' আৰু 'ডাইনী' হত্যাৰ দৰে নিকৃষ্ট আৰু অমানবীয় কার্য সংঘটিত হৈ আছে।
- প্ৰচাৰ মাধ্যম-সমাজৰপৰা অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰবোৰ আঁতৰ কৰিবলৈ প্ৰচাৰ মাধ্যমে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্রহণ কৰা উচিত।
- সজাগতা সভা-জনসাধাৰণৰ মাজত সজাগতা সভা অনুষ্ঠিত কৰি সমাজৰপৰা নিকৃষ্ট আৰু অমানৱীয় কাৰ্যসমূহ বহু পৰিমাণে দূৰ কৰিব পাৰি।
- স্বার্থন্বেষী লোক-কেতবোৰ স্বাৰ্থন্বেষী লোকৰ বাবে সমাজত ডাইনী হত্যাৰ দৰে অপৰাধমূলক ঘটনা ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিছে।
- আদিম স্তৰ-সমাজৰপৰা অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰসমূহ আঁতৰ কৰিব নোৱাৰিলে একবিংশ শতিকাৰ এই আধুনিক সমাজখনে পুণৰ আদিম স্তৰলৈ গতি কৰিব।
***************
পাঠ- 10
ভাৰতৰ বৈচিত্র্যৰ মাজত ঐক্য
পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
প্রশ্ন ১। অতি চমু উত্তৰ দিয়া:
(ক) প্রাগৈতিহাসিক যুগত যিসকল ভাৰতীয় লোক পৰ্বতৰ গুহা বা গছৰ ধোন্দত বাস কৰিছিল তেওঁলোকক কি বোলা হৈছিল ?
উত্তৰ। প্রাগৈতিহাসিক যুগত যিসকল ভাৰতীয় লোক পৰ্বতৰ গুহা বা গছৰ ধোন্দত বাস কৰিছিল তেওঁলোকক আদিম অধিবাসী বোলা হৈছিল।
(খ) বুদ্ধদেৱৰ আচল নাম কি ?
উত্তৰ। বুদ্ধদেৱৰ আচল নাম সিদ্ধার্থ, গৌতম I
উত্তৰ। মহাভাৰত আৰু অষ্টাদশ পুৰাণৰ প্ৰণেতা ব্যাসদেৱ।
উত্তৰ। কুষাণ বংশৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰজাজনৰ নাম কণিষ্ক।
উত্তৰ। জৈন ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক মহাবীৰ বা বর্ধমান।
প্রশ্ন ২। কি কি বিষয়ত ভাৰতবৰ্ষৰ বিচিত্ৰতা লক্ষ্য কৰিব পাৰি পাঠৰ সহায়ত লিখা।
উত্তৰ। ভৌগোলিক অৱস্থাত আৰু বিভিন্ন সময়ত ভাৰতলৈ অহা বিভিন্ন মানৱ জাতিৰ ধৰ্ম-ভাষা, আচাৰ-ব্যৱহাৰ, কলা-সংস্কৃতি আদি বিষয়ত ভাৰতৰ বিচিত্ৰতা লক্ষ্য কৰিব পাৰি।
প্রশ্ন ৩। ভাৰতবৰ্ষৰ ভৌগোলিক অৱস্থান কি কাৰণে বৈচিত্র্যপূর্ণ বুলি কোৱা হৈছে লিখা।
উত্তৰ : ভাৰতবৰ্ষৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সঁচাকৈয়ে বিস্ময়কৰ। ইয়াৰ প্ৰকৃতিৰ বুকুত একেলগে বিৰাজ কৰে পৰস্পৰ বিৰোধী বহুতো ৰূপ। এফালে যদি আকাশচুম্বী হিমালয়ৰ দৰে সুউচ্চ পর্বতমালা, আনফালে আকৌ অটল জলৰাশিৰে ভৰা সাগৰ-মহাসাগৰ। ক’ৰবাত যদি চকুৰে মনিব নোৱাৰা বিস্তীর্ণ সেউজীয়া সমতল, আনফালে আকৌ শিলাময় বিৰাট মালভূমি। কেৱল সিমানেই নহয়, আমাৰ দেশখন এফালে যেনেকৈ সুন্দৰ দ্বীপমালা আৰু হ্রদ-জলাশয়ৰ আলয়, আনফালে আকৌ তেনেকৈয়ে প্ৰখৰ উত্তাপৰ মৰুভূমি আৰু মৌচুমী বৰষুণৰ লীলাভূমি। ইয়াত ঋতুচক্ৰৰ আৱৰ্তনতো এক তীব্ৰ বৈচিত্ৰ্য দেখা পোৱা যায়— এফালে যদি গ্ৰীষ্মৰ প্ৰচণ্ড দাহ, আনফালে আকৌ শীতৰ হাড় কঁপোৱা জাৰ। প্ৰকৃতিৰ এনে এক বিৰল আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ সমাহাৰৰ বাবেই ভাৰতবৰ্ষক পৃথিৱীৰ বুকুত এখন অনন্য আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশ বুলি অভিহিত কৰা হয়।
প্রশ্ন ৪। আৰ্যসকল ভাৰতলৈ অহাৰ পাছতো পৃথিবীৰ বিভিন্ন ঠাইৰপৰা ইয়ালৈ অহা মানুহৰ সোঁতৰ বিষয়ে চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ : আৰ্যসকল ভাৰতলৈ অহাৰ পৰ্বটো শেষ হোৱাৰ পাছতো কিন্তু এই বিশাল দেশখনলৈ পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা মানুহৰ প্ৰব্ৰজন অব্যাহত আছিল। আৰ্যসকল অহাৰ বহু কালৰ পাছত এছিয়া আৰু ইউৰোপৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা কেইবাটাও প্ৰবল পৰাক্ৰমী জাতি ভাৰতবৰ্ষলৈ আহিছিল আৰু ইয়াত নিজৰ সাম্ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। সেইসকলৰ ভিতৰত বিশেষকৈ শক, কুষাণ, পাঠান আৰু মোগলসকলৰ লগতে সাগৰীয় পথেৰে অহা পৰ্তুগীজ, ইংৰাজ আৰু ফৰাচীসকল আছিল প্ৰধান। এই বিভিন্ন জাতি-গোষ্ঠীৰ মাজৰ বেছিভাগেই কিন্তু কালক্ৰমত এই দেশখনক নিজৰ বুলি আকোৱালি লৈছিল। তেওঁলোকে ভাৰতীয় সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ লগত নিজক এনেদৰে বিলীন কৰি দিছিল যে আজি তেওঁলোক আমাৰ অভিন্ন অংগ হৈ পৰিল।
প্রশ্ন ৫। ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ মানুহৰ মাজত থকা খাদ্য প্ৰকৰণৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ : ভাৰতবৰ্ষৰ ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈ লক্ষ্য কৰিলে দেখা যায় যে বিভিন্ন অঞ্চলৰ মানুহৰ খাদ্যৰ মাজত এক বিৰল বৈচিত্ৰ্য বিৰাজমান। উদাহৰণস্বৰূপে, আমাৰ পূব আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ লোকসকলৰ প্ৰধান আহাৰ হৈছে ভাত; আনহাতে উত্তৰ, মধ্য আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ বেছিভাগ মানুহৰে প্ৰধান খাদ্য হৈছে ৰুটী। কেৱল শস্যৰ ক্ষেত্ৰতে নহয়, আমিষ আৰু নিৰামিষ খাদ্যৰ ক্ষেত্ৰতো যথেষ্ট পাৰ্থক্য দেখিবলৈ পোৱা যায়। সাধাৰণতে উত্তৰ, দক্ষিণ আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ বহুসংখ্যক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকে মাছ-মাংস ভক্ষণ নকৰে আৰু নিৰামিষ আহাৰেই পছন্দ কৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে, আমাৰ পূব ভাৰতৰ প্ৰায় সকলো শ্ৰেণীৰ লোকৰ মাজতেই মাছ-মাংসৰ বহুল প্ৰচলন দেখা পোৱা যায়। আচলতে ভৌগোলিক পৰিৱেশ আৰু পৰম্পৰাৰ এই সংমিশ্ৰণেই ভাৰতীয় খাদ্য সংস্কৃতিক ইমান চহকী কৰি তুলিছে।
উত্তৰ : আমাৰ ভাৰতবৰ্ষৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ মানুহৰ সাজপাৰৰ মাজতো এক সুন্দৰ বৈচিত্ৰ্য দেখিবলৈ পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, পূব ভাৰতৰ পুৰুষসকলে সাধাৰণতে পোন্ধ মাৰি ধুতি বা চুৰিয়া পিন্ধাৰ বিপৰীতে, দক্ষিণ ভাৰতৰ লোকসকলে আকৌ পোন্ধ নমৰাকৈ লুঙীৰ দৰে পোনকৈহে চুৰিয়া পৰিধান কৰে। আনহাতে, উত্তৰ ভাৰতৰ পুৰুষসকলৰ মাজত পায়জামাৰ প্ৰচলন বেছি; অৱশ্যে বৰ্তমান সময়ত আধুনিকতাৰ পৰশত সমগ্ৰ দেশতে লংপেন্টৰ জনপ্ৰিয়তাও যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে। নাৰীৰ সাজপাৰৰ ক্ষেত্ৰতো একেই বিচিত্ৰতা লক্ষ্য কৰা যায়— ভাৰতীয় নাৰীৰ প্ৰধান সাজপাৰ যদি শাৰী, তেন্তে আমাৰ অসমীয়া নাৰীয়ে আকৌ নিজৰ পৰম্পৰাগত মেখেলা-চাদৰ পিন্ধিহে বেছি ভাল পায়। ঠিক তেনেদৰে, উত্তৰ ভাৰতৰ মহিলাসকলৰ মাজত আকৌ চুড়িদাৰ বা পায়জামাৰ দৰে সাজপাৰহে অধিক জনপ্ৰিয়। আচলতে এই সকলোবোৰ মিলাইহে ভাৰতীয় সংস্কৃতিক ইমান জিলিকাই ৰাখিছে।
প্রশ্ন ৭। আৰ্যসকলৰ পাছত ভাৰতবৰ্ষলৈ অহা দুটা বিদেশী জাতিৰ পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰ। আৰ্যসকলৰ পাছত ভাৰতবৰ্ষলৈ অহা দুটা বিদেশী জাতি হ'ল মোগল আৰু ইংৰাজ।
আৰ্যসকলৰ পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতবৰ্ষলৈ অহা বিদেশী জাতিসমূহৰ ভিতৰত মোগলসকল আছিল অন্যতম শক্তিশালী। তেওঁলোকে কেৱল ইয়াত সাম্ৰাজ্য স্থাপন কৰাই নহয়, বৰঞ্চ সুদীৰ্ঘ কাল ধৰি শাসন চলাই ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ সৈতে একাত্ম হৈ পৰিছিল। মোগলসকলে নিজৰ সংস্কৃতিৰ ইতিবাচক দিশবোৰ ভাৰতীয় সমাজত বিলীন কৰি দিছিল আৰু বিনিময়ত ভাৰতৰ চহকী পৰম্পৰাকো আদৰি লৈছিল। আকবৰ, জাহাংগীৰ, ছাহজাহান আৰু ঔৰংগজেৱৰ দৰে প্ৰখ্যাত সম্ৰাটসকলে অতি দক্ষতাৰে এই বিশাল দেশখন শাসন কৰিছিল।
তেওঁলোকৰ দিনত ভাৰতীয় সাহিত্য, কাব্য আৰু সংগীতৰ চৰ্চাই এক নতুন মাত্ৰা লাভ কৰিছিল। মোগল যুগৰ স্থাপত্য শিল্পৰ নিদৰ্শনে আজিও পৃথিৱীজুৰি বিস্ময়ৰ সৃষ্টি কৰে, যাৰ এক উজ্জ্বল উদাহৰণ হ’ল— সম্ৰাট ছাহজাহানে তেওঁৰ প্ৰিয় পত্নী মমতাজৰ স্মৃতিত নিৰ্মাণ কৰা অমৰ কীৰ্তি তাজমহল। অৱশ্যে ইমান শক্তিশালী হোৱা সত্ত্বেও এসময়ত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল। বিশেষকৈ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ মাজত সিংহাসন দখলক লৈ হোৱা অন্তৰ্কন্দলেই আছিল এই বিশাল সাম্ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মূল কাৰণ।
মোগলৰ পাছত ভাৰতবৰ্ষৰ ভাগ্যবিধাতা হৈ পৰিছিল ইংৰাজসকল। প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোকে কেৱল বণিক হিচাপেহে ভাৰতত ভৰি দিছিল, কিন্তু ভাৰতীয়সকলৰ সৰলতাৰ সুযোগ লৈ তেওঁলোকে লাহে লাহে শাসকৰ আসন দখল কৰিলে। যদিও ব্ৰিটিছ আমোলত আধুনিক পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ ঘটিছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ শাসনৰ মূল লক্ষ্য আছিল অৰ্থনৈতিক শোষণ। তেওঁলোকৰ 'বিভাজন আৰু শাসন' নীতিয়ে সমাজখনত ধনী-দুখীয়াৰ এক বিশাল প্ৰভেদ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সাধাৰণ মানুহৰ জীৱন শোচনীয় কৰি তুলিছিল। দুৰ্নীতি আৰু অন্যায়ে সমগ্ৰ দেশখনক গ্ৰাস কৰি পেলাইছিল।
কিন্তু এই অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতীয় জনতা জাগি উঠিছিল। ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহ আছিল ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতীয়ৰ প্ৰথম সংগ্ৰাম। পৰৱৰ্তী সময়ত মহাত্মা গান্ধী, জৱাহৰলাল নেহৰু আৰু নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ দৰে মহান নেতাসকলৰ নেতৃত্বত দেশজুৰি স্বাধীনতা আন্দোলন গঢ়ি উঠিল। অৱশেষত বহু ত্যাগ আৰু বলিদানৰ বিনিময়ত ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত ভাৰতবৰ্ষই পৰাধীনতাৰ শিকলি ছিঙি এক স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিলে।
প্রশ্ন ৮। "যিবোৰে বিভিন্ন দিশত ভাৰতৰ বৈচিত্র্য আনিছে সেইবোৰেই আকৌ স্থান বিশেষে ঐক্যৰ সেতু নির্মাণ কৰি দিছে।" উ -এই কথাষাৰৰ মাজেদি কি বুজাবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ : যিবোৰ উপাদানে বিভিন্ন দিশত ভাৰতবৰ্ষৰ বুকুলৈ বৈচিত্ৰ্য নমাই আনিছে, সেইবোৰেই আকৌ স্থানভেদে গঢ়ি তুলিছে একতাৰ একো একোখন মজবুত সেতু। ভাৰতবৰ্ষ যেন বহুৰঙী সূতাৰে বোৱা এখন অপৰূপ ফুলাম চাদৰহে! উদাহৰণস্বৰূপে, আমাৰ অসমৰে হিন্দু, মুছলমান, শিখ আৰু খ্ৰীষ্টীয়ান ধৰ্মাৱলম্বী লোকসকলৰ কথাই ধৰক না— তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাস বা আচাৰ-পদ্ধতি বেলেগ বেলেগ হ’লেও, সকলোকে একত্ৰিত কৰিছে আমাৰ প্রাণৰ মাতৃভাষা অসমীয়াই। এই ভাষাটোৰ জৰিয়তেই সকলো জাতি-উপজাতি মিলি এক বিৰাট অসমীয়া মহাজাতিত পৰিণত হৈছে। ঠিক তেনেদৰে, এজন অসমীয়া হিন্দু আৰু এজন দক্ষিণ ভাৰতীয় হিন্দুৰ ভাষা বা সাজপাৰৰ মাজত আকাশ-পাতাল পাৰ্থক্য থাকিব পাৰে, কিন্তু তেওঁলোকক একেডাল এনাজৰীৰে বান্ধি ৰাখিছে তেওঁলোকৰ একে ধৰ্মীয় দৰ্শনে। সঁচাকৈয়ে, ভাষা, ধৰ্ম আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ এই ভিন্নতাবোৰেই ভাৰতীয়সকলক বিৰাট জনগণৰ মাজত কেতিয়াবা পৃথক কৰিলেও, পৰোক্ষভাৱে এইবোৰেই আমাক এক অখণ্ড ভাৰতীয় সত্তাৰ মাজত চিৰকাললৈ আৱদ্ধ কৰি ৰাখিছে।
প্রশ্ন ৯। "ঐক্য স্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত সুকুমাৰ কলা আৰু সংস্কৃতিৰ বৰঙণিও উলাই কৰিব নোৱাৰি।" -এই কথাষাৰৰ যুক্তিযুক্ততা চমুকৈ বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰ : ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে এখন বিশাল দেশত জাতীয় সংহতি আৰু একতা স্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত সুকুমাৰ কলা তথা সংস্কৃতিৰ অৱদান সঁচাকৈয়ে অতুলনীয়। সংগীত, চিত্ৰকলা, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য— এই সকলোবোৰেই হ’ল সুকুমাৰ কলাৰ বিভিন্ন ৰূপ, যিবোৰে প্ৰাচীন কালৰে পৰা ভাৰতবাসীক একতাৰ এক মজবুত এনাজৰীৰে বান্ধি ৰাখিছে। সংগীতৰ কথাই ধৰক না, ইয়াৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট ভাষা নাই; সংগীত যি ভাষাৰে নহওঁক কিয়, ই সকলো শ্ৰেণী আৰু ধৰ্মৰ মানুহৰ অন্তৰ চুব পাৰে। আমাৰ দেশৰ বিভিন্ন সাংস্কৃতিক দলসমূহে যেতিয়া ভিন্ন প্ৰান্তলৈ গৈ নিজৰ কলা প্ৰদৰ্শন কৰে, তেতিয়া তেওঁলোকে মানুহৰ মাজত সম্প্ৰীতিৰ একো একোখন সেতু নিৰ্মাণ কৰে। ঠিক তেনেদৰে, তাজমহলৰ অপূৰ্ব স্থাপত্যই হওক বা অজন্তা-ইলোৰাৰ বিস্ময়কৰ শিল্পকৰ্মই হওক— এইবোৰে জাতি-ধৰ্ম-ভাষা নিৰ্বিশেষে প্ৰতিজন ভাৰতীয়ৰ মনত এক গৌৰৱবোধ জগাই তোলে আৰু আমাৰ মাজৰ প্ৰীতিৰ বন্ধনটোক অধিক শাক্তিশালী কৰি ৰাখে।
প্রশ্ন ১০। "ভাৰতীয় সংস্কৃতি এক সমন্বয়ৰ বস্তু।" - তাৎপর্য ব্যাখ্য কৰা।
উত্তৰ : সঁচাকৈয়ে কোৱা হয়— 'ভাৰতীয় সংস্কৃতি এক বিৰাট সমন্বয়ৰ বস্তু'। সংস্কৃতি হ’ল এটা জাতিৰ প্ৰাণস্বৰূপ। অলংকাৰবিহীন এটি মৃণ্ময় মূৰ্তিয়ে যিদৰে কাৰো মন আকৰ্ষণ কৰিব নোৱাৰে, ঠিক তেনেদৰে সংস্কৃতি অবিহনে এটা জাতি কেতিয়াও জীয়াই থাকিব নোৱাৰে। যুগে যুগে নিজ নিজ সংস্কৃতিৰ গৌৰৱ লৈ পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা বহু জাতি-উপজাতি ভাৰতবৰ্ষলৈ আহিছে। কিন্তু আমাৰ দেশৰ বিশেষত্বটো হ’ল এয়ে যে, এই জাতিবোৰে কেৱল নিজৰ সুকীয়া পৰিচয়টোকে সাৱটি ধৰি থকা নাই। বৰঞ্চ, ভাৰতবৰ্ষত যুগ যুগ ধৰি বৈ থকা সংস্কৃতিৰ বিশাল সোঁতটোত তেওঁলোকে নিজকে উটুৱাই দিছে। নিজৰ সংস্কৃতিৰ ভালখিনি আগবঢ়োৱাৰ লগতে তেওঁলোকেও ভাৰতীয় সভ্যতাৰ গুণসমূহ আকোৱালি লৈছে। এনেকৈয়ে দান-প্ৰদানৰ মাজেৰে গঢ়ি উঠিছে আমাৰ এই 'বাৰেবহনীয়া ভাৰতীয় সংস্কৃতি', যিটো আজি বিশ্বৰ দৰবাৰত সমন্বয়ৰ এক উৎকৃষ্ট চানেকি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।
প্রশ্ন ১১। চমু উত্তৰ লিখা:
(ক) কোনবোৰ লোক মংগোলীয় গোষ্ঠীৰ ?
উত্তৰ। নগা, বড়ো, মিছিং, কাৰ্বি, গাৰো আদি লোকসকল মংগোলীয় গোষ্ঠীৰ।
(খ) সুকুমাৰ কলা কোনবিলাক ?
উত্তৰ। কবিতা, সংগীত, চিত্রবিদ্যা, স্থাপত্য আৰু ভাস্কর্য-এই পাঁচব্বি কলা সুকুমাৰ কলা।
(গ) কি কি গ্রন্থই প্রাচীন কালৰেপৰাই ভাৰতবাসীৰ চিন্তাধাৰা আৰু আদৰ্শৰ ক্ষেত্ৰত ঐক্যভাৱ গঢ়াত সহায় কৰিছে ?
উত্তৰ : বেদ-উপনিষদ, গীতা-ভাগৱত, ৰামায়ণ, মহাভাৰত আদি গ্ৰন্থই। প্রাচীন কালৰেপৰা, ভাৰতবাসীৰ চিন্তাধাৰা আৰু আদৰ্শৰ ক্ষেত্ৰত ঐক্যভাৱ গঢ়াত সহায় কৰিছে।
প্রশ্ন ১২। কি কি পার্থক্য থকা সত্ত্বেও ভাৰতীয় লোকসকলৰ মাজত এটি সামূহিক মিল আছে ?
উত্তৰ: ভাৰতীয় লোকসকলৰ মাজত আঞ্চলিক, ভাষিক, ধৰ্মীয় বা সাংস্কৃতিক দিশত বহুতো পাৰ্থক্য দেখিবলৈ পোৱা যায় যদিও, ইয়াৰ অন্তৰালত এক গভীৰ সামূহিক মিল বিৰাজমান। আমাৰ দেশৰ ভৌগোলিক পৰিৱেশটোও ঠিক তেনেদৰেই বিচিত্ৰতাৰে ভৰা। চমুকৈ ক’বলৈ গ’লে, ভাৰতবাসীৰ মাজত ভাষা, ধৰ্ম বা অঞ্চলভেদে বাহ্যিক পাৰ্থক্য যিমানেই নাথাকক কিয়, এক অন্তৰ্নিহিত ভাৰতীয়বোধে আমাক সকলোকে একেডাল সূতাৰেই বান্ধি ৰাখিছে। এই বিচিত্ৰতা আমাৰ দুৰ্বলতা নহয়, বৰঞ্চ ই আমাৰ দেশৰ এক অনন্য সৌন্দৰ্যহে।
প্রশ্ন ১৩। উত্তৰ ভাৰতৰ তিৰোতাসকলে সাধাৰণতে কেনে ধৰণৰ পোছাক পৰিধান কৰে তাৰ এটি বর্ণনা দিয়া।
উত্তৰ : উত্তৰ ভাৰতৰ মহিলাসকলৰ মাজত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু পৰম্পৰাগত সাজটো হৈছে চেলোৱাৰ-কামিজ বা চুড়িদাৰ। বিশেষকৈ পঞ্জাৱ, হাৰিয়ানা আৰু হিমাচল প্ৰদেশত ইয়াৰ প্ৰচলন সৰ্বাধিক। চেলোৱাৰৰ সৈতে দীঘল কুৰ্তা বা কামিজ আৰু মূৰত এখন ধুনীয়াকৈ চাদৰ বা ওৰণি (Dupatta) লোৱাটো তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি। পঞ্জাৱী মহিলাসকলে পিন্ধা 'ফুক্কাৰী' কাম কৰা ওৰণিবোৰে তেওঁলোকৰ সাজপাৰক এক অনন্য মাত্ৰা প্ৰদান কৰে।আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাজ হৈছে লেহেংগা-চোলি বা ঘাগ্ৰা-চোলি। ৰাজস্থান আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ গ্ৰামাঞ্চলত মহিলাসকলে ৰঙীন ঘাগ্ৰাৰ সৈতে ওৰণি ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰি, উত্তৰ ভাৰতৰ প্ৰায় সকলো ৰাজ্যতে শাৰীৰ প্ৰচলন ব্যাপক। বিশেষকৈ বিয়া-সবাহ বা বিভিন্ন উৎসৱ-পাৰ্বনত 'বেনাৰসী' বা 'চাণ্ডেৰী'ৰ দৰে দামী আৰু কাৰুকাৰ্য খচিত শাৰী পৰিধান কৰাটো এক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
কাশ্মীৰী মহিলাসকলে আকৌ ঠাণ্ডাৰ পৰা বাচিবলৈ 'ফিৰান' (Pheran) নামৰ এক বিশেষ ধৰণৰ ঢিলা আৰু দীঘল চোলা পিন্ধে, য'ত অতি সুন্দৰ কাশ্মীৰী গুণাৰ কাম কৰা থাকে। সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, উত্তৰ ভাৰতৰ মহিলাৰ পোছাকত উজ্জ্বল ৰঙৰ ব্যৱহাৰ আৰু সূক্ষ্ম সূতাৰ কামৰ এক অপূৰূপ সংমিশ্ৰণ দেখা পোৱা যায়।
(ক) সুকুমাৰ কলা, (খ) সংগীত, (গ) কুষাণ (ঘ) ব্যাস, (ঙ) মক্কা, চ) বশিষ্ঠ।
উত্তৰ :
(ক) সুকুমাৰ কলা: কলা হৈছে মানুহৰ এক জন্মগত প্ৰতিভা। এই কলাই মানুহৰ মনৰ কঠোৰ প্ৰবৃত্তিবোৰ আঁতৰাই হৃদয়খন কোমল আৰু সংবেদনশীল কৰি তুলিব পাৰে। আমাৰ সমাজত সৰ্বমুঠ ৬৪ বিধ কলাৰ কথা উল্লেখ পোৱা যায় যদিও, ইয়াৰে ৫ বিধ বিশেষ কলাক 'সুকুমাৰ কলা'ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই ৫ বিধ কলা হৈছে— কবিতা, সংগীত, চিত্ৰবিদ্যা, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য। এই কলাসমূহ মূলতঃ সৃষ্টিশীলতাৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতবৰ্ষত অতি প্ৰাচীন কালৰে পৰাই এই সুকুমাৰ কলাসমূহৰ চৰ্চা চলি আহিছে। আচলতে, আমাৰ দেশৰ বিচিত্ৰতাৰ মাজত একতা আৰু সংহতি গঢ়ি তোলাৰ ক্ষেত্ৰত এই সুকুমাৰ কলাসমূহেই হৈছে আটাইতকৈ শক্তিশালী সমল।
(খ) সংগীত: সংগীত হৈছে এক অনন্য সুকুমাৰ কলা, যি জাতি-ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে পৃথিৱীৰ প্ৰতিজন মানুহৰে অন্তৰ চুব পাৰে। পৃথিৱীত হয়তো এনে কোনো ব্যক্তি নোলাব যিয়ে সংগীত ভাল নাপায়। সংস্কৃতত এষাৰ অতি তাৎপৰ্যপূৰ্ণ কথা আছে— 'সাহিত্য সংগীত কলা বিহীনঃ সাক্ষাৎপশুঃ পুচ্ছবিষাণহীনঃ'। অৰ্থাৎ, সাহিত্য, সংগীত আৰু কলাৰ জ্ঞান নথকা এজন লোক নেজ আৰু শিং নোহোৱা এজন সাক্ষাৎ পশুৰ দৰেই। পৰম্পৰা অনুসৰি, সামবেদৰ পৰাই সংগীতৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি মানি অহা হৈছে। সংগীতৰ মূল আধাৰ হৈছে সাতটা স্বৰ, যাক একেলগে 'সপ্তস্বৰ' বুলি কোৱা হয়। এই সাতটা স্বৰ হ’ল— সা (ষড়জ), ৰে (ঋষভ), গা (গান্ধাৰ), মা (মধ্যম), পা (পঞ্চম), ধা (ধৈৱত) আৰু নি (নিষাদ)। আচলতে গীত, নৃত্য আৰু বাদ্যৰ এক অপূৰূপ সংমিশ্ৰণেই হৈছে সংগীত।
(গ) কুষাণ: "কুষাণসকল আচলতে শক জাতিৰেই এটা উল্লেখযোগ্য বংশ। ইতিহাসৰ পাত লুটিয়ালে দেখা যায় যে, শকসকলে প্ৰথম অৱস্থাত অক্ষু নদীৰ পাৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি আহিছিল। প্ৰথমাৱস্থাত তেওঁলোক যাযাবৰী আছিল যদিও, কালক্ৰমত তেওঁলোকে সেই অভ্যাস ত্যাগ কৰি এক স্থায়ী গৃহস্থী জীৱন গ্ৰহণ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত এই জাতিটো পাঁচটা সুকীয়া শাখাত বিভক্ত হৈ পৰে। এই পাঁচটা শাখাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শক্তিশালী আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ শাখাটি আছিল 'কুষাণ বংশ'। এই কুষাণ বংশৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ প্ৰতাপী আৰু শ্ৰেষ্ঠ ৰজা হিচাপে সম্ৰাট কণিষ্কৰ নাম আজিও জিলিকি আছে।
(ঘ) ব্যাস: মহৰ্ষি বেদব্যাস সমগ্ৰ বিশ্বতে মহাকাব্য মহাভাৰত আৰু অষ্টাদশ পুৰাণৰ প্ৰণেতা হিচাপে সুপৰিচিত। তেখেত কেৱল এজন ধৰ্মগুৰুৱেই নহয়, বৰঞ্চ বেদসমূহক সূক্ষ্মভাৱে বিভক্ত কৰা এগৰাকী মহান ঋষিও আছিল। বৰ্ণনা অনুসৰি, পিতামহ ভীষ্মৰ মাতৃ সত্যৱতীয়েই আছিল ব্যাসদেৱৰো মাতৃ। তেখেতৰ প্ৰকৃত নাম আছিল কৃষ্ণ দ্বৈপায়ণ। কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত বেদসমূহক সুন্দৰকৈ ভাগ কৰি পদ্ধতিগত ৰূপত সজাই তোলাৰ বাবেই তেখেত 'বেদব্যাস' নামেৰে জনমানসত চিৰকাললৈ প্ৰখ্যাত হৈ পৰে।
(ঙ) মক্কা: "মক্কা হ’ল আৰৱ দেশৰ এখন অতি প্ৰাচীন আৰু ঐতিহাসিক চহৰ। এই পবিত্ৰ ভূমিতেই ইছলাম ধৰ্মৰ মহান প্ৰৱৰ্তক হজৰত মহম্মদে জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। যিহেতু হজৰত মহম্মদ ইছলাম ধৰ্মৰ মূল পথ-প্ৰদৰ্শক, সেয়েহে বিশ্বৰ কোটি কোটি ইছলামধৰ্মী লোকৰ বাবে মক্কা এক অতি পুণ্য আৰু মহিমান্বিত স্থান। ধৰ্মপ্ৰাণ মুছলমানসকলে মক্কাক নিজৰ আধ্যাত্মিকতাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে গণ্য কৰে আৰু জীৱনত এবাৰ হ’লেও এই পবিত্ৰ স্থান দৰ্শন কৰাৰ হেঁপাহ পুহি ৰাখে।
(চ) বশিষ্ঠ: "ব্ৰহ্মাৰ মানসপুত্ৰ হিচাপে পৰিচিত মহৰ্ষি বশিষ্ঠ হ’ল আকাশৰ সেই উজ্জ্বল সপ্তৰ্ষিমণ্ডলৰ অন্যতম ঋষি। তেখেত কেৱল এজন ঋষিয়েই নাছিল, বৰঞ্চ সূৰ্যবংশীয় বা ৰঘুবংশীয় ৰজাসকলৰ পৰম শ্ৰদ্ধাৰ কুল-পুৰোহিত আৰু স্বয়ং প্ৰভু ৰামচন্দ্ৰৰো গুৰু আছিল। প্ৰবাদ আছে যে এগৰাকী মন্ত্ৰদ্ৰষ্টা ঋষি হিচাপে তেখেতৰ আধ্যাত্মিক শক্তি আছিল অপৰিসীম। আমাৰ গুৱাহাটী মহানগৰৰ দক্ষিণ দিশত অৱস্থিত মনোৰম সন্ধ্যাচল পাহাৰতে মহৰ্ষি বশিষ্ঠৰ পবিত্ৰ আশ্ৰমখন অৱস্থিত, যি আজিও ভক্ত আৰু পৰ্যটকৰ বাবে এক বিশেষ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু।
প্রশ্ন ১৫। "ভাৰতবৰ্ষ এখন অতি সুসভ্য ঐতিহ্যপূর্ণ দেশ।” -কথাষাৰ বহলাই লিখা।
উত্তৰ : ভাৰতবৰ্ষ কেৱল এখন বিশাল দেশেই নহয়, ই এক বিৰাট সম্ভাৱনা আৰু প্ৰাচীন সভ্যতাৰ দাপোণ। এটা সময়ত গোটেই পৃথিৱী যেতিয়া অজ্ঞানতাৰ অন্ধকাৰত আছিল, তেতিয়াই আমাৰ দেশৰ জ্ঞানে চৌদিশ পোহৰাই তুলিছিল। দৰ্শন, বিজ্ঞান, সাহিত্য কিম্বা কলা—প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ভাৰতবৰ্ষই তেতিয়াই সফলতাৰ শিখৰ স্পৰ্শ কৰিছিল।
দৰ্শন আৰু জীৱনবোধ ,
আমাৰ দৰ্শনৰ শিপা অতি গভীৰ। বেদৰ সৈতে জড়িত এই দৰ্শন আস্তিক আৰু নাস্তিক—এই দুই ভাগত বিভক্ত হ’লেও ইয়াৰ মূল লক্ষ্য কিন্তু একেটাই: 'জ্ঞানৰ জৰিয়তে পৰম ব্ৰহ্ম লাভ'। ভাৰতীয় চিন্তাৰ মূল ভেটি হ’ল ত্যাগৰ আদৰ্শ। "ত্যক্তেন ভুঞ্জীথাঃ" অৰ্থাৎ ত্যাগৰ মাজেৰে উপভোগ কৰা—এই মন্ত্ৰই আমাক সংযত হ’বলৈ আৰু শান্তিৰে জীয়াই থাকিবলৈ শিকাইছে। এই আধ্যাত্মিক মুক্তিৰ হেঁপাহেই আমাৰ সভ্যতাক ইমান সুদৃঢ় কৰি তুলিছে।
বিজ্ঞান আৰু বৌদ্ধিক উত্তৰণ ,
কেৱল ধৰ্ম বা দৰ্শনেই নহয়, বিজ্ঞানো আছিল আমাৰ সভ্যতাৰ অন্যতম শক্তি। হৰপ্পা আৰু মহেঞ্জোদাৰোৰ সেই উন্নত নগৰ পৰিকল্পনাই আজিও আমাক আচৰিত কৰে। গণিতৰ ক্ষেত্ৰত আৰ্যভট্টৰ '০' (শূন্য) ৰ আৱিষ্কাৰ সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাবে এক নোহোৱা-নোপোজা অৱদান। একেদৰে মহৰ্ষি চৰকৰ আয়ুৰ্বেদীয় জ্ঞানে স্বাস্থ্য বিজ্ঞানৰ যি পথ দেখুৱাই গ’ল, সেয়া আজিও প্ৰাসঙ্গিক।সাহিত্য
আৰু সুকুমাৰ কলা ,
সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতবৰ্ষ সঁচাকৈয়ে অপূৰ্ব। বেদ-উপনিষদৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৰামায়ণ-মহাভাৰতলৈকে আমাৰ হাতত থকা সম্পদবোৰ অতুলনীয়। যুগ যুগ ধৰি আমাৰ কবি-সাহিত্যিকসকলে লাখ লাখ গ্ৰন্থৰ জৰিয়তে এই ঐতিহ্যক জীয়াই ৰাখিছে। ইয়াৰ লগতে আমাৰ সংগীত, চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্য শিল্পই দেশখনক এক সুকীয়া মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছে। শিল্পী আৰু স্থপতিবিদসকলৰ প্ৰতিটো সৃষ্টিয়েই যেন আমাৰ সভ্যতাৰ একো একোটা জীৱন্ত নিদৰ্শন।প্রশ্ন ১৬। তোমাৰ দৈনন্দিন খাদ্যসম্ভাৰত বাহিৰৰ কোন কোন মানৱ। জাতিৰ খাদ্যাভ্যাস পোৱা যায় চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ : মই খাই খুব ভাল পাওঁ, আৰু মোৰ প্ৰিয় খাদ্যৰ তালিকাখনো বেচ দীঘলীয়া। পূব ভাৰতৰ মানুহ হিচাপে মোৰ প্ৰধান খাদ্য হৈছে ভাত। ভাত এসাজ নহ’লে যেন মোৰ তৃপ্তিয়েই নালাগে! অৱশ্যে কেৱল ভাতেই নহয়, মই মাজে মাজে ৰুটীও বৰ সোৱাদ কৰি খাওঁ। বিশেষকৈ উত্তৰ, মধ্য আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ মানুহৰ বাবে ৰুটী যিমান আপোন, মোৰ বাবেও ই সমানেই দৰকাৰী।
থলুৱা আৰু বাহিৰা সোৱাদৰ সংমিশ্ৰণ ,
আমাৰ ইয়াৰ থলুৱা বাৰীত যিবোৰ শাক-পাচলি উৎপন্ন হয়, সেইবোৰেই মোৰ খাদ্যৰ মূল আধাৰ। কিন্তু মোৰ জিভাই কেৱল থলুৱা সোৱাদতে সীমাৱদ্ধ থাকিব নিবিচাৰে! কেতিয়াবা মন গ’লে মই দক্ষিণ ভাৰতীয় খাদ্য যেনে— ডোচা বা ইডলী খাইও বৰ আৰাম পাওঁ। আকৌ বিশেষ দিনবোৰত 'পোলাও' হ'লে মোৰ বাবে সোণত সুগা চৰা!
শুকান ফল আৰু অন্যান্য ,
আমাৰ ইয়াৰ জলবায়ুত আপেল, আঙুৰ, চেৰী বা কাজু-খিচমিচৰ দৰে ফলবোৰ নহয় যদিও, মোৰ দৈনন্দিন খাদ্য তালিকাত এইবোৰৰ এক বিশেষ স্থান আছে। শৰীৰটো সুস্থ কৰি ৰাখিবলৈ মই প্ৰায়েই এইবোৰ ব্যৱহাৰ কৰোঁ। সঁচাকৈ ক’বলৈ গ’লে, বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ভিন্ন সোৱাদৰ এই সংমিশ্ৰণটোৱে মোৰ আহাৰক পৰিপূৰ্ণ কৰি তোলে।প্রশ্ন ১৭। তলৰ শব্দবোৰৰ সন্ধি ভাঙা:
(ক) অনুষ্ঠান। (খ) জনাকীর্ণ, (গ) স্বাধীন, (ঘ) জন্মাষ্টমী।
উত্তৰ :
শব্দ | সন্ধি |
অনুষ্ঠান | অনু + স্থান |
জনাকীর্ণ | জন + আকীর্ণ |
স্বাধীন | স্ব + অধীন |
জন্মাষ্টমী | জন্ম + অষ্টমী |
প্রশ্ন ১৮। তলৰ শব্দবোৰৰ প্রত্যয় নির্ণয় কৰা:
(ক) শাৰীৰিক, (খ) সামাজিক, (গ) সুকীয়া, (ঘ) ভৌগোলিক, (ঙ) ফুলনি, (চ) ভাৰতীয় (ছ) ফুলাম, (জ) অবিনাশী, (ঝ) বাল্মীকি।
উত্তৰ :
শব্দ | প্রত্যয় |
শাৰীৰিক | শৰীৰ + ইক্ (তদ্ধিত প্রত্যয়) |
সামাজিক | সমাজ্ + ইক্ (তদ্ধিত প্রত্যয়) |
সুকীয়া | সুক্ + ঈয়া (তদ্ধিত প্রত্যয়) |
ভৌগোলিক | ভূগোল + ইক্ (তদ্ধিত প্রত্যয়) |
ফুলনি | ফুল + অনি (তদ্ধিত প্রত্যয়) |
ভাৰতীয় | ভাৰত্ + ঈয় (তদ্ধিত প্রত্যয়) |
ফুলাম | ফুল্ + আম (তদ্ধিত প্রত্যয়) |
অবিনাশী | অবিনাশ্ + ঈ (তদ্ধিত প্রত্যয়) |
বাল্মীকি | বল্মিক + ই (তদ্ধিত প্রত্যয়) |
(ক) হেতু, (খ) পৃথিবী, (গ) গ্রন্থ, (ঘ) মাতা।
উত্তৰ :
শব্দ | সমার্থক শব্দ |
হেতু | কাৰণ; নিমিত্ত |
পৃথিবী | ধৰিত্ৰী; ভূমি |
গ্রন্থ | কিতাপ; পুস্তক |
মাতা | মা; মাতৃ |
(ক) পার্থক্য, (খ) ত্যাগ, (গ) বৈচিত্র্য, (ঘ) প্রাচীন।
উত্তৰ :
শব্দ | বিপৰীত শব্দ |
পার্থক্য | সাদৃশ |
ত্যাগ | গ্রহণ |
বৈচিত্র্য | ঐক্য |
প্রাচীন | নবীন |
****************
পাঠ - 10
পোহৰৰ বাটেৰে আগবঢ়া গাওঁখন
পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
প্রশ্ন ১। চমুকৈ উত্তৰ লিখা:
(ক) ৰাজপুত বীৰ মহাৰাণা প্ৰতাপৰ জন্ম ক'ত হৈছিল ?
উত্তৰ: ৰাজপুত বীৰ মহাৰাণা প্ৰতাপৰ জন্ম হৈছিল ৰাজস্থানৰ উদয়পুৰত।
উত্তৰ: ৰাজস্থানৰ ৰাজধানী জয়পুৰৰপৰা ৩৫০ কিল মিটাৰ আঁতৰা পিপলাস্ত্ৰি নামৰ গাওঁখন অৱস্থিত।
উত্তৰ: মাৰ্বল পাথৰৰ বাবে পিপলাস্ত্রি গাওঁখনে "গ্রীণিজ বলা ৰেকৰ্ডছত স্থান পাইছিল।
উত্তৰ: ডেনমাৰ্কৰ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰমত পিপলাস্ত্রি গাঁক সফলতাৰ কাহিনী অন্তর্ভুক্ত হৈছে।
উত্তৰ: Tru Sisters নামৰ চিনেমাখন আর্জেন্টিনাৰ এটা দলে নির্মাণ কৰিছিল।
উত্তৰ: কিৰণবালা পিপলাস্ত্ৰি গাঁৱৰ মুখিয়াল শ্যামসুন্দৰ পালিৱালৰ জীয়ৰী আছিল।
উত্তৰ: ৰাখী বন্ধনৰ দিনা পিপলান্তি গাঁৱৰ ছোৱালী আৰু মহিলাসকলে গছত ৰছী বান্ধে আৰু ইয়াৰদ্বাৰা গছ আৰু মানুহৰ মাজৰ সম্পৰ্ক আৰু অধিক গভীৰ হৈ পৰে।
উত্তৰ: "কিৰণ নিধি যোজনা'ৰ আঁৰৰ মানুহজন শ্যামসুন্দৰ পালিৱাল।
উত্তৰ: কোনো এজন মানুহৰ মৃত্যুত পিপলান্ত্ৰি গাঁৱৰ মানুহে মৃতকৰ স্মৃতিত ১১টা গছপুলি ৰোপণ কৰে।
প্রশ্ন ২। পিপলাস্ত্ৰি গাঁৱৰ পৰিৱেশ কিয় দূষিত হৈছিল ?
উত্তৰ : আজি যিখন পিপলান্ত্ৰি গাঁৱৰ আদৰ্শৰ কাহিনীয়ে সকলোৰে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে, সেই একেখন গাঁৱেই এসময়ত প্ৰদূষণ আৰু পানীৰ তীব্ৰ নাটনিত হাহাকাৰ কৰিছিল। প্ৰাকৃতিক সম্পদত অতি চহকী এই গাঁওখনে মাৰ্বল পাথৰৰ বাবে আনকি 'গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডছ'তো নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। কিন্তু এই সম্পদে যেন গাঁওখনৰ বাবে অভিশাপহে কঢ়িয়াই আনিলে। ডাঙৰ ডাঙৰ ব্যৱসায়ীসকলে মাৰ্বলৰ আশাত খনিৰ কাম আৰম্ভ কৰিলে আৰু লাহে লাহে প্ৰকৃতি ধ্বংসৰ গৰাহত পৰিল। দিন-ৰাতি একাকাৰ কৰি চলা এই খনন কাৰ্যই কেৱল গাঁওখনৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশেই দূষিত কৰা নাছিল, বৰঞ্চ গাঁওবাসীৰ পৰা কাঢ়ি নিছিল তেওঁলোকৰ আপোন মাটি আৰু পানীৰ অধিকাৰো।
প্রশ্ন ৩। শ্যামসুন্দৰ পালিবাল কোন ? পিপলাস্ত্রি গাওঁখন বিখ্যাত হোৱাত তেওঁৰ অৱদান সম্পর্কে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ : শ্যামসুন্দৰ পালিৱাল পিপলাস্ত্ৰি গাঁৱৰ মুখিয়াল আছিল।
তেওঁৰ শৈশৱ আছিল সংগ্ৰামেৰে ভৰা; মাত্ৰ ছয় বছৰ বয়সতে মাকক হেৰুৱাই জীৱনৰ তাগিদাত তেওঁ গাঁও এৰিবলগীয়া হৈছিল। কিন্তু বাহিৰত থাকিলেও নিজৰ জন্মভূমিৰ সেই জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাটোৱে তেওঁক সদায় আমনি কৰিছিল। সেয়েহে, সকলো বাধা নেওচি তেওঁ পুনৰ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিল আৰু ২০০৫ চনত গাঁৱৰ মুখিয়াল হিচাপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰিলে। ঠিক সেই সময়তে তেওঁৰ জীৱনলৈ নামি আহিল এটা ডাঙৰ বিপৰ্যয়—অসুখত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৰমৰ কন্যা কিৰণৰ মৃত্যু হ’ল। সেই অসহ্য শোকক বুকুত বান্ধি পালিৱালে এক অভিনৱ সংকল্প ল’লে। জীয়েকৰ স্মৃতিত তেওঁ এজোপা গছপুলি ৰোপণ কৰিলে আৰু তাৰ পৰাই জন্ম হ’ল **'কিৰণ নিধি যোজনা'**ৰ। তেওঁ নিয়ম কৰিলে যে গাঁৱত প্ৰতিজনী কন্যা সন্তানৰ জন্ম হ’লে ৰাইজে মিলি ১১১ জোপা গছপুলি ৰুব লাগিব I ২০০৫ চনৰ পৰা ২০১০ চনলৈ পালিৱালৰ এই একক আৰু নিৰন্তৰ প্ৰচেষ্টাই গোটেই গাঁওখনৰে মুখহাৰ সলাই পেলালে। বৃক্ষৰোপণৰ ফলত বৰষুণ বৃদ্ধি পালে, শুকাই যোৱা মাটি পুনৰ উৰ্বৰ হ’ল আৰু ভূ-গৰ্ভৰ পানীৰ স্তৰো ওপৰলৈ আহিল। প্ৰদূষণমুক্ত এক সেউজ পৰিৱেশেৰে পিপলান্ত্ৰি আজি সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাবে এক আদৰ্শ হৈ পৰিছে।
প্রশ্ন ৪। "কিৰণ নিধি যোজনা" কি ? এই যোজনাৰ অধীনত পিপলাস্ত্ৰি গাঁৱৰ মানুহে কি কি বিশেষ চাৰিটা দায়িত্ব পালন কৰিব লাগে ?
উত্তৰ : পিপলান্ত্ৰি গাঁৱৰ মুখিয়াল হিচাপে দায়িত্ব লোৱাৰ পাছতেই শ্যামসুন্দৰ পালিৱালৰ জীৱনলৈ এক চৰম বিপৰ্যয় নামি আহিছিল। তেওঁৰ মৰমৰ কন্যাসন্তান কিৰণৰ অকাল মৃত্যুৱে তেওঁক মৰ্মাহত কৰি তুলিছিল। কিন্তু সেই অসহ্য শোকক তেওঁ কেৱল দুখতে সীমাবদ্ধ নাৰাখি এক মহৎ সংকল্পলৈ ৰূপান্তৰ কৰিলে। জীয়েকৰ স্মৃতিত তেওঁ এজোপা গছ ৰুলে আৰু সেইদিনাই গাঁৱত এক নতুন নিয়মৰ ঘোষণা কৰিলে I তেওঁ আৰম্ভ কৰিলে 'কিৰণ নিধি যোজনা'। নিয়মটো আছিল এনেকুৱা— গাঁৱত যেতিয়াই কোনো কন্যাসন্তানৰ জন্ম হ’ব, গাওঁবাসীয়ে মিলি ১১১ জোপা গছপুলি ৰুব লাগিব। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০১০ চনলৈ, মুখিয়াল হিচাপে তেওঁৰ এই একক আৰু নিৰন্তৰ প্ৰচেষ্টাই গোটেই গাঁওখনলৈ এক নতুন জীৱন কঢ়িয়াই আনিলে। পালিৱালে গাঁৱৰ প্ৰতিগৰাকী লোকৰ ওপৰত চাৰিটা বিশেষ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰিছিল, যিয়ে আজি গাঁওখনৰ ছবিখনেই সলাই পেলালে:
৩। গছ-গছনি কই প্রতিপালন কৰা আৰু
৪। খেতি-বাতি কৰি নিজৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা।
প্রশ্ন ৫। কন্যাসন্তানৰ সুৰক্ষাৰ বাবে শ্যামসুন্দৰ পালিৱালে কেনে ধৰণৰ আঁচনি লৈছিল ?
উত্তৰ : পিপলান্ত্ৰি গাঁৱৰ মুখীয়াল শ্যামসুন্দৰ পালিৱালে কেৱল গছ ৰুৱাই নহয়, বৰঞ্চ কন্যাসন্তানৰ প্ৰতি থকা সমাজৰ পুৰণি মানসিকতাটোৱেই সলাই পেলাবলৈ এক আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইছিল। তেওঁৰ বলিষ্ঠ নেতৃত্বত গাঁওখনত এক নতুন পৰম্পৰাৰ সৃষ্টি হ’ল— এতিয়া তাত ছোৱালী সন্তান জন্ম হ’লে কোনেও দুখ নকৰে, বৰঞ্চ গোটেই গাঁৱত এক উৎসৱমুখৰ পৰিৱেশৰহে সৃষ্টি হয়।ছোৱালী জন্ম হ’লে শোক বা চিন্তা কৰাৰ পৰিৱৰ্তে সকলোৱে মিলি আনন্দ-উল্লাস কৰে আৰু সেই বিশেষ দিনটো চিৰস্মৰণীয় কৰি ৰাখিবলৈ নৱজাতিকাৰ নামত একেলগে ১১১ জোপা গছপুলি ৰোপণ কৰে। অকল গছ ৰুৱাই নহয়, তেওঁ এই গোটেই প্ৰক্ৰিয়াটো পৰিচালনা কৰিবলৈ কিছুমান বিশেষ নিয়ম বান্ধি দিছিল—
১। গাঁৱৰ কোনো লোকে কন্যা ভ্রূণ হত্যা কৰিব নোৱাৰিব।
২। ছোৱালীজনীক যিদৰে আলফুলে তুলি তালি ডাঙৰ কৰা হ'ব সেই একেই মৰম চেনেহে আৰু যত্নৰে ১১১টা গছপুলিকো প্রতিপালন কৰিব লাগিব।
৩। কোনো ছোৱালীক শিক্ষাৰপৰা বঞ্চিত কৰিব নোৱাৰিব।
৪। কোনো পৰিস্থিতিত ছোৱালীৰ বাল্যবিবাহ কৰিব নোৱাৰিব।
৫। ছোৱালীৰ নামত বেংকত থোৱা ৩১,০০০ টকা ছোৱালীৰ পঢ়া আৰু বিয়াৰ কামতহে খৰচ কৰিব পাৰিব I
৬। ছোৱালীৰ জন্মৰ সময়ত ৰোৱা গছ-পুলিবোৰ গাঁৱৰ সম্পত্তি হ'ব। গাঁৱৰ ৰাইজে এখন ষ্টাম্প পেপাৰত এই নিয়মৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰি প্রতিশ্রুতি দিবলগীয়া হৈছিল। এইদৰে কন্যাসন্তানৰ সুৰক্ষাৰ বাবে শ্যামসুন্দৰ পালিৱালে বিভিন্ন আঁচনি হাতত লৈছিল।
প্রশ্ন ৬। পিপলাস্ত্রি গাঁৱত প্ৰকৃতি আৰু মানুহৰ মাজত কেনেদৰে আত্মিক সম্পর্ক গঢ় লৈ উঠিছিল পাঠৰ সহায়ত লিখা।
উত্তৰ : পিপলান্ত্ৰি গাঁৱত যেতিয়াই এজনী কন্যাসন্তানৰ জন্ম হয়, লগে লগে ১১১ জোপা গছপুলি ৰোপণ কৰা হয়। গাঁৱৰ মুখীয়াল শ্যামসুন্দৰ পালিৱালৰ এক কঠোৰ অথচ মৰমীয়াল নিৰ্দেশ আছিল— ঘৰৰ ছোৱালীজনীক যিমান মৰম-চেনেহেৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা হ’ব, ঠিক সমানেই আলফুলে এই ১১১ জোপা গছপুলিকো প্ৰতিপালন কৰিব লাগিব।এই গছবোৰক কেৱল এজোপা উদ্ভিদ হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ গাঁৱৰ একো একোটা বহুমূলীয়া সম্পদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে যেতিয়া এই গছবোৰ ডাঙৰ হয়, ইয়াৰ আৰ্থিক মূল্যও বহুত বাঢ়ি যায়। কিন্তু সেই অৰ্থতকৈও মানুহৰ বাবে বেছি দৰকাৰী হৈছে গছে যোগান ধৰা অক্সিজেন, যিটো জীৱন ধাৰণৰ বাবে আটাইতকৈ অমূল্য। সেয়েহে প্ৰতিজন গাঁওবাসীয়ে এই গছবোৰক পূৰ্ণাংগ ৰূপ দিয়াত নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰি আহিছে।আনকি ৰাখী বন্ধনৰ দিনা গাঁৱৰ মহিলা আৰু কিশোৰীসকলে এই গছবোৰত ৰাখী বান্ধি এক অনন্য সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে। ইয়াৰ জৰিয়তে প্ৰকৃতি আৰু মানুহৰ মাজত যি এক আত্মিক টান গঢ় লৈ উঠিছে, সেয়া সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাবে এক বিৰল উদাহৰণ।
প্রশ্ন ৭। পিপলান্ত্ৰি গাঁৱৰ সফলতাৰ কাহিনী কোনে কোনে প্ৰচাৰ কৰিছে ?
উত্তৰ: আজি পিপলান্ত্ৰি গাঁৱৰ এই অভূতপূৰ্ব সফলতাৰ কাহিনী সমগ্ৰ বিশ্বতে চৰ্চাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছে। এই গাঁৱৰ আদৰ্শই দেশৰ সীমা অতিক্ৰমি সাত সাগৰ তেৰ নদীৰ পাৰলৈকো প্ৰসাৰিত হৈছে। আপুনি জানি আচৰিত হ’ব যে, ডেনমাৰ্কৰ দৰে উন্নত দেশৰ প্ৰাথমিক পাঠ্যক্ৰমতো এই গাঁৱৰ কাহিনী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ইয়াৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ নিজৰ দেশৰ প্ৰতি দায়িত্বশীল হ’বলৈ শিকে।
কেৱল বিদেশতে নহয়, আমাৰ দেশৰ ৰাজস্থান চৰকাৰৰ শিক্ষা বিভাগেও সপ্তম আৰু অষ্টম শ্ৰেণীৰ পাঠ্যপুথিত পিপলান্ত্ৰিৰ কাহিনী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে। আনকি আৰ্জেণ্টিনাৰ এটা দলে এই গাঁৱৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি 'True Sisters' নামৰ এখন বিশেষ চলচ্চিত্ৰও নিৰ্মাণ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও 'পিপলান্ত্ৰি' নামেৰে এখন হিন্দী ছবি আৰু শ শ তথ্যচিত্ৰ ইতিমধ্যে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। বৰ্তমান ইউটিউব, ফেচবুক বা টুইটাৰৰ দৰে সামাজিক মাধ্যমতো এই গাঁৱৰ কাহিনীয়ে লাখ লাখ মানুহৰ হৃদয় জয় কৰিছে।
প্রশ্ন ৮। পিপলাস্ত্রি গাওঁখন কিয় এখন আদর্শ গাওঁ বুলি তুমি ভাবা? পাঠটোৰ শিক্ষণীয় দিশ কোনবিলাক ?
উত্তৰ : ৰাজস্থানৰ ৰাজধানী জয়পুৰৰ পৰা ৩৫০ কিলোমিটাৰ আঁতৰত অৱস্থিত এখন সৰু গাওঁ— পিপলান্ত্ৰি। আজি এজন ভাৰতীয় হিচাপে এই গাঁৱৰ নাম ল’লে আমাৰ বুকু গৌৰৱেৰে ফুলি উঠে। কিন্তু আপুনি জানেনে? আজিৰ এই আদৰ্শ গাওঁখন এসময়ত আছিল প্ৰদূষণ আৰু পানীৰ নাটনিৰ এক কৰুণ ছবি।প্ৰাকৃতিক সম্পদত চহকী হোৱা স্বত্বেও গাঁওবাসীয়ে জীয়াই থাকিবলৈ কৰিবলগীয়া হৈছিল চৰম সংগ্ৰাম। মাৰ্বলৰ খনিত দিনে-নিশাই চলা কামৰ বাবে চৌপাশৰ বায়ু দূষিত হৈ পৰিছিল, গছ-গছনি কমি যোৱাৰ ফলত বৰষুণ নোহোৱা হৈছিল। নদী-পুখুৰীৰ পানী বিষাক্ত হৈ পৰিছিল আৰু সেই পানী খাই মানুহৰ নানা বেমাৰ-আজাৰ হৈছিল। দৰিদ্ৰতা আৰু অভাৱ সহ্য কৰিব নোৱাৰি গাঁৱৰ ডেকাসকলে কাম বিচাৰি চহৰলৈ ঢাপলি মেলিছিল।
কিন্তু ২০০৫ চনত গাঁৱৰ মুখীয়াল শ্যামসুন্দৰ পালিৱালৰ এক বলিষ্ঠ পদক্ষেপে সকলো সলাই পেলালে। তেওঁ আৰম্ভ কৰিলে 'কিৰণ নিধি যোজনা'। নিয়ম হ’ল— গাঁৱত প্ৰতিজনী কন্যাসন্তানৰ জন্মত ৰাইজে মিলি ১১১ জোপা গছপুলি ৰুব লাগিব। কেৱল ৰুৱাই নহয়, ছোৱালীজনীক যিদৰে মৰমেৰে ডাঙৰ কৰা হয়, সেই একেই আলফুলে গছকেইজোপাৰো যত্ন ল’ব লাগিব। গাওঁবাসীৰ এই আন্তৰিক প্ৰচেষ্টাই অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে এক আচৰিত পৰিবৰ্তন আনিলে। ধূলিৰে ধূসৰিত গাওঁখন সেউজীয়া হৈ পৰিল, চৰাই-চিৰিকতিৰ কলৰৱেৰে আকাশ মুখৰিত হ’ল আৰু পুনৰ ভূ-গৰ্ভৰ পানীৰ স্তৰ ওপৰলৈ আহিল। গাঁৱলৈ সুখ আৰু সমৃদ্ধি ঘূৰি আহিল।এই কাহিনীটোৱে আমাক এক ডাঙৰ শিক্ষা দি যায়। প্ৰকৃতি সুৰক্ষা আমাৰ কোনো কাম নহয়, বৰঞ্চ ই এক ধৰ্ম। আমি সুন্দৰকৈ জীয়াই থাকিবলৈ হ’লে প্ৰকৃতিৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰিবই লাগিব। লগতে, এই পাঠে সমাজত ল’ৰা-ছোৱালীৰ মাজত থকা বৈষম্য আঁতৰাই দুয়োকে সমান মৰ্যাদা দিয়াৰ এক শক্তিশালী বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছে। পানী সংৰক্ষণ, বৃক্ষৰোপণ আৰু স্বাৱলম্বিতা— এই তিনিওটা মন্ত্ৰই আজি পিপলান্ত্ৰিক বিশ্বৰ মানচিত্ৰত এক অনন্য পৰিচয় দিলে।
প্রশ্ন ৯। বহলাই, বুজাই লিখা:
(ক) বাৰটা মাহত তেৰটা খেতি
উত্তৰ : আমাৰ ভাৰতবৰ্ষৰ অধিকাংশ মানুহৰে জীৱিকাৰ প্ৰধান উৎস হৈছে কৃষি। সাধাৰণতে আমি বছৰত এটা বা দুটা খেতি কৰিয়েই সন্তুষ্ট থাকো, কিন্তু বৰ্তমান সময়ত আমি বিজ্ঞানসন্মত আৰু আধুনিক পদ্ধতিৰে কৃষিকাৰ্য কৰাটো খুবেই প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছে। খেতিৰ বাবে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদানটোৱেই হৈছে পানী। সেয়েহে, কেৱল প্ৰকৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি আমি বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰাৰ কৌশল শিকিব লাগে আৰু তাক সঠিকভাৱে পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। ইয়াৰ লগতে গছ-গছনি ৰুই প্ৰাকৃতিক ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাটোও আমাৰ দায়িত্ব; কাৰণ গছ থাকিলেহে বৰষুণ নিয়মীয়া হ’ব আৰু মাটিৰ উৰ্বৰা শক্তিও অটুট থাকিব। যদিহে আমি পানীৰ সঠিক যোগান আৰু মাটিৰ সাৰুৱা গুণ বৃদ্ধি কৰিব পাৰো, তেন্তে আমাৰ কৃষকসকলে বছৰৰ বাৰ মাহতে বিভিন্ন ধৰণৰ খেতি কৰি নিজৰ উপাৰ্জন দুগুণ কৰিবলৈ সক্ষম হ’ব।
(খ) স্বচ্ছ ভাৰত অভিযান
উত্তৰ : ভাৰতবৰ্ষক এখন পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্ন দেশ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ ২০১৪ চনৰ পৰা ২০১৯ চনলৈকে সমগ্ৰ দেশজুৰি 'স্বচ্ছ ভাৰত অভিযান' চলোৱা হৈছিল। এই অভিলাষী অভিযানৰ মূল লক্ষ্য আছিল ঘৰে ঘৰে শৌচালয় নিৰ্মাণৰ জৰিয়তে মুকলি ঠাইত মলত্যাগ কৰা বন্ধ কৰা আৰু পৰিৱেশ প্ৰদূষণ ৰোধ কৰা। ২০১৪ চনৰ ২ অক্টোবৰত, জাতিৰ পিতা মহাত্মা গান্ধীৰ জন্ম জয়ন্তীৰ সৈতে সংগতি ৰাখি প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে এই অভিযানৰ শুভ উদ্বোধন কৰিছিল। গান্ধীজীয়ে দেখা 'নিৰ্মল ভাৰত'ৰ সপোনক বাস্তৱত ৰূপায়িত কৰাৰ লক্ষ্যৰে এই চাফাই অভিযানক এক গণ আন্দোলনলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। আপুনি জানি আচৰিত হ’ব যে দেশৰ প্ৰায় তিনি নিযুত চৰকাৰী কৰ্মচাৰী আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে একেলগে এই বিশাল অভিযানত অংশগ্ৰহণ কৰি সমগ্ৰ দেশতে এক নতুন সজাগতাৰ সৃষ্টি কৰিছিল।
(গ) সামাজিক মাধ্যম
উত্তৰ : বৰ্তমান আমাৰ সমাজত আটাইতকৈ চৰ্চিত আৰু প্ৰভাৱশালী বিষয়টোৱেই হৈছে সামাজিক মাধ্যম বা ছচিয়েল মিডিয়া। ফেচবুক, ইউটিউব কিম্বা এক্সৰ (টুইটাৰ) দৰে প্লেটফৰ্মবোৰে আমাৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থাটোক অতি দ্ৰুত আৰু সহজ কৰি তুলিছে। গোলকীয় সভ্যতাৰ এই যুগত ছচিয়েল মিডিয়াই যেন গোটেই পৃথিৱীখনক এখন সৰু গাঁৱলৈ ৰূপান্তৰ কৰিছে; যাৰ ফলত আমি ঘৰত বহিয়েই পৃথিৱীৰ আনটো মূৰৰ খবৰ মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে জানিব পাৰোঁ। নিশ্চয়কৈ, এই মাধ্যমসমূহে আমাৰ জীৱনলৈ বহু ইতিবাচক পৰিৱৰ্তন আনিছে। কিন্তু একে সময়তে ইয়াৰ নেতিবাচক দিশবোৰো আমি একেবাৰে আওকাণ কৰিব নোৱাৰোঁ। ছচিয়েল মিডিয়াৰ সঠিক ব্যৱহাৰ নহ’লে ই কেতিয়াবা মানুহৰ ব্যক্তিগত আৰু সামাজিক জীৱনত যথেষ্ট অনিষ্ট সাধন কৰাও দেখা যায়। গতিকে, ই আমাৰ বাবে আশীৰ্বাদ নে অভিশাপ, সেয়া সম্পূৰ্ণৰূপে নিৰ্ভৰ কৰে আমাৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰতহে।
প্রশ্ন ১০। বাক্য ৰচনা কৰা:
হাতে-কামে, নিয়ম শৃংখলা, দিনে নিশাই, খেতি-বাতি, আনন্দ-উল্লাস, ডাঙৰ-দীঘল, সুখ-সমৃদ্ধি।
উত্তৰ :
হাতে-কামে- পিপলাস্ত্রি গাঁৱৰ লোকসকলে হাতে-কামে শ্রম কৰি কিছু বছৰৰ পিছত প্রাচীন গাওঁখনৰ ৰূপ সলাই পেলাইছিল।
নিয়ম শৃংখলা: অনুষ্ঠানটোৰ সকলো-কার্য নিয়ম শৃংখলাৰ মাজেৰে সুন্দৰকৈ চলি আছে I
দিনে নিশাই-মানুহজনে দিনে নিশাই শ্রম কৰি পৰিয়ালটো পোহপাল দিছিল।
খেতি-বাতি-এইবাৰ বানপানীয়ে অঞ্চলটোৰ সকলো খেতি-বাতি নষ্ট কৰিলে।
আনন্দ-উল্লাস- ভাল খবৰটো শুনি অঞ্চলবাসী ৰাইজৰ মাজত আনন্দ-উল্লাসৰ নৈ বৈ গৈছে I
ডাঙৰ-দীঘল- মাক-দেউতাকে অতি যত্ন আৰু ত্যাগেৰে নিজৰ সন্তানক ডাঙৰ-দীঘল কৰে।
সুখ-সমৃদ্ধি- শ্যামসুন্দৰ পালিৱালৰ প্ৰচেষ্টাত পিপলাস্ত্রি গাঁৱলৈ পুণৰ সুখ-সমৃদ্ধি ঘূৰি আহিছিল।
প্রশ্ন ১১। কিয় মূদ্ধণ্য 'ণ' হৈছে লিখা:
বৰষুণ, পৰিমাণ, ৰূপায়ণ।
উত্তৰ : বৰষুণ-'ষ'-ৰ পাছত স্বৰবৰ্ণ থাকিলে দন্ত্য 'ন' মূর্দ্ধন্য 'ণ' হয়।
পৰিমাণ-'ৰ'-ৰ পাছত প-বৰ্গৰ কোনো আখৰ থাকিলে দন্ত্য 'ন' মূর্দ্ধন্য 'ণ' হয়।
ৰূপায়ণ-'ৰুপ' শব্দৰ পাছত থকা অয়ন শব্দৰ দন্ত্য 'ন' মুৰ্দ্ধন্য 'ণ' হয়।
প্রশ্ন ১২। তলৰ শব্দবোৰৰ প্ৰতিটোৰে একোটাকৈ সমার্থক শব্দ লিখা।
মুক্ত, বায়ু, বৃহৎ, পানী, গছ, চকু, গাওঁ।
উত্তৰ :
শব্দ | সমার্থক শব্দ |
মুক্ত | মুকলি |
বায়ু | বতাহ |
বৃহৎ | ডাঙৰ |
পানী | জল |
গছ | বৃক্ষ |
চকু | অক্ষি |
গাওঁ | গ্রাম |
প্রতি, অধি, উপ, অৱ, দুৰ।
উত্তৰ :
উপসর্গ | শব্দ |
প্রতি | প্রতিদিন |
অধি | অধিনায়ক |
উপ | উপকাৰ |
অৱ | অৱৰোহণ |
দুৰ | দুৰদর্শন |
*******
পাঠ - 13
যুঁজ
পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
উত্তৰ: নিৰ্মলৰ দেহত এটা জটিল ৰোগে দেখা দিছিল। গতিকে সেই ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবে নির্মলে বহুদিনৰ বাবে বাহিৰলৈ যাবলগীয়া হৈছিল।
(ক) সিদ্ধার্থই কিয় প্রশান্তৰ বেগৰপৰা টকা চুৰ কৰিছিল ?
উত্তৰ : পাৰিবাৰিক সমস্যাই প্ৰশান্তক মানসিকভাৱে জুৰুলা কৰি পেলাইছিল। তীব্ৰ নিঃসংগতা আৰু হতাশাই আগুৰি ধৰা প্ৰশান্তক উদ্ধাৰ কৰাৰ ছলেৰে এজন অসৎ দোকানীয়ে তাৰ হাতত তুলি দিলে ড্ৰাগছৰ দৰে মাৰাত্মক বিষ। ক্ৰমান্বয়ে ইয়াৰ নিচাত ডুব যোৱা প্ৰশান্তৰ ওচৰত যেতিয়া ধনৰ নাটনি হ’ল, উপায়ন্তৰ হৈ সি নিজৰ সহপাঠীৰ বেগৰ পৰাই পইচা চুৰ কৰিবলৈ বাধ্য হ’ল। এটা ভুল পদক্ষেপে তাক ক্ৰমান্বয়ে এক গভীৰ অন্ধকাৰ গহ্বৰলৈ ঠেলি দিলে।
উত্তৰ : সিদ্ধাৰ্থ আছিল এজন অতি মৰমীয়াল আৰু কোমল মনৰ কিশোৰ। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ, সৰুৰে পৰাই সি পিতৃ-মাতৃৰ মৰমৰ পৰা বঞ্চিত হৈছিল। মাক-দেউতাকৰ মাজৰ অৰিয়াঅৰি আৰু প্ৰচণ্ড চিঞৰ-বাখৰৰ মাজতেই তাৰ শৈশৱ অতিবাহিত হৈছিল। শেষত যেতিয়া মাক-দেউতাকৰ বিচ্ছেদ হ’ল, সেই ঘটনাই তাক মানসিকভাৱে একেবাৰে ভাঙি পেলালে। আনকি স্কুললৈ মাজে-সময়ে লগ কৰিবলৈ অহা দেউতাককো সি দেখা কৰিবলৈ অমান্তি হ’ল। ঘৰখন তাৰ বাবে এতিয়া এটা অচিনাকি ঠাই। মাকৰ প্ৰতিও তাৰ মনত তীব্ৰ ক্ষোভ আৰু ঘৃণাৰ সৃষ্টি হ’ল। মৰমৰ অভাৱত এটা বিদ্ৰোহী চৰিত্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা সিদ্ধাৰ্থই অৱশেষত এজন পাণদোকানীৰ কু-চক্ৰান্তত পৰি ড্ৰাগছৰ দৰে মাৰাত্মক নিচাত নিজৰ জীৱনটো সঁপি দিলে।
(গ) নির্মলে সিদ্ধার্থক বিচাৰি কিয় পাণদোকানখনলৈ গৈছিল ?
উত্তৰ : সিদ্ধাৰ্থৰ অন্তৰংগ বন্ধু নিৰ্মল আছিল এজন অতি দায়িত্বশীল আৰু মৰমিয়াল ল’ৰা। কিছুদিনৰ পৰা সি সিদ্ধাৰ্থৰ আচৰণত এক অস্বাভাৱিক পৰিৱৰ্তন লক্ষ্য কৰিছিল। যিজন সিদ্ধাৰ্থই আগতে সকলোৰে লগত হাঁহি-ধেমালি কৰি ফুৰিছিল, সেই একেজন ল’ৰাই এতিয়া হঠাতে খিংখিঙীয়া আৰু বেপৰোৱা হৈ পৰিছিল। পঢ়া-শনাৰ পৰা খেল-ধেমালিলৈকে— সকলোতে তাৰ এক উদাসীন ভাব। নিৰ্মলে ইকাণ-সিকাণকৈ সিদ্ধাৰ্থৰ মাক-দেউতাকৰ মাজত চলি থকা অশান্তিৰ কথা গম পাইছিল আৰু ভাবিছিল যে হয়তো সেইবোৰৰ বাবেই তাৰ এই অৱস্থা হৈছে। কিন্তু কথাটো সিমানতে শেষ হোৱা নাছিল; নিৰ্মলে দেখিলে যে সিদ্ধাৰ্থই প্ৰায়ে এখন ৰহস্যময় পাণ দোকানলৈ অহা-যোৱা কৰে। এই গোটেই কথাটো নিৰ্মলৰ বাবে এটা সাঁথৰ হৈ পৰিল। সেই ৰহস্যৰ ওৰ পেলাবলৈকে এদিন নিৰ্মলে সিদ্ধাৰ্থক বিচাৰি সেই দোকানখনৰ দিশে খোজ দিলে।
(ঘ) সিদ্ধার্থই প্রথমতে কিয় নির্মলৰ মুখামুখি হ'ব খোজা নাছিল ?
উত্তৰ : নিৰ্মল আছিল এজন অতি দায়িত্বশীল আৰু মৰমীয়াল ল’ৰা। তাৰ সহপাঠী সিদ্ধাৰ্থৰ আচৰণত দেখা দিয়া অস্বাভাৱিক পৰিৱৰ্তনবোৰে তাক কিছুদিনৰ পৰা বৰকৈ চিন্তিত কৰি তুলিছিল। যিটো ল’ৰাই সদায় হাঁহি-ধেমালি কৰি ফুৰিছিল, সি হঠাতে কিয় ইমান অমনোযোগী আৰু নিস্তব্ধ হৈ পৰিল? মাক-দেউতাকৰ ঘৰুৱা কন্দলৰ কথা নিৰ্মলৰ কাণত পৰিছিল যদিও, সিদ্ধাৰ্থই সেই ৰহস্যময় পাণ দোকানখনলৈ সঘনে কৰা অহা-যোৱাই নিৰ্মলৰ মনত সন্দেহৰ বীজ সিঁচিলে। ঠিক সেই সময়তে শ্ৰেণীকোঠাত প্ৰশান্তৰ বেগৰ পৰা পইচা চুৰি হ’ল। এই চুৰি কাণ্ডৰ সৈতে পাণ দোকানখনৰ কিবা সম্পৰ্ক আছে নেকি, সেই সত্য উদঘাটন কৰিবলৈ নিৰ্মলে সিদ্ধাৰ্থক বিচাৰি দোকানখনলৈ গ’ল। কিন্তু নিৰ্মলক দেখি সিদ্ধাৰ্থই ভয়ত মুখামুখি হ’বলৈ সাহস গোটাব নোৱাৰিলে।
উত্তৰ: নিৰ্মল কেৱল এজন সমাজসচেতন ল’ৰাই নাছিল, সি আছিল সিদ্ধাৰ্থৰ বাবে আশাৰ এক পোহৰ। সিদ্ধাৰ্থৰ নিঃসংগতা আৰু হতাশাই জৰ্জৰিত মনটোক বুজি উঠি নিৰ্মলে তাক পুনৰ জীৱনৰ মূল সুঁতিলৈ আনিবলৈ আপ্রাণ চেষ্টা কৰিছিল। নিৰ্মলৰ কথা মতেই সিদ্ধাৰ্থই যেতিয়া নিচাৰ পৰা মুক্ত হোৱাৰ সংকল্প লৈছিল, ঠিক সেই সময়তে নিৰ্মলৰ এক মাৰাত্মক ৰোগৰ খবৰে তাক স্তব্ধ কৰি পেলালে। নিজৰ মৃত্যুক চকুৰ আগত দেখিও নিৰ্মলে যি অসীম সাহসেৰে সিদ্ধাৰ্থক সেই মাৰাত্মক পাণ দোকানখনৰ পৰা আঁতৰি থাকিবলৈ ক’লে, সেয়া আছিল সঁচাকৈয়ে বিস্ময়কৰ। নিৰ্মলৰ সেই নিৰ্মল মৰমৰ বাবে সিদ্ধাৰ্থৰ মনত থকা সুপ্ত মানৱতা পুনৰ সাৰ পাই উঠিল। সিদ্ধাৰ্থই উপলব্ধি কৰিলে— নিৰ্মল চকুৰ আগত নাথাকিলেও সি সদায় সিদ্ধাৰ্থৰ হৃদয়ে হৃদয়ে থাকিব আৰু তাক বিপথে যোৱাৰ পৰা প্ৰতি পলতে আগচি ধৰিব।
উত্তৰ: সিদ্ধাৰ্থ আছিল এজন অত্যন্ত সংবেদনশীল কিশোৰ, যাৰ ঘৰুৱা জীৱনটো দুৰ্ভাগ্যবশতঃ সংঘাতৰে ভৰা আছিল। নিৰ্মলৰ নিঃস্বাৰ্থ মৰম আৰু দায়িত্ববোধে তাৰ মনত ইমান দকৈ সাঁচ বহুৱাইছিল যে সি কেইবাদিনো সেই বিষাক্ত পাণ দোকানখনৰ ফালে যোৱাই নাছিল। কিন্তু বহু দিন স্কুললৈ নোযোৱাত, নিৰ্মলে চিন্তিত হৈ তাক বিচাৰি সেই দোকানখনলৈ গৈছিল। ওভতনি পথত নিৰ্মল এক আকস্মিক আক্ৰমণৰ বলি হোৱাৰ মুহূৰ্ততে সিদ্ধাৰ্থ তাত উপস্থিত হ’ল। নিৰ্মলে তাক বিচাৰি ইমান দূৰ অহাৰ কথা গম পাই সিদ্ধাৰ্থ একেবাৰে হতভম্ব হৈ পৰিল। বন্ধুৰ এই গভীৰ মৰম দেখি সি অভিভূত হ’ল আৰু নিৰ্মলক কথা দিলে যে সি আৰু কেতিয়াও ভুল পথেৰে খোজ নিদিয়ে। এইদৰেই নিৰ্মলৰ মৰমে সিদ্ধাৰ্থক এক ধ্বংসকাৰী জীৱনৰ পৰা ৰক্ষা কৰিলে।
উত্তৰ : কথাষাৰ আচলতে নিৰ্মলক উদ্দেশ্য কৰিয়েই কোৱা হৈছে। নিৰ্মল আছিল এক বিশেষ ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰী এজন ল'ৰা, যাৰ সমাজৰ প্ৰতি থকা দায়িত্ববোধ আৰু কৰ্তব্যপৰায়ণতা গল্পটোত খুউব সুন্দৰকৈ প্ৰকাশ পাইছে। আনহাতে, পাৰিবাৰিক অশান্তিৰ বাবে সিদ্ধাৰ্থৰ মানসিক অৱস্থা একেবাৰে বিধ্বস্ত হৈ পৰিছিল। মাক-দেউতাকৰ মৰমৰ পৰা বঞ্চিত হৈ সি ক্ৰমান্বয়ে অভিমানী, খিংখিঙীয়া আৰু বেপৰোৱা হৈ উঠিছিল। আনকি এজন ৰহস্যময় পাণদোকানীৰ প্ৰৰোচনাত পৰি সি ড্ৰাগছৰ দৰে মাৰাত্মক নিচাত আসক্ত হৈ পৰিছিল। নিচাৰ পইচা যোগাৰ কৰিবলৈ সি সহপাঠীৰ পৰা পইচা চুৰ কৰিবলৈও কুণ্ঠাবোধ কৰা নাছিল। শ্ৰেণী শিক্ষক মহেন্দ্ৰ মাষ্টৰৰ দৰে কঠোৰ মানুহ এজনৰ সৈতে মুখামুখিকৈ তৰ্ক কৰিবলৈও তাৰ ভয় নাছিল। কিন্তু নিৰ্মলে সিদ্ধাৰ্থৰ এই পৰিৱৰ্তন সহজভাৱে ল’ব পৰা নাছিল। সি লক্ষ্য কৰিছিল যে সিদ্ধাৰ্থ সেই ৰহস্যময় পাণদোকানখনলৈ যায়। পইচা চুৰি হোৱা ঘটনাৰ লগত সেই দোকানখন আৰু সিদ্ধাৰ্থৰ কিবা এটা সম্পৰ্ক আছে বুলি সন্দেহ কৰি নিৰ্মলে পোনপটীয়াভাৱে তাক প্ৰশ্ন কৰিছিল। আশ্চৰ্যজনকভাৱে, নিৰ্মলৰ সেই দায়িত্বশীল আৰু কৰ্তৃত্বসুলভ সুৰৰ আগত সিদ্ধাৰ্থৰ দৰে উদ্ধত ল'ৰা এজনো একেবাৰে দুৰ্বল হৈ পৰিল। নিৰ্মলৰ ওচৰত মিছা মতাৰ সাহস সি হেৰুৱাই পেলাইছিল। আচলতে নিৰ্মলৰ কথাত যি মৰম মিহলি হৈ আছিল, সি সিদ্ধাৰ্থৰ শিলৰ দৰে কঠিন হৃদয়খন পগাই পেলাইছিল। নিৰ্মলৰ সন্মুখত থিয় দি থকাটো যেন তাৰ বাবে অসহ্যকৰ হৈ পৰিছিল, সেয়ে সি তাৰ পৰা পলায়ন কৰিছিল। কিন্তু নিৰ্মলৰ সেই মৰম আৰু দায়িত্ববোধে সিদ্ধাৰ্থৰ মনত এক ধুমুহাৰ সৃষ্টি কৰিলে। সি অনুভৱ কৰিলে যে মহেন্দ্ৰ মাষ্টৰৰ কৰ্কশ শাসন সহ্য কৰা সহজ, কিন্তু নিৰ্মলৰ দৰে এজন সঁচা বন্ধুৰ মুখামুখি হোৱাটো নহয়। তাৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব নোৱাৰি এক অস্বস্তিকৰ মৌনতাৰ মাজত সিদ্ধাৰ্থ কেৱল ছটফটাই থাকিবলৈ বাধ্য হৈছিল।
উত্তৰ: আচলতে এই কথাখিনি সিদ্ধাৰ্থৰ বিষয়েই কোৱা হৈছে। সিদ্ধাৰ্থ আছিল অতি সংৱেদনশীল আৰু মৰমৰ বাবে সদায় আতুৰ এজন ল’ৰা। মাক-দেউতাকক লৈ তাৰো এখন নিজা ঘৰ আছিল ঠিকেই, কিন্তু আন দহজনৰ দৰে তাৰ শৈশৱটো দুৰ্ভাগ্যবশতঃ সহজ-সৰল নাছিল। সৰুৰে পৰাই সি মাক-দেউতাকৰ মাজত কোনো মিল দেখা নাছিল; তাৰ পৰিৱৰ্তে দেখিছিল কেৱল দুৰ্বাদল কাজিয়া, কাণ তাল মৰা চিঞৰ-বাখৰ আৰু ইজনে সিজনক কৰা তীক্ষ্ণ গালি-গালাজ। যি বয়সত আন ল’ৰা-ছোৱালীয়ে মাক-দেউতাকৰ বুকুত সোমাই পক্ষীৰাজ ঘোঁৰা বা মেঘৰ দেশৰ ৰাজকোঁৱৰৰ সাধু শুনে, সেই সময়ত সিদ্ধাৰ্থই উজাগৰে পাৰ কৰিছিল মাক-দেউতাকৰ কাজিয়াৰ বিভীষিকাময় ৰাতিবোৰ। চকুলো টুকি টুকি তাৰ চকুৰ পানী চকুতে শুকাইছিল, অথচ সেই চকুপানী মচি দিবলৈ মাক বা দেউতাকৰ হাতৰ সেই চিৰাচৰিত কোমলতাখিনি যেন ক’ৰবাত হেৰাই গৈছিল। অৱশেষত এদিন দেউতাকে সিহঁতক এৰি গুচি গৈছিল। মাক-দেউতাকৰ এই তিক্ত সম্পৰ্কই সিদ্ধাৰ্থৰ কোমল মনটোত ইমানেই আঘাত দিছিল যে সি যেন দুখ-যন্ত্ৰণাৰ এক অতল সাগৰত হেৰাই গৈছিল I দেউতাকে কেতিয়াবা সপ্তাহ বা পষেকৰ মূৰত স্কুলৰ চুটিৰ পিছত তাক লগ কৰিবলৈ আহিছিল, লগত লৈ আহিছিল বিভিন্ন ধৰণৰ চ’কলেট। কিন্তু দেউতাকৰ প্ৰতি থকা সেই গভীৰ অভিমান আৰু দুখত চ’কলেট হাতত লৈ সি কান্দোনত ভাঙি পৰিছিল। দেউতাকৰ মৰমৰ পৰা বঞ্চিত হৈ তাৰ বুকুখন এক অসহনীয় শূন্যতাৰে ভৰি পৰিছিল। সি যেন হাঁহিবলৈ পাহৰি গৈছিল, খেলিবলৈ বা শুবলৈও তাৰ মন নোযোৱা হৈছিল। দেউতাক অবিহনে তাৰ পৃথিৱীখন যেন সম্পূৰ্ণৰূপে উদং হৈ পৰিছিল আৰু সেই দুখৰ জুইত সি দিনে-ৰাতি দগ্ধ হৈছিল।
উত্তৰ : মাক-দেউতাকৰ পাৰিবাৰিক কন্দলে সিদ্ধাৰ্থৰ কিশোৰ মনটোত দকৈ আঁচোৰ পেলাইছিল। লাহে লাহে তাৰ পৃথিৱীখন যেন সলনি হৈ পৰিছিল— সি আগৰ দৰে হাঁহিব নোৱাৰা হ’ল, খেলিবলৈ বা শুবলৈও তাৰ মন নোযোৱা হ’ল। চাৰিওফালে সি কেৱল এক বিশাল শূন্যতাহে দেখা পাইছিল। এই মানসিক সংঘাতে তাক ইমানেই সলনি কৰি পেলাইছিল যে মাকৰ প্ৰতিও সি একেবাৰে উদাসীন হৈ পৰিছিল। কেতিয়াবা মাকে কিবা সুধিলেও সি অতি বেপৰোৱা আৰু আক্ৰমণাত্মকভাৱে উত্তৰ দিছিল। মাক-দেউতাকৰ মৰমৰ পৰা বঞ্চিত হৈ সি এটা বিদ্ৰোহী অথচ অতি কৰুণ চৰিত্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল। ঠিক তেনে এক সন্ধিক্ষণতে সি সেই ৰহস্যময় পাণদোকানীজনক লগ পাইছিল। তাৰ কু-চক্ৰান্তৰ বলি হৈ সিদ্ধাৰ্থই ড্ৰাগছৰ দৰে মাৰাত্মক নিচাত হাত দিছিল। নিচাৰ পইচা যোগাৰ কৰিবলৈ গৈ শেষত সি নিজৰ মাকৰ সোণৰ খাৰুযোৰো চুৰ কৰিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰিলে I কিন্তু ঘটনাটোৱে বেলেগহে মোৰ ল’লে— মাকৰ খাৰুযোৰ চুৰ হোৱাৰ বাবে পুলিচে সিহঁতৰ ঘৰত কাম কৰা নিৰ্দোষ ছোৱালীজনীক বান্ধি নি লক-আপত ভৰালে। এই ঘটনাই সিদ্ধাৰ্থৰ বুকুত তীব্ৰ অন্তৰ্দ্ধন্দ্বৰ সৃষ্টি কৰিলে। এফালে ভাল-বেয়া আৰু ভুল-শুদ্ধৰ বিচাৰ, আনফালে সেই কাম কৰা ছোৱালীজনীৰ অসহায় মুখখন আৰু ড্ৰাগছৰ প্ৰতি থকা তাৰ তীব্ৰ আসক্তি— এই সকলোবোৰে তাৰ মনত এক প্ৰচণ্ড আলোড়ন তুলিলে। গোটেই ৰাতিটো সি চিলিমিলিকৈও শুব নোৱাৰিলে; চকুৰ আগত কেৱল এটাই দৃশ্য ভাহি উঠিল। শেষত সি গভীৰ অনুশোচনাত দগ্ধ হৈ অনুভৱ কৰিলে যে তাৰ ভিতৰত থকা মানৱীয়তাৰ যেন মৃত্যু ঘটিছে।
উত্তৰ : গল্পকাৰে এই কাহিনীটোত নিৰ্মলক কেৱল এজন সাহসী আৰু দায়িত্বশীল ল’ৰা হিচাপেই নহয়, এজন অত্যন্ত মৰমিয়াল বন্ধু হিচাপেও দাঙি ধৰিছে। নিচাসক্ত সহপাঠী সিদ্ধাৰ্থক অন্ধকাৰৰ পৰা পোহৰলৈ আনিবলৈ নিৰ্মলে যি প্ৰচেষ্টা চলাইছিল, সেয়া সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসনীয়। নিৰ্মলৰ সেই ব্যক্তিত্বপূৰ্ণ আৰু পোনপটীয়া কথা-বতৰাবোৰে সিদ্ধাৰ্থৰ মনৰ ভিতৰত এক জোকাৰণিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। নিজৰ ভুলবোৰ উপলব্ধি কৰি যেতিয়া সিদ্ধাৰ্থই নিৰ্মলৰ ওচৰত বুকু উজাৰি মনৰ দুখবোৰ ঢালি দিছিল, তেতিয়া তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যেন জীৱনটোৱে তাক বাৰে বাৰে প্ৰতাৰণা কৰিছে। কিন্তু নিৰ্মলে তাক এজন অভিভাৱকৰ দৰে শাসন আৰু এজন বন্ধুৰ দৰে মৰমেৰে বুজাইছিল। তেওঁ কৈছিল যে যদি আমি নিজৰ জীৱনটোক সঁচাকৈয়ে ভাল পাওঁ, তেন্তে জীৱনে আমাক কেতিয়াও প্ৰৱঞ্চনা নকৰে। আমাৰ চৌপাশৰ এই নদী, পাহাৰ, আকাশ, জোন-তৰা—এইবোৰক আপোন কৰি ল’ব জানিলে কোনো মানুহেই কেতিয়াও নিঃস্ব নহয়। প্ৰকৃততে সুখী হোৱাটো এটা নিচাৰ দৰেই, যাৰ বাবে আমি প্ৰকৃতিৰ লগতে গান বা কিতাপৰ পৃথিৱীখনৰ সৈতেও এক গভীৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি তুলিব পাৰোঁ। গল্পটোৰ আটাইতকৈ মৰ্মস্পৰ্শী দিশটো হ’ল—নিৰ্মলে যিদৰে সিদ্ধাৰ্থক নিচাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ সাহস দিছে, ঠিক সেইদৰে তেওঁ নিজেও নিজৰ দেহত থকা এক জটিল ব্যাধিৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ সাজু হৈছে। গল্পকাৰে ইয়াৰ জৰিয়তে আমাক ইয়াকে ক’ব খুজিছে যে যদি আমি প্ৰকৃতিৰ মাজত সুখ বিচাৰি পাওঁ, তেন্তে জীৱনৰ কঠিনতম দুখবোৰকো আমি অতি সহজে জয় কৰিব পাৰোঁ।
(ক) নোপোৱা মৰম পোৱাৰ আশাই যেন তাক দুৰ্বল আৰু অভিমানী কৰে I
উত্তৰ : উক্ত বাক্যশাৰী আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত ড° মৃণাল কলিতাই লিখা "যুঁজ” নামৰ গল্পটোৰপৰা তুলি দিয়া হৈছে।
সিদ্ধাৰ্থ আছিল অতিশয় সংবেদনশীল আৰু মৰমৰ ভোকাতুৰ এজন ল’ৰা। সৰুৰে পৰা মাক-দেউতাকৰ সান্নিধ্য আৰু স্নেহৰ পৰা বঞ্চিত হোৱা বাবেই তাৰ কৈশোৰ কালটো এক বিদ্ৰোহী অথচ কৰুণ ৰূপত প্ৰকাশ পাইছিল। শৈশৱত যিজন ল’ৰাই সমনীয়াৰ সৈতে হাঁহি-ধেমালি কৰি আৰু খেলি-ধুলি ভাল পাইছিল, সেই একেজন ল’ৰাই কৈশোৰত এক গভীৰ মানসিক সংঘাতৰ বলি হ’বলগীয়া হৈছিল।মনৰ অব্যক্ত যন্ত্ৰণাবোৰ ভগাই ল’বলৈ কাষত কোনো এজন আপোন মানুহ নথকাৰ সুযোগ লৈছিল এজন অসৎ পাণদোকানীয়ে। পাণদোকানীজনৰ ভুৱা সহানুভূতিৰ চক্ৰবেহুত সোমাই পৰি সিদ্ধাৰ্থই নিজৰ সকলো দুখ-কষ্ট তাৰ আগত উজাৰি দিছিল। ইয়াৰ সুযোগ গ্ৰহণ কৰি দোকানীবোৰে 'দুখ উপশম'ৰ অজুহাতত তাৰ হাতত তুলি দিছিল ড্ৰাগছৰ দৰে মাৰাত্মক নিচাজাতীয় দ্ৰব্য। লাহে লাহে সিদ্ধাৰ্থ এই নিচাত আসক্ত হৈ পৰিল আৰু তাৰ স্বভাৱটো খিংখিঙীয়া তথা বেপৰোৱা হৈ উঠিল। সিদ্ধাৰ্থৰ এই ৰহস্যময় আচৰণ আৰু পাণদোকানীজনৰ সৈতে থকা ঘনিষ্ঠতা তাৰ সহপাঠী নিৰ্মলৰ চকু এৰা পৰা নাছিল। ঠিক তেনে সময়তে আন এজন সহপাঠী প্ৰশান্তৰ বেগৰ পৰা টকা চুৰি হোৱাত নিৰ্মলৰ সন্দেহ ঘনীভূত হ’ল। তেওঁ অনুভৱ কৰিলে যে এই চুৰি কাৰ্যৰ সৈতে সিদ্ধাৰ্থ আৰু সেই ৰহস্যময় পাণদোকানখনৰ কিবা এটা সম্পৰ্ক আছে।নিৰ্মলে যেতিয়া এই বিষয়ে পোনপটীয়াকৈ সিদ্ধাৰ্থক প্ৰশ্ন কৰিলে, তেতিয়া তেওঁৰ কথাৰ মাজত কেৱল অভিযোগেই নাছিল, বৰঞ্চ ফুটি উঠিছিল অপত্য মৰম, দায়িত্ববোধ আৰু এক বিশেষ কৰ্তৃত্বৰ ভাব। নিৰ্মলৰ এই আন্তৰিকতাই সিদ্ধাৰ্থৰ অন্তৰাত্মাক জোকাৰি গ’ল। ইমান দিনে মাক-দেউতাকৰ পৰা পাবলগীয়া যি মৰমৰ বাবে তেওঁ হাহাকাৰ কৰি আছিল, সেই একেই স্নেহ যেন নিৰ্মলৰ মাজত বিচাৰি পালে। এক মূহূৰ্ততে বিদ্ৰোহী সিদ্ধাৰ্থজন যেন এক অভিমানী আৰু দুৰ্বল কিশোৰলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ল।
(খ) মানুহে দেখা ঘৃণনীয় সত্যৰ আঁৰতো হয়তো কেতিয়াবা লুকাই থাকে আন কিছুমান কৰুণ সত্য।
উত্তৰ : উক্ত বাক্যশাৰী আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত ড° মৃণাল কলিতাই লিখা "যুঁজ” নামৰ গল্পটোৰপৰা তুলি দিয়া হৈছে।
সিদ্ধাৰ্থ আছিল এগৰাকী অতি সংবেদনশীল কিশোৰ, যাৰ ঘৰুৱা পৰিৱেশটো কোনোদিনেই সুখকৰ নাছিল। সৰুৰে পৰা মাক-দেউতাকৰ মাজত চলি থকা তীব্ৰ তৰ্কাতৰ্কি আৰু চিঞৰ-বাখৰবোৰেই আছিল তাৰ শৈশৱৰ সংগী। এইবোৰে তাৰ কোমল মনটোত ইমানেই আঘাত দিছিল যে ৰাতিবোৰ প্ৰায়ে উজাগৰে পাৰ হৈছিল আৰু চকুৰ পানী চকুতেই শুকাইছিল। দুৰ্ভাগ্যবশতঃ, মাক-দেউতাকে সন্তানৰ এই নীৰৱ যন্ত্ৰণাৰ প্ৰতি কোনো ভ্ৰূক্ষেপ কৰা নাছিল। এদিন দেউতাকে ঘৰ এৰি আঁতৰি গ’ল। স্কুল ছুটীৰ পাছত সপ্তাহ বা পষেকৰ মূৰে মূৰে তেওঁ সিদ্ধাৰ্থক লগ কৰিবলৈ আহিছিল আৰু হাতত লৈ আহিছিল বিধে বিধে চকলেট। কিন্তু সেই চকলেটবোৰে সিদ্ধাৰ্থৰ মনৰ শূন্যতা পূৰাব পৰা নাছিল; বৰঞ্চ দেউতাকৰ প্ৰতি তাৰ অভিমানহে বাঢ়ি গৈছিল। অৱশেষত এদিন সি দেউতাকক তাক লগ কৰিবলৈ আহিবলৈ একেবাৰেই মানা কৰি দিলে। আনহাতে, মাকৰ প্ৰতিও তাৰ মনত এক তীব্ৰ আক্রোশৰ সৃষ্টি হৈছিল। মৰমৰ পৰা বঞ্চিত হোৱা সেই ভাঙি যোৱা সংসাৰখনত সিদ্ধাৰ্থ লাহে লাহে এজন বিদ্ৰোহী অথচ কৰুণ চৰিত্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ল। মানসিকভাৱে ভাগি পৰা সিদ্ধাৰ্থ কালক্ৰমত গহীন, খিংখিঙীয়া আৰু বেপৰোৱা হৈ পৰিল। লগ-সংগ পৰিহাৰ কৰি ফুৰা এই সময়ছোৱাতে সি এজন ৰহস্যময় পাণদোকানীৰ প্ৰৰোচনাত ভৰি দিলে। দুখৰ সমভাগী হোৱাৰ ছলেৰে পাণদোকানীজনে তাৰ হাতত ড্ৰাগছৰ দৰে মাৰাত্মক নিচাজাতীয় দ্ৰব্য তুলি দিলে। ড্ৰাগছৰ আসক্তি ইমানেই বাঢ়িল যে নিচাৰ পইচা যোগাৰ কৰিবলৈ সি সহপাঠী প্ৰশান্তৰ বেগৰ পৰা পইচা চুৰি কৰিবলৈও কুণ্ঠাবোধ নকৰিলে। এই সন্দৰ্ভত মহেন্দ্ৰ মাষ্টৰে সোধা প্ৰশ্নৰ উত্তৰো সি অতি বেপৰোৱাভাৱে মুখে মুখে দিছিল আৰু তাৰ পাছৰ পৰা স্কুললৈ অহাই বন্ধ কৰি দিছিল। সিদ্ধাৰ্থৰ এই সকলোবোৰ পৰিৱৰ্তন সহপাঠী নিৰ্মলে অতি নিবিড়ভাৱে লক্ষ্য কৰি আছিল। মহেন্দ্ৰ মাষ্টৰে সিদ্ধাৰ্থক কোৱা টান কথাকেইষাৰে নিৰ্মলৰ মনটো সেমেকাই তুলিলে। কাৰণ সি উপলব্ধি কৰিছিল যে সমাজে যিটো কাৰ্যক কেৱল ‘ঘৃণনীয়’ বুলি গণ্য কৰে, তাৰ আঁৰত কেতিয়াবা আন কিছুমান অতি কৰুণ আৰু মৰ্মান্তিক সত্য লুকাই থাকে।
(গ) পাবলগীয়া মৰমবোৰ হেৰুৱাই এখন ভাঙি যোৱা সংসাৰৰ সি হৈ পৰিছিল এটা বিদ্রোহী অথচ কৰুণ চৰিত্ৰ।
উত্তৰ : উক্ত বাক্যশাৰী আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত ড° মৃণাল কলিতাই লিখা "যুঁজ” নামৰ পাঠটোৰৱৰা তুলি দিয়া হৈছে।
সিদ্ধাৰ্থ আছিল এগৰাকী অতিশয় সংবেদনশীল আৰু মৰমৰ ভোকাতুৰ ল’ৰা। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ, মাক-দেউতাকৰ মাজত থকা তিক্ততা আৰু মিলাপ্ৰীতিৰ অভাৱৰ বাবে সি শৈশৱৰ পৰাই প্ৰাপ্য স্নেহৰ পৰা বঞ্চিত হৈছিল। সি যিমান দিনৰ পৰা বুজা হৈছিল, তাৰ চকুৰ আগত কেৱল মাক-দেউতাকৰ প্ৰচণ্ড গালি-শপনি, তৰ্কাতৰ্কি আৰু অৰিয়াঅৰিহে ভাহি উঠিছিল। এইবোৰে তাৰ কোমল হৃদয়খন যেন ফালি চিৰাচিৰ কৰি পেলাইছিল। সেই উজাগৰী নিশাৰ চকুলোবোৰ মচি দিবলৈ মাক-দেউতাকৰ হাতৰ কোমলতাখিনি ক’ৰবাত হেৰাই গৈছিল। এদিন দেউতাকে সিহঁতক এৰি থৈ চিৰদিনৰ বাবে আঁতৰি গ’ল। এই ঘটনাই কিশোৰ সিদ্ধাৰ্থৰ মনত অপৰিসীম আঘাত দিলে। সপ্তাহ বা পষেকৰ মূৰে মূৰে দেউতাকে স্কুল ছুটীৰ পাছত তাক লগ ধৰিবলৈ আহিছিল আৰু হাতত লৈ আহিছিল বিধে বিধে চকলেট। কিন্তু সেই চকলেটে তাৰ মনৰ তিক্ততা গুচাব পৰা নাছিল; চকলেটৰ সোৱাদ জিভাত লগাৰ আগতেই দুয়ো চকুৰে সৰসৰাই চকুলো বাগৰি পৰিছিল। শেষত অভিমান আৰু যন্ত্ৰণা সহ্য কৰিব নোৱাৰি সি দেউতাকক তাক লগ কৰিবলৈ আহিবলৈ একেবাৰেই মানা কৰি দিলে। লাহে লাহে মাকৰ প্ৰতিও তাৰ মনোযোগ আৰু সন্মান কমি আহিল। মাকে কিবা সুধিলেও সি অতি বেপৰোৱা আৰু আক্ৰমণাত্মকভাৱে উত্তৰ দিছিল; যেন মাকৰ প্ৰতিও তাৰ মনত এক তীব্ৰ আক্রোশৰহে জন্ম হৈছিল। মৰম আৰু নিৰাপত্তাৰ অভাৱত এখন ভাঙি যোৱা সংসাৰৰ মাজত সিদ্ধাৰ্থ লাহে লাহে এজন বিদ্ৰোহী অথচ অতিশয় কৰুণ চৰিত্ৰ হৈ পৰিল।
(ঘ) সকলো মানুহৰেই জীবনবোৰ একো একোখন যুঁজ।
উত্তৰ : উক্ত বাক্যশাৰী আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তর্গত ড° মৃণাল কলিতাদেরে লিখা "যুঁজ" মানৰ পাঠটিৰপৰা তুলি দিয়া হৈছে।
যুঁজ' গল্পটোত এজন নিচাসক্ত কিশোৰৰ অন্তৰ্নিহিত সংঘাত আৰু মানসিক জগতখন অতি নিপুণভাৱে অংকন কৰা হৈছে। কাহিনীৰ মূল চৰিত্ৰ সিদ্ধাৰ্থ আছিল এগৰাকী অত্যন্ত সংবেদনশীল আৰু মৰম আকলুৱা ল'ৰা। কিন্তু পাৰিবাৰিক অশান্তিৰ বাবে সি চৰম নিঃসংগতা আৰু হতাশাত ভুগিছিল। নিজৰ এই মানসিক যন্ত্ৰণাৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ গৈ সি এজন ৰহস্যময় পাণদোকানীৰ কুচক্ৰান্তত ভৰি দিয়ে আৰু ড্ৰাগছৰ দৰে মাৰাত্মক নিচাত আসক্ত হৈ পৰে। অন্ধকাৰৰ এই গৰ্ভত সোমাই পৰা সিদ্ধাৰ্থক পোহৰৰ বাট দেখুৱাবলৈ আগবাঢ়ি আহে তাৰ বন্ধু নিৰ্মল। নিৰ্মলৰ আন্তৰিক মৰম আৰু দায়িত্ববোধে সিদ্ধাৰ্থক নিচাৰ কবলৰ পৰা মুক্ত কৰিবলৈ এক প্ৰচেষ্টা চলায়। আচলতে নিচাসক্তি হ’ল এক দুৰূহ যুঁজৰ দৰে— য’ত শত্ৰুজন আন কোনো নহয়, বৰঞ্চ নিজৰ মনটোহে। নিচাই এজন মানুহক সম্পূৰ্ণৰূপে দাস কৰি পেলায়, যাৰ ফলত নিচা অবিহনে জীয়াই থকাটো অসম্ভৱ হৈ পৰে। কিন্তু এই দুৰ্বাৰ ইচ্ছা আৰু নিজৰ বিৰুদ্ধে যুঁজাৰ সাহসেহে মানুহক ইয়াৰ পৰা মুক্তি দিব পাৰে। গল্পটোৰ শেষত দেখা যায় যে সিদ্ধাৰ্থই অৱশেষত নিজৰ বিৰুদ্ধে এই যুঁজখন দিবলৈ সাজু হৈছে। কেৱল সিদ্ধাৰ্থই নহয়, গল্পটোত নিৰ্মলেও যুঁজিছে নিজৰ এক জটিল ৰোগৰ বিৰুদ্ধে। ইয়াৰ পৰাই প্ৰতিপন্ন হয় যে প্ৰতিজন মানুহৰ জীৱনতেই একোখন সৰু-বৰ যুঁজ থাকে। যুঁজত জয় হ’ব নে পৰাজয়, সেয়া ডাঙৰ কথা নহয়; আচল কথাটো হ’ল হাৰ নমনা মানসিকতাৰে যুঁজ দিয়াটো। আমি সকলোৱেই নিজৰ নিজৰ জীৱন যুদ্ধত অবিৰতভাৱে যুঁজি যাবই লাগিব।
প্রশ্ন ১১। 'যুঁজ' গল্পটোৰ শিৰোনামাৰ তাৎপর্য বুজাই লিখা।
উত্তৰ: 'যুঁজ' গল্পটোৰ জৰিয়তে গল্পকাৰে এজন কিশোৰৰ জটিল মনস্তত্ত্বৰ এক নিখুঁত ছবি দাঙি ধৰিছে। কাহিনীৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ সিদ্ধাৰ্থই পাৰিবাৰিক অশান্তিৰ ফলত চৰম নিঃসংগতা আৰু হতাশাত ভুগিছিল। নিজৰ এই মানসিক শূন্যতা পূৰাবলৈ গৈয়েই সি এজন ৰহস্যময় পাণদোকানীৰ কুচক্ৰান্তৰ বলি হয় আৰু ড্ৰাগছৰ দৰে মাৰাত্মক নিচাত আসক্ত হৈ পৰে। কিন্তু এই অন্ধকাৰ জগতখনৰ পৰা সিদ্ধাৰ্থক পোহৰলৈ ঘূৰাই অনাৰ ক্ষেত্ৰত তাৰ বন্ধু নিৰ্মলৰ মৰম আৰু দায়িত্ববোধে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ড্ৰাগছ এনে এক বিষাক্ত নিচা, যিয়ে এজন মানুহক মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰি পেলায়। ইয়াৰ কৱলৰ পৰা মুক্ত হোৱাটো অতি কঠিন যদিও অসম্ভৱ নহয়। ইয়াৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ হ’লে নিচাসক্তজনে সকলোতকৈ আগত নিজৰ বিৰুদ্ধেই এক কঠোৰ যুঁজ দিব লাগিব। গল্পটোত দেখা যায় যে নিৰ্মলৰ মৰম সনা অথচ কৰ্তৃত্বপূৰ্ণ কথাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ সিদ্ধাৰ্থই অৱশেষত নিজকে এই নিচাৰ পৰা মুক্ত কৰিবলৈ এক অন্তৰ্নিহিত যুঁজ দিবলৈ সাজু হৈছে I কেৱল সিদ্ধাৰ্থই নহয়, গল্পটোৰ শেষৰ ফালে নিৰ্মলৰ জীৱন সংগ্ৰামৰ কথাও প্ৰকাশ পাইছে। নিৰ্মল নিজেও এক জটিল ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যুৰ সৈতে যুঁজি আছে। গল্পকাৰে ইয়াৰ জৰিয়তে ইয়াকে বুজাব বিচাৰিছে যে জীৱনত কোনোৱেই যুঁজৰ পৰা মুক্ত নহয়। হৰা-জিকাটো ডাঙৰ কথা নহয়, আচল কথাটো হ’ল যুঁজ দিয়াৰ সাহসকণ। জীৱনৰ শেষ মূহূৰ্তলৈকে যুঁজি যোৱাটোৱেই হৈছে এই গল্পটোৰ শিৰোনামাৰ মূল তাৎপৰ্য। লগতে নিচাসক্ত লোকসকলক ঘৃণা নকৰি তেওঁলোকৰ প্ৰতি সমাজৰ কি দায়িত্ব থকা উচিত— সেই মানৱীয় দিশটোও ইয়াত সুন্দৰকৈ ফুটাই তোলা হৈছে।
প্রশ্ন ১২। ব্যাসবাক্যসহ সমাসৰ নাম লিখা:
মৃত্যুশীতল, অসহনীয়, অতল, অমীমাংসিত, বেপৰোৱা, অচিনাকি।
উত্তৰ :
শব্দ | ব্যাসবাক্য | সমাস |
মৃত্যুশীতল | মৃত্যুৰ দৰে শীতল যি | কর্মধাৰয় |
অসহনীয় | যিটো সহন কৰিব নোৱাৰি | অব্যয়ভাৱ |
অতল | যাৰ কোনো তলি নাই | অব্যয়ভাৱ |
অমীমাংসিত | মীমাংসাৰ অতীত | অব্যয়ভাৱ |
বেপৰোৱা | পৰোৱাৰ অভাব | অব্যয়ভাৱ |
অচিনাকি | যাক চিনি পোৱা নাযায় | অব্যয়ভাৱ |
উজাগৰ, অবাধ্য, অৱলম্বন, খেৰকুটা।
উত্তৰ :
1. উজাগৰ: পৰীক্ষাৰ আগদিনাখন ৰাতিটো উজাগৰে থাকি পঢ়া-শুনা কৰাটো স্বাস্থ্যৰ পক্ষে ভাল নহয়।
2. অবাধ্য: কিছুমান ল'ৰা-ছোৱালী ইমান অবাধ্য যে তেওঁলোকে মাক-দেউতাকৰ কোনো কথাই নুশুনে।
3. অৱলম্বন: জীৱনত কৃতকার্য হ'বলৈ হ'লে আমি কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পথ অৱলম্বন কৰিবই লাগিব।
4. খেৰকুটা: বিপদৰ সময়ত সামান্য সহায়ো অসহায় লোক এজনৰ বাবে একো একোটা খেৰকুটাৰ দৰে হয়।
প্রশ্ন ১৪। সমার্থক শব্দ লিখা:
নীৰৱতা, বিষাদ, প্রস্তুৰ, একাকীত্ব, আন্ধাৰ।
উত্তৰ :
শব্দ | সমার্থক শব্দ |
নীৰৱতা | নিস্তব্ধতা |
বিষাদ | বেজাৰ |
প্রস্তুৰ | শিল |
একাকীত্ব | অকলশৰীয়া |
আন্ধাৰ | অন্ধকাৰ |
********
Great stories have a personality. Consider telling a great story that provides personality. Writing a story with personality for potential clients will assist with making a relationship connection. This shows up in small quirks like word choices or phrases. Write from your point of view, not from someone else's experience.
Great stories are for everyone even when only written for just one person. If you try to write with a wide, general audience in mind, your story will sound fake and lack emotion. No one will be interested. Write for one person. If it’s genuine for the one, it’s genuine for the rest.
পাঠ - 12
লোকসংস্কৃতি
পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
(গ) লোককৃষ্টি কাক বোলা হয় ?
উত্তৰ : গঞা সমাজে নিজৰ প্ৰয়োজনীয় কাম-কাজবোৰ যি ধৰণে সম্পাদন কৰে, তাকেই আচলতে 'লোককৃতি' বুলি কোৱা হয়। কিন্তু আমাৰ গাঁৱলীয়া সমাজখন কেৱল কামতে সীমাবদ্ধ নহয়; ইয়াৰ লগতে ঋতু, মাহ বা পষেক অনুসৰি তেওঁলোকে বিভিন্ন উৎসৱ-পাৰ্বন আৰু সভা-সমিতিও অনুষ্ঠিত কৰে। এই অনুষ্ঠানবোৰত থকা গীত-মাত, নাচ-বাগ আৰু অভিনয়ৰ যি এক সুন্দৰ সমাহাৰ ঘটে— এই সকলোবোৰৰ সমষ্টিকেই আমি 'লোককৃষ্টি' বুলি অভিহিত কৰোঁ।
উত্তৰ : লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই সম্পাদনা কৰা সাধুকথাৰ পুথিখনৰ নাম হৈছে 'বুঢ়ী আইৰ সাধু'।
প্রশ্ন ২। লোকসমাজ সম্পর্কে কিছুমান লোকতত্ত্ববিদে দিয়া কি ধাৰণা গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰি বুলি লিখকে কৈছে? এই ধাৰণা গ্রহণ কৰিব নোৱাৰাৰ কাৰণ কি ?
উত্তৰ : কিছুমান লোকতত্ত্ববিদে লোকসমাজক সমাজৰ ‘নিম্নস্তৰ’ বুলি অভিহিত কৰিব বিচাৰে, কিন্তু লেখকৰ মতে এই ধাৰণা কোনোমতেই গ্ৰহণযোগ্য নহয়। লোকসমাজ মানেই যে কেৱল গাঁৱত থকা অশিক্ষিত লোক আৰু অভিজাত শ্ৰেণী মানেই যে কেৱল চহৰত থকা শিক্ষিত লোক— এনে এক সংকীৰ্ণ বিভাজন বাস্তৱসন্মত নহয়। কাৰণ, বৰ্তমান সময়ত গাঁৱতো বহু উচ্চ শিক্ষিত আৰু সচেতন লোকে বাস কৰে। আনহাতে, মহানগৰ বা চহৰৰ উন্নয়নৰ গুৰিতেই আছে গঞা লোকসকলৰ অবদান। তেওঁলোকে নিজৰ কৰ্মকুশলতাৰে চহৰত মজদুৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি চহৰবাসী হৈ পৰে। গতিকে, বাসস্থান বা পেশাৰ ভিত্তিত লোকসমাজক সমাজৰ নিম্নস্তৰ বুলি গণ্য কৰাটো একেবাৰেই অনুচিত।
নিচুকণী গীত, মালিতা বা কাহিনী গীত, সাঁথৰ, জনশ্রুতি, জিকিৰ, দেহ বিচাৰ গীত, হুচৰী গীত।
উত্তৰ : নিচুকণী গীত: অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিত নিচুকণী গীত কেৱল কিছুমান শব্দৰ সমষ্টি নহয়, ই হ’ল শিশুৰ মন ভুলাবলৈ গোৱা একো একোটি মায়াময় সুৰ। ইয়াক বহল অৰ্থত ‘ধাই নাম’ বুলিও কোৱা হয়। এই গীতবোৰৰ মিঠা আৰু কোমল সুৰত বিলীন হৈ এটি শিশু এনে এখন কল্পলোকত উপনীত হয়, য’ত সময় বা দূৰত্বৰ কোনো অস্তিত্ব নাথাকে— শিশুটিয়ে যি বিচাৰে তাকেই পায়। এই গীতবোৰৰ মাজত আপুনি হয়তো কোনো বৈজ্ঞানিক যুক্তি বিচাৰি নাপাব, কিন্তু ইয়াৰ আৱেগ অপৰিসীম। তাত জোন-বেলি-তৰাই মানুহৰ দৰে কথা কয়, শিয়ালীৰ মূৰত মৰুৱা ফুল ফুলে, আনকি মইনাৰ মোনা সীবলৈ জোনবায়ে নিজেই বেজি আগবঢ়ায়। আমাৰ বাবে অবাস্তৱ যেন লাগিলেও এটি শিশুৰ বাবে কিন্তু এইবোৰেই জীৱন্ত সত্য। সেইবাবেই হয়তো ৰ’দে-বৰষুণে খৰা শিয়ালৰ বিয়া পাতিলে তাত ঘনচিৰিকাই তামোল কাটিবলৈও কুণ্ঠাবোধ নকৰে। অসমীয়া লোকসংগীতৰ ভঁৰালত এই নিচুকণী গীতবোৰ সঁচাকৈয়ে একো একোটি অমূল্য সম্পদ। যেনে ধৰক, আমাৰ অতি পৰিচিত সেই কালজয়ী গীতটি:
"আমাৰে মইনা শুব ঐ,
বাৰীতে বগৰী ৰুব ঐ।
বাৰীৰে বগৰী পকি সৰিব,
মইনাই বুটলি খাব ঐ।"
মালিতা বা কাহিনী গীত: মালিতা বা আখ্যানমূলক গীতবোৰ কেৱল গীতেই নহয়, ই হ’ল গীতৰ মাজেৰে বৰ্ণনা কৰা একো একোটি সম্পূৰ্ণ কাহিনী। এই গীতবোৰত আমি কেতিয়াবা বিচাৰি পাওঁ বীৰত্বৰ গাঁথা, কেতিয়াবা আদি ৰসৰ মাদকতা, তেনেকৈয়ে আকৌ কেতিয়াবা দুঃসাহসিক অভিযান বা অতিপ্ৰাকৃত ঘটনাৰ বিৱৰণ। কিন্তু এই গোটেইবোৰৰ মাজত যিটো সুৰে আমাক আটাইতকৈ বেছি চুই যায়, সেয়া হ’ল ইয়াৰ বুকুত লুকাই থকা কৰুণ ৰস।
বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আমাৰ মালিতাসমূহক মূলতঃ তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি:
বুৰঞ্জীমূলক: যিবোৰত আমাৰ ইতিহাসৰ সত্য ঘটনাৰ ছাঁ পোৱা যায়। যেনে— নাহৰৰ গীত, চিকন সৰিয়হৰ গীত, জয়মতী কুঁৱৰীৰ গীত, মণিৰাম দেৱানৰ গীত বা গৌৰীনাথ সিংহৰ গীত।
কিংবদন্তী বা জনশ্রুতিমূলক: যিবোৰ কাহিনী মানুহৰ মুখে মুখে চলি আহিছে। যেনে— মণিকোঁৱৰৰ গীত, ফুলকোঁৱৰৰ গীত, জনা গাভৰুৰ গীত, ময়নামতীৰ গীত বা কমলা কুঁৱৰীৰ গীত।
কাল্পনিক বা বাৰমাহী গীত: যিবোৰত মানুহৰ কল্পনাৰ ৰহণ অধিক। যেনে— কন্যা বাৰমাহী, দুবলা শান্তিৰ গীত, মধুমাতীৰ গীত বা জয়ধন বনিয়াৰ গীত।
অসমীয়াৰ আবেগৰ সৈতে জড়িত এটি অতি জনপ্ৰিয় বুৰঞ্জীমূলক মালিতা হৈছে 'মণিৰাম দেৱানৰ গীত'। এই গীতটিৰ মাজেৰে সেই সময়ৰ জনমানসৰ বেদনা এনেদৰে প্ৰকাশ পাইছে:
"অতিকৈ চেনেহৰে মুগাৰে মহুৰা,
অতিকৈ চেনেহৰ মাকো;
অতিকৈ চেনেহৰ মণিৰাম দেৱানে,
নেকান্দি কেনেকৈ থাকো..."
সাঁথৰঃ আমাৰ অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিৰ এক অপৰিহাৰ্য আৰু অতি আমোদজনক অংগ হ’ল সাঁথৰ। সাঁথৰ মানেই হ’ল এটা বস্তুৰ প্ৰকৃত নামটো পোনপটীয়াকৈ নকৈ অলপ ঘূৰাই-পকাই কৰা এক আমোদজনক বৰ্ণনা। ইয়াত পাণ্ডিত্যতকৈ মানুহৰ উপস্থিত বুদ্ধি আৰু তীক্ষ্ণতাৰহে আচল পৰিচয় পোৱা যায়। আচলতে আমি সদায় চকুৰ আগত দেখি থকা তেনেই সাধাৰণ বস্তুবোৰক লৈয়েই এই সাঁথৰবোৰ সৃষ্টি কৰা হৈছে। গঞা ৰাইজৰ বাবে ই কেৱল মনোৰঞ্জনৰ খোৰাকেই নহয়, বৰঞ্চ মগজুৰ এক কচৰতো। বেছিভাগ সাঁথৰতে আমি দুশাৰীৰ এটা পদ্যৰ ৰূপ পাওঁ, য’ত শেষৰ আখৰকেইটাৰ সুন্দৰ মিল থাকে। যেনে ধৰক—
"ক আইটি তপৰাই। কাটি নিলে বাঢ়ি যায়।।" (উত্তৰ: সূতা)
"ঘৰৰ তলত ঘৰ। তাতে পৰি মৰ।।" (উত্তৰ: আঠুৱা)
জনশ্রুতি : পৃথিৱীৰ প্ৰায় প্ৰতিখন দেশৰ চুকে-কোণে কোনোবা নহয় কোনোবা জনশ্ৰুতি প্ৰচলিত হৈ আছে। আচৰিত কথাটো হ’ল, এই কাহিনীবোৰ বা কথাবোৰৰ আচলতে উৎপত্তি ক’ত বা কেনেকৈ হৈছিল, সেই বিষয়ে আজিও সঠিককৈ একো জনা নাযায়। এই জনশ্ৰুতিবোৰ চাবলৈ গ’লে নিৰৰ্থক নহয়, অথচ এইবোৰক একেবাৰে কবিতা, কোনো দৰ্শন বা নীতি-বচন বুলিও সাঙুৰি থ’ব নোৱাৰি। আচলতে মানুহে যিদৰে চিন্তা কৰি কবিতা বা গল্প লিখে, এইবোৰ তেনেদৰে ৰচনা কৰা হোৱা নাছিল; বৰঞ্চ এইবোৰ মানুহৰ মুখে মুখে বাগৰি আপোনা-আপুনি এটা ৰূপ পাইছে। আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত ঘটি যোৱা বিভিন্ন ঘটনাৰ পৰা জন্ম হোৱা অনুভৱবোৰক যেতিয়া অতি চুটি আৰু প্ৰকাশভংগীৰে ব্যক্ত কৰা হয়, সেইবোৰেই কালক্ৰমত জনশ্ৰুতি বা প্ৰবাদ বাক্যত পৰিণত হয়। যেনে— আমি কেতিয়াবা আক্ষেপেৰে কওঁ, “সেই ৰামো নাই, অযোধ্যাও নাই”। আকৌ সমাজৰ ওলোটা নীতিবোৰ দেখিলে কওঁ, “কালো কাল বিপৰীত কাল, হৰিণাই চেলেকে বাঘৰ গাল”। ঠিক তেনেদৰে আমাৰ বীৰত্বৰ কথা ক’বলৈ গ’লে আজিও মনলৈ আহে— “গড়গাঁৱৰ কটাৰীৰ ডাবেও কাটে”। এইবোৰ মাথোঁ বাক্য নহয়, এইবোৰ আমাৰ সমাজৰ একো একোটা জীয়া ইতিহাস।
জিকিৰ: অসমৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ মাজত প্ৰচলিত এক অনন্য ধৰ্মীয় লোকগীত হ’ল জিকিৰ। 'জিকিৰ' শব্দটোৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হ’ল ভগৱান বা আল্লাৰ নাম স্মৰণ কৰা। সেয়েহে, এই গীতসমূহ মূলত আল্লাৰ মহিমা আৰু গুণগানেৰে ভৰপূৰ। ইচলাম ধৰ্মৰ নীতি-আদৰ্শ, আধ্যাত্মিক চিন্তা আৰু পৱিত্ৰ জীৱন চৰ্যাৰ সুন্দৰ প্ৰকাশ এই গীতবোৰৰ মাজত বিচাৰি পোৱা যায়। প্ৰবাদ আছে যে, এই গীতসমূহৰ জন্মদাতা হ’ল সপ্তদশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে অসমলৈ অহা মহান চুফী সন্ত আজান পীৰ (চাহ মিৰান)। যদিও বৰ্তমান প্ৰচলিত সকলো জিকিৰ তেওঁৰ সৃষ্টি নহয়, তথাপিও তেওঁৰ নামতেই এই গীতসমূহ যুগ যুগ ধৰি বৈ আহিছে। লোকগীত হোৱাৰ বাবে, এইবোৰ মানুহৰ মুখে মুখে বাগৰি আহোঁতে সময়ৰ লগে লগে ইয়াৰ শব্দ বা সুৰত কিছু পৰিবৰ্তন ঘটিছে আৰু নতুন নতুন উপাদান সংযোগ হৈছে। এটি জনপ্ৰিয় জিকিৰৰ কলি:
"দহশ দুকুৰি নৰীচন হিজিবি
আকৌ পাঁচ বছৰ যায়
চাহ মিলানে এই জিকিৰ কৰিলে
কোৰাণ কিতাবত পাই।"
দেহ বিচাৰ গীত : দেহ বিচাৰ গীতবোৰ কেৱল গান নহয়, এইবোৰ একো একোটি আধ্যাত্মিক দৰ্শনৰ টোপোলা। যুগ যুগ ধৰি আমাৰ সমাজত বৰাগী আৰু ৰাতিখোৱা বা ভিতৰপকীয়া ভকতসকলে টোকাৰীৰ শব্দৰ লহৰে লহৰে এই গীতবোৰ গাই আহিছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো শব্দৰ মাজত একো একোটা নিগূঢ় অৰ্থ লুকাই থাকে I এই গীতবোৰৰ মূল কথাটোৱেই হ’ল— এই দেহটোৱেই হ’ল এক ক্ষুদ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ড। যি বিশালতা বাহিৰত আছে, তাৰ সম্পূৰ্ণ সত্তা আমাৰ এই শৰীৰটোৰ ভিতৰতে বিদ্যমান। কেতিয়াবা যদি এই দেহক সংসাৰ নদীৰ এখন নাও বুলি কোৱা হৈছে, কেতিয়াবা আকৌ ইয়াক ন-খন দুৱাৰ থকা এখন নগৰৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। আশ্চৰ্যজনক কথা এয়েই যে, বেছিভাগ দেহ বিচাৰ গীতৰ ভণিতাত মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ নাম পোৱা যায় যদিও, প্ৰকৃততে এইবোৰ তেওঁৰ সৃষ্টি নহয়। সম্ভৱতঃ তান্ত্ৰিক যোগমাৰ্গ বা কায়সাধনাৰ প্ৰভাৱত লোক-মানসৰ পৰাহে এই অপূৰ্ব গীতবোৰৰ সৃষ্টি হৈছে।
হুচৰি : আমাৰ বাপতিসাহোন ৰঙালী বিহুৰ এক অবিচ্ছেদ্য আৰু পবিত্ৰ অংগই হৈছে হুচৰি। গাঁৱৰ ডেকা-বুঢ়া সকলোৱে মিলি ঢোল, পেপা আৰু তালৰ গুমগুমনিৰে প্ৰতিজন গৃহস্থৰ পদূলি উজ্জীৱিত কৰি তোলা এই সামূহিক পৰম্পৰাটো কেৱল এক নৃত্য-গীতেই নহয়, ই যেন এক আশীৰ্বাদহে। হুচৰিৰ কিছুমান বিশেষ বৈশিষ্ট্য আছে যিবোৰে ইয়াক সাধাৰণ বিহু নামৰ পৰা পৃথক কৰে:
গাম্ভীৰ্যপূৰ্ণ সুৰ: হুচৰি গীতবোৰ সাধাৰণতে যথেষ্ট গহীন আৰু ভব্য। ইয়াত কোনো ধৰণৰ চপবলতা বা যৌন আবেদনৰ স্থান নাই।
ঈশ্বৰ বন্দনাৰে আৰম্ভণি: এই গীতসমূহ সদায় ভগৱানৰ নামেৰে আৰম্ভ কৰা হয়, যিয়ে পৰিৱেশটোলৈ এক আধ্যাত্মিক ভাব লৈ আহে।
শালীনতাৰ নিদৰ্শন: ৰাইজৰ মাজত একেলগে গাব পৰা আৰু সকলোৱে উপভোগ কৰিব পৰা ই এক অতি শালীন তথা মাংগলিক কলা।
হুচৰি গীতৰ এটি জনপ্ৰিয় কলি:
"দেউতাৰ পদূলি গোন্ধাইছে মধুৰী
কেতেকী মলেমলাই ঐ...
গোবিন্দাই ৰাম !"
উত্তৰ : আমাৰ লোকজীৱনক প্ৰধানকৈ তিনিটা ভাগত বিভক্ত কৰিব পাৰি। এই ভাগকেইটাৰ জৰিয়তে আমাৰ সমাজখনৰ এক সম্পূৰ্ণ ছবি ফুটি উঠে:
১. সামাজিক আচাৰ-অনুষ্ঠান : সমাজত বসবাস কৰা লোকসকলৰ মাজত প্ৰচলিত কৃষি-কৰ্ম, জন্ম-মৃত্যু কিংবা বিবাহ আদিৰ লগত জড়িত যিবোৰ নীতি-নিয়ম বা ৰীতি-নীতি আছে, সেইবোৰকেই সামাজিক আচাৰ-অনুষ্ঠান বুলি কোৱা হয়। এই অনুষ্ঠানবোৰৰ অন্তৰালত আমাৰ গভীৰ লোকবিশ্বাস নিহিত হৈ থাকে। ইয়াক আমি মূলত চাৰিটা ভাগত দেখিবলৈ পাওঁ— উৎসৱ-পাৰ্বন, অৱসৰ বিনোদন তথা খেল-ধেমালি, লোক-ঔষধ আৰু লোকধৰ্ম।
২. ভৌতিক বা বস্তু সংস্কৃতি : লোকসংস্কৃতিৰ যিটো দিশ আমি চকুৰে দেখা পাওঁ বা স্পৰ্শ কৰিব পাৰো, সেয়াই হ’ল ভৌতিক সংস্কৃতি। আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ প্ৰয়োজনীয় সা-সঁজুলি নিৰ্মাণৰ পৰা আৰম্ভ কৰি খাদ্যবস্তুৰ ৰন্ধন প্ৰণালীলৈকে সকলোবোৰ ইয়াৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ ভিতৰত লোক-কলা, লোক-শিল্প, স্থাপত্য বিদ্যা, লোক-অলংকাৰ আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ৰন্ধন প্ৰণালীয়েই প্ৰধান।
৩. পৰিৱেশ্য কলা : লোকজীৱনৰ আন এক অপৰিহাৰ্য অংশ হ’ল পৰিৱেশ্য কলা। ইয়াত পৰম্পৰাগত সংগীত, নৃত্য আৰু নাট্যক বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু সাজ-পোছাকৰ সহায়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। পৰিৱেশ্য কলা বুলিলে আমি গীত, নৃত্য আৰু বাদ্যৰ এক অপূৰ্ব সংমিশ্ৰণক বুজোঁ। বিশেষকৈ লোকনাট্যৰ ক্ষেত্ৰত সংলাপতকৈ গীত আৰু নৃত্যৰ ওপৰতহে অধিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰা দেখা যায়।
(ক) সামাজিক আচাৰ-অনুষ্ঠান
উত্তৰ : আমাৰ পৰম্পৰাগত জীৱনটো প্ৰকৃততে মৌখিক সাহিত্য আৰু ভৌতিক সংস্কৃতিৰ এক অপূৰ্ব মিশ্ৰণ। এই দুয়োৰে মাজৰ যি সংযোগ স্থল, সেয়াই আমাৰ সমাজখনক এক অনন্য ৰূপ দিছে। আচলতে ক’বলৈ গ’লে, এই সমন্বয়ৰ জৰিয়তে গঢ় লৈ উঠা আমাৰ জীৱনশৈলীটোক আমি 'সামাজিক লোক-আচাৰ' বুলিও ক’ব পাৰোঁ।ইয়াত এজন ব্যক্তিৰ নিজা কাম-কাজতকৈ সমাজখনৰ সামূহিক কাম-কাজবোৰকহে বেছি গুৰুত্ব দিয়া হয়। আমাৰ সমাজত চলি অহা লোকবিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠা— কৃষি, জন্ম, বিবাহ বা মৃত্যুৰ দৰে যিমানবোৰ ৰীতি-নীতি আছে, সেই সকলোবোৰেই আমাৰ পৰম্পৰাগত জীৱনৰ একো একোটা অবিচ্ছেদ্য অংশ।
সাধাৰণতে এই সামাজিক আচাৰ-অনুষ্ঠানবোৰক আমি চাৰিটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰোঁ:
1. উৎসৱ-অনুষ্ঠান: যিবোৰ ধৰ্মীয় বা ধৰ্মনিৰপেক্ষ পৰম্পৰাৰ ওপৰত আধাৰিত।
2. অৱসৰ বিনোদন আৰু খেল-ধেমালি: যিবোৰ আমাৰ সামাজিক ঐতিহ্যৰ এক আমোদজনক দিশ।
3. লোক ঔষধ: পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতি।
4. লোক ধৰ্ম: সমাজখনত চলি অহা পূজা-উপাসনা আৰু বিশ্বাসসমূহ।মুঠতে, পূজা-পাৰ্বনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি খেল-ধেমালিলৈকে— এই সকলোবোৰ মিলাই আমাৰ যি সামাজিক পৰিৱেশ, সেয়াই আমাৰ পৰম্পৰাৰ প্ৰকৃত পৰিচয়।
(খ) লোক পৰিৱেশ্য কলা
উত্তৰ : আমাৰ লোকজীৱনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভাগটোৱেই হৈছে লোক পৰিৱেশ্য কলা। সহজকৈ ক’বলৈ গ’লে, এখন সমাজত যুগ যুগ ধৰি চলি অহা গীত-মাত, নাচ-বাগ আৰু ভাওনা-নাচ আদি যেতিয়া থলুৱা বাদ্যযন্ত্ৰ, সাজ-পোছাক আৰু দৃশ্যসজ্জাৰ সৈতে উপস্থাপন কৰা হয়, তাকেই লোক পৰিৱেশ্য কলা বোলা হয়। ইয়াত মূলতঃ গীত, নৃত্য আৰু বাদ্যৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় দেখা পোৱা যায়। মন কৰিবলগীয়া যে, লোকগীত আৰু লোকনৃত্যৰ এই মিলনৰ পৰাই সৃষ্টি হয় লোকনাটৰ। অৱশ্যে, এই লোকনাটবোৰত সংলাপতকৈ গীত আৰু নৃত্যৰ ভংগীমাকহে বেছি অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হয়।
(গ) ভৌতিক বা বস্তু সংস্কৃতি
উত্তৰ: লোকসংস্কৃতিৰ চৰ্চা বুলিলে আমি কেৱল গীত-মাত বা মৌখিক পৰম্পৰাৰ কথাকেই নাভাবো, ইয়াৰ এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু দৃশ্যমান দিশো আছে— যাক আমি 'ভৌতিক' বা 'বস্তু সংস্কৃতি' বুলি কওঁ। আচলতে এখন সমাজত যুগ যুগ ধৰি বসবাস কৰি অহা পুৰুষ-মহিলাসকলে নিজৰ প্রয়োজন অনুসৰি যিবোৰ বস্তু নিজ হাতে তৈয়াৰ কৰি লৈছে, সেই সকলোবোৰেই ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত।ধৰক, এজন মানুহে কেনেকৈ পৰম্পৰাগত শৈলীৰে নিজৰ ঘৰটো সাজিছে, কেনেকৈ থলুৱা পদ্ধতিৰে কাপোৰখন বৈ উলিয়াইছে, কিংবা তেওঁলোকৰ পাকঘৰত কিদৰে জুতি লগাই খাদ্য ৰন্ধা হৈছে— এই সকলোবোৰতে লোকসংস্কৃতিৰ একোটা নিভাঁজ চাব পৰি থাকে। কেৱল সেয়াই নহয়, আমাৰ সমাজৰ খেতি-বাতি কৰা ধৰণ, মাছ পোহা বা ধৰা পদ্ধতি, মাটি-পানীৰ সঠিক ব্যৱহাৰ, আনকি দৈনন্দিন কামত ব্যৱহাৰ কৰা সা-সৰঞ্জাম আৰু বাচন-বৰ্তনসমূহো এই বস্তু সংস্কৃতিৰে অবিচ্ছেদ্য অংশ।
অধ্যয়নৰ সুবিধাৰ্থে এই ভৌতিক সংস্কৃতিক আমি কেইটামান ভাগত ভগাব পাৰোঁ:
1. লোক কলা: লোকজীৱনৰ নান্দনিক অভিব্যক্তি।
2. লোক শিল্প: হাতেৰে নিৰ্মাণ কৰা বিবিধ শিল্পকৰ্ম।
3. লোক স্থপতি কলা: পৰম্পৰাগত গৃহ নিৰ্মাণ শৈলী।
4. লোক আভৰণ: থলুৱা সাজ-পাৰ আৰু অলংকাৰ।
5. লোক ৰন্ধন প্ৰণালী: আহাৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ থলুৱা আৰু পৰম্পৰাগত পদ্ধতি।
প্রশ্ন ৬। লোক নাট কিহৰ সমষ্টি বুলি লিখকে কৈছে ? এই শ্রেণিৰ নাটত সংলাপৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়নে ? তোমাৰ নিজৰ কথাৰে লিখা।
উত্তৰ : লোক নাট গীত আৰু নৃত্যৰ সমষ্টি বুলি লিখকে কৈছে I
প্ৰকৃততে ক’বলৈ গ’লে, এই শ্ৰেণীৰ নাটকত আমাৰ সাধাৰণ নাটকৰ দৰে সংলাপৰ ওপৰত সিমান জোৰ দিয়া নহয়। আমি জানো যে নাটক বুলিলেই সংলাপ এটা অপৰিহাৰ্য উপাদান, নহয় জানো? কিন্তু লোক নাটৰ ক্ষেত্ৰত কথাটো অলপ সুকীয়া। ইয়াত কথা-বতৰাতকৈ গীত আৰু নৃত্যইহে বেছি প্ৰাধান্য পায়।এই নাটকবোৰৰ বিষয়বস্তু ঘাইকৈ আমাৰ লোকজীৱনৰ পুৰণি পৰম্পৰাবোৰক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই গঢ় লৈ উঠে। আমাৰ লোকগীতবোৰ যেনেকৈ যুগ যুগ ধৰি মানুহৰ মুখে মুখে চলি আহিছে, নৃত্যশৈলীবোৰো ঠিক তেনেকৈয়ে জনসাধাৰণৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰচলিত হৈ আছে।
এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা মন কৰিবলগীয়া: গীত বা নাচ এটা যিমান সহজে মনত ৰাখি মুখে মুখে চলাই নিব পাৰি, দীঘলীয়া সংলাপ কিন্তু তেনেকৈ মানুহৰ মুখে মুখে সদায় একেদৰে প্ৰচলিত হৈ থকাটো সম্ভৱ নহয়। সেইবাবেই হয়তো লোক নাটকত সংলাপতকৈ গীত আৰু নাচৰ ওপৰত ইমান বেছি গুৰুত্ব দিয়া হয়।
প্রশ্ন ৭। লোকসাহিত্যক কেইটা আৰু কি কি উপভাগত ভগাব পাৰি ? ভাগবোৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰ : লোকসাহিত্য আৰু লোকজীৱন এটা মুদ্ৰাৰ ইপিঠি-সিপিঠিৰ দৰে— এটাৰ অবিহনে আনটো অসম্পূৰ্ণ। গৱেষকসকলে ইয়াৰ বিশালতাক বুজিবলৈ সাধাৰণতে পাঁচটা প্ৰধান ভাগত বিভক্ত কৰিছে:
(ক) লোক বা মৌখিক কবিতা বা বাচিক কবিতা বা লোকগীত।
(খ) গদ্যধর্মী লোককথা বা সাধুকথা।
(গ) প্রবচন, বচন, লোকোক্তি, যোজনা, পটন্তৰ।
(ঘ) সাঁথৰ, দৃষ্টান্ত আৰু
(ঙ) লোকভাষা।
প্রশ্ন ৮। ভৌতিক বা বস্তু সংস্কৃতিৰ অধ্যয়ন সামগ্রী কি ? ইয়াৰ উপ-বিভাগ কি কি ?
উত্তৰ : আচলতে লোকসংস্কৃতিৰ যিটো দিশ আমি চকুৰে দেখা পাওঁ, সেয়াই হ’ল ইয়াৰ ভৌতিক ৰূপ। আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনটো চলাই নিবলৈ যিবোৰ বস্তুৰ প্ৰয়োজন হয়—সেয়া আমাৰ খোৱা-বোৱাই হওক বা ব্যৱহাৰ কৰা সা-সঁজুলিয়েই হওক—সকলো ইয়াৰ অন্তৰ্গত। এখন সমাজত মানুহে কেনেকৈ নিজৰ ঘৰখন সাজিছে, কেনেকৈ তাঁতশালত কাপোৰখনি বৈ উলিয়াইছে, আনকি আমাৰ পাকঘৰৰ পৰম্পৰাগত ৰন্ধা-বঢ়াৰ শৈলীটোও এই সংস্কৃতিৰে এক অবিচ্ছেদ্য অংশ। কেৱল সিমানেই নহয়, খেতি-বাতি কৰা নিয়ম, মাছ ধৰা বা পোহা পদ্ধতি, আৰু হাতেৰে তৈয়াৰ কৰা বাচন-বৰ্তনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিভিন্ন যন্ত্ৰ-পাতিৰ নিৰ্মাণলৈকে—এই সকলোবোৰ মিলাই আমাৰ লোকসংস্কৃতিৰ এক চহকী 'বস্তুগত' পৰিচয় দাঙি ধৰে।
ইয়াৰ উপ-বিভাগসমূহ হৈছে-
(i) লোক কলা
(ii) লোক শিল্প
(iii) লোক স্থপতি কলা
(iv) লোক আভৰণ আৰু
(v) লোক ৰন্ধন প্রণালী I
প্রশ্ন ৯। "অ' মাই যশোৱা হে, মাই হে যশোৱা ...." গীতটো কোনে লিখিত ৰূপ দিছে ?
উত্তৰ : "অ' মাই যশোৱা হে, মাই হে যশোৱা..." গীতটো ড° ভূপেন হাজৰিকাদেৱে লিখিত ৰুপ দিছে I
প্রশ্ন ১০। তাৎপর্য ব্যাখ্যা কৰা:
(ক) লোকসংস্কৃতি পুৰণি হৈও নতুন, নতুন হৈয়ো পুৰণি।
উত্তৰ : লোকসংস্কৃতিৰ পণ্ডিত ড° প্ৰফুল্ল দত্ত গোস্বামীয়ে সাধাৰণতে বিশেষ আনুষ্ঠানিক শিক্ষা নথকা গাঁৱলীয়া লোকসকলক ‘লোক’ বা ‘জন’ বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰকৃততে, এখন সমাজৰ মানুহে যুগ যুগ ধৰি পালন কৰি অহা আচাৰ-অনুষ্ঠান, গীত-পদ, নৃত্য-নাটিকা, সাজ-পাৰ, খোৱা-বোৱা, পূজা-উপাসনা, ৰীতি-নীতি আৰু খেল-ধেমালি আদিৰ সামূহিক ৰূপটোৱেই হ’ল লোকসংস্কৃতি।
আমাৰ সমাজত অতি প্ৰাচীন কালৰে পৰাই এই পৰম্পৰাবোৰ চলি আহিছে। অৱশ্যে সময়ৰ গতিত এইবোৰত কিছু পৰিৱৰ্তন নহা নহয়; বহু পুৰণি ৰীতি-নীতিত আজি নতুনত্বৰ প্ৰলেপ পৰিছে। কিন্তু মন কৰিবলগীয়া কথাটো হ’ল— নতুনৰ আদৰণি জনাইছে যদিও মানুহে নিজৰ শিপা বা প্ৰাচীনখিনিক কেতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে ত্যাগ কৰা নাই। সেইবাবেই ক’ব পাৰি যে:
"লোকসংস্কৃতি পুৰণি হৈও যেন নতুন, আৰু নতুন হৈও ই চিৰকালৰ বাবে পুৰণি।"
(খ) সমাজৰ পৰিবৰ্তনৰ লগে লগে লোকসংস্কৃতিৰো পৰিৱৰ্তন ঘটে ।
প্রশ্ন ১১। তলৰ শব্দকেইটাত মূর্দ্ধন্য 'ণ' আৰু 'য' হোৱাৰ কাৰণ দর্শোৱা :
কৃষি, অনুষ্ঠান, ধাৰণ, আহৰণ।
উত্তৰ :
১. কৃষি (ষ) : ‘ঋ’ কাৰৰ পিছত থকা দন্ত্য ‘স’ মূৰ্ধন্য ‘ষ’ হয়। যিহেতু ‘কৃষি’ শব্দত ‘কৃ’ (ক + ঋ ) আছে, সেয়েহে ইয়াৰ পিছৰ ‘স’ বৰ্ণটো ‘ষ’ হৈছে।
২. অনুষ্ঠান (ষ) : ‘অ’ আৰু ‘আ’ ভিন্ন অন্য স্বৰবৰ্ণৰ (ইয়াত ‘উ’ কাৰ) পিছত থকা ‘সু’ প্ৰত্যয় বা ধাতুর দন্ত্য ‘স’ মূৰ্ধন্য ‘ষ’ হয়। ‘অনু’ উপসর্গৰ ‘উ’ কাৰৰ পিছত থকাৰ বাবে ই ‘ষ’ হৈছে।
৩. ধাৰণ (ণ) : একেটা পদৰ ভিতৰত যদি ৰ থাকে, তেন্তে তাৰ পিছত থকা দন্ত্য ‘ন’ মূৰ্ধন্য ‘ণ’ হয়। ‘ধাৰণ’ শব্দত ‘ৰ’ থকাৰ বাবে ‘ন’ টো ‘ণ’ হৈছে।
৪. আহৰণ (ণ) : একেটা পদৰ ভিতৰত ঋ, ৰ, ষ—এই তিনিটা বৰ্ণৰ যিকোনো এটা থাকিলে তাৰ পিছত থকা দন্ত্য ‘ন’ মূৰ্ধন্য ‘ণ’ হয়। ‘আহৰণ’ শব্দত ৰ থকাৰ বাবে দন্ত্য ‘ন’ ৰ ঠাইত মূৰ্ধন্য ‘ণ’ হৈছে।
প্রশ্ন ১২। বিপৰীত অর্থ বুজোৱা শব্দ লিখা:
বিশ্বাস, মৌখিক, সংযোগ, প্রয়োজনীয়, জন্ম, উচিত ।
উত্তৰ :
শব্দ | বিপৰীত শব্দ |
বিশ্বাস | অবিশ্বাস |
মৌখিক | লিখিত |
সংযোগ | বিয়োগ / বিচ্ছিন্ন |
প্রয়োজনীয় | অপ্রয়োজনীয় |
জন্ম | মৃত্যু |
উচিত | অনুচিত |
গঞা, পিতা, বেমাৰ, চহৰ, লোক।
উত্তৰ :
শব্দ | সমার্থক শব্দ |
গঞা | গাঁৱলীয়া, গাওঁবাসী |
পিতা | পিতৃ, দেউতা, বাবা, জন্মদাতা |
বেমাৰ | অসুখ, ৰোগ, নৰিয়া |
চহৰ | নগৰ, পুৰী |
লোক | মানুহ, জন, ব্যক্তি |
*********
পাঠ - 13
হনুমন্তৰ লঙ্কাদর্শন
পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
উত্তৰ : মাধৱ কন্দলী আছিল প্ৰাক-শংকৰী যুগৰ সাহিত্য আকাশৰ এক উজ্জ্বল নক্ষত্ৰ। তেওঁৰ কাব্যিক প্ৰতিভা ইমানেই অতুলনীয় আছিল যে চতুৰ্দশ শতিকাৰ বৰাহী ৰজা মহামাণিক্যই তেওঁক বিশেষ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। আচলতে ৰজাৰ সেই সহায় আৰু মৰমৰ বাবেই কন্দলীয়ে তেওঁৰ কালজয়ী সাহিত্যসমূহ সৃষ্টি কৰিবলৈ অনুপ্ৰেৰণা পাইছিল, যিয়ে অসমীয়া ভাষা-সংস্কৃতিৰ ভেটিটো মজবুত কৰি থৈ গৈছে।
(চ) 'হনুমন্তৰ লঙ্কাদর্শন' কাব্যাংশ কোনটো কাণ্ডৰপৰা লোৱা হৈছে ?
প্রশ্ন ২। মাধৱ কন্দলীৰ বাহিৰে শংকৰ-পূৰ্ব যুগৰ কবিকেইজনৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: মাধৱ কন্দলীৰ বাহিৰে শংকৰ-পূৰ্ব যুগৰ কবিকেইজন হৈছে। হেম সৰস্বতী, হৰিহৰ বিপ্ৰ, কবিৰত্ন সৰস্বতী আৰু ৰুদ্ৰ কন্দলী।
প্রশ্ন ৩। মাধৱ কন্দলীয়ে কোন ৰজাৰ পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিছিল ? তেওঁ ক'ৰ ৰজা আছিল ?
উত্তৰ: মাধৱ কন্দলীয়ে বৰাহী ৰজা মহামাণিক্যৰ পৃষ্ঠপোষকতা লাভকৰিছিল।
তেওঁ অসমৰ পূৱ-মধ্যাঞ্চলৰ কোনো অঞ্চলত ৰাজত্ব কৰিছিল। এওঁক বাৰাহ বা বৰাহী ৰজা বুলিও কোৱা হয়।
প্রশ্ন ৪। তলত দিয়াবোৰৰ টোকা লিখা:
হনুমন্ত, সুগ্রীৱ, নীল, অম্রাৱতী, কাশ্যপ-নন্দন, বিশ্বকর্মা।
উত্তৰ :
১/ হনুমন্ত: হনুমন্ত বা হনুমান হিন্দু ধৰ্মৰ এজন অত্যন্ত জনপ্ৰিয় দেৱতা আৰু ৰামায়ণৰ এজন অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ। তেওঁ পৱন দেৱৰ পুত্ৰ আৰু এজন মহাবলী বানৰ আছিল। শ্ৰীৰামচন্দ্ৰৰ পৰম ভক্ত হিচাপে পৰিচিত হনুমন্তই সীতাক উদ্ধাৰ কৰাৰ বাবে লংকা যাত্ৰা কৰিছিল আৰু ৰাম-ৰাৱণৰ যুদ্ধত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁক শক্তি, সাহস আৰু ভক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
২/ সুগ্ৰীৱ: সুগ্ৰীৱ আছিল কিষ্কিন্ধাৰ বানৰ ৰজা। তেওঁ সূৰ্য দেৱৰ পুত্ৰ আৰু বানৰ ৰাজ বালীৰ ভাতৃ আছিল। বালীৰ সৈতে হোৱা মনোমালিন্যৰ বাবে তেওঁ ঋষ্যমুখ পৰ্বতত আশ্ৰয় লৈছিল। পিছত শ্ৰীৰামচন্দ্ৰৰ সৈতে তেওঁৰ বন্ধুত্ব হয় আৰু শ্ৰীৰামৰ সহায়ত তেওঁ নিজৰ ৰাজ্য ঘূৰাই পায়। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁ নিজৰ বানৰ সেনাৰে সীতাক বিচাৰি উলিওৱাত আৰু ৰাৱণৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত সহায় কৰিছিল।
৩/ নীল: নীল আছিল বানৰ সেনাৰ এজন অন্যতম সেনাপতি আৰু অগ্নি দেৱৰ পুত্ৰ। তেওঁ অতি শক্তিশালী আছিল আৰু বিশ্বকৰ্মাৰ পৰা নিৰ্মাণ কৌশলৰ জ্ঞান লাভ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। ৰামায়ণৰ মতে, সাগৰৰ ওপৰত ‘ৰাম সেতু’ নিৰ্মাণ কৰাত নীল আৰু নল—এই দুই ভাতৃৰ ভূমিকা আছিল অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
৪/ অম্ৰাৱতী: হিন্দু পুৰাণ অনুসৰি অম্ৰাৱতী হৈছে দেৱৰাজ ইন্দ্ৰৰ ৰাজধানী আৰু স্বৰ্গৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰস্থল। ই অত্যন্ত ঐশ্বৰ্যশালী আৰু সুন্দৰ এখন নগৰী। ইয়াত দেৱতাসকলে বাস কৰে আৰু অপ্সৰাসকলৰ নৃত্য তথা গন্ধৰ্বসকলৰ গানেৰে এই স্থান সদায় মুখৰিত হৈ থাকে। এই নগৰীখন দেৱ-স্থাপত্যবিদ বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
৫/ কাশ্যপ-নন্দন: ‘কাশ্যপ-নন্দন’ শব্দৰ অৰ্থ হ’ল মহৰ্ষি কাশ্যপৰ পুত্ৰ। হিন্দু ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ মতে, মহৰ্ষি কাশ্যপ আৰু অদিতিৰ পুত্ৰসকলক আদিত্য বুলি কোৱা হয়, যাৰ ভিতৰত ভগৱান সূৰ্য আৰু ইন্দ্ৰ অন্যতম। সাধাৰণতে কবিতা বা শাস্ত্ৰত সূৰ্য দেৱতাক বুজাবলৈ ‘কাশ্যপ-নন্দন’ উপাধিটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৬/ বিশ্বকৰ্মা: বিশ্বকৰ্মা হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ দেৱ-স্থাপত্যবিদ বা স্বৰ্গৰ অভিযন্তা। তেওঁক সৃষ্টিৰ দেৱতা বুলিও গণ্য কৰা হয়। দেৱতাসকলৰ নগৰী অম্ৰাৱতী, দ্বাৰকা, লংকা আৰু ইন্দ্ৰপ্ৰস্থৰ দৰে বিখ্যাত ঠাইসমূহ তেওঁৱেই নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও দেৱতাসকলৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু বাহনসমূহ তেওঁ তৈয়াৰ কৰিছিল। বৰ্তমান কালতো শিল্প আৰু কাৰিকৰী কামৰ লগত জড়িত লোকসকলে বিশ্বকৰ্মা পূজা অতি ধুমধামেৰে পালন কৰে।
প্রশ্ন ৫। লঙ্কা নগৰীৰ কাষৰ বন-বননিত হনুমন্তই কি কি ফল-ফুলৰ গছ দেখিবলৈ পাইছিল ?
উত্তৰ : লঙ্কা নগৰীৰ সেই অপূৰ্ব বননিখনত সোমাই হনুমন্ত বিস্ময়ত অভিভূত হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ চকুৰ আগত জিলিকি উঠিছিল প্ৰকৃতিৰ এক বিৰল সমাহাৰ। যিফালেই চকু যায়, মাথোঁ শাৰী শাৰী গছ— সৰল, পিয়াল, খৰ-নিখৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ওখ ওখ শাল, তাল, তমাল আৰু গমাৰি গছবোৰে যেন আকাশলংঘী ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল। চাৰিওফালে ভৰি আছিল আম, জাম, কমলা, বগৰী আৰু অমৰাৰ দৰে সুস্বাদু ফলৰ সম্ভাৰ। ক’ৰবাত যদি তেতেলী বা সোলেঙৰ টেঙা সোৱাদ, আনফালে আকৌ তামোল-নাৰিকল আৰু শ্ৰীফলৰ মনোৰম দৃশ্য। কেৱল ফল-মূলেই নহয়, বননিখন হাতীশুঁৰীয়া, আমলখি আৰু ডহাফলেৰে আছিল ভৰপূৰ। তাৰ মাজতে ফুলি আছিল পাৰিজাত, সেৱতী, মালতী আৰু গুটিমালিৰ দৰে সুগন্ধি ফুল, যাৰ গোন্ধত বতাহ জকমকাই আছিল। আনকি কাইটীয়া গছবোৰেও সেই অৰণ্যৰ এক নিপুণ শোভা বৰ্ধন কৰিছিল। আটাইতকৈ চকু জুৰোৱা দৃশ্যটো আছিল বনৰ মাজৰ নিৰ্মল জলাশয়বোৰ— য’ত এপাহ-দুপাহকৈ ফুলি থকা পদুমবোৰে সমগ্ৰ পৰিৱেশটো এক স্বৰ্গীয় ৰূপ দিছিল।
প্রশ্ন ৬। হনুমন্তই কি ৰূপ-ধৰি লঙ্কা নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিছিল ? তেওঁ সেই ৰূপ ধৰাৰ কাৰণ কি আছিল ?
উত্তৰ: হনুমন্তই এটা মেকুৰীৰ ৰূপ ধৰি লঙ্কা নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিছিল।
লঙ্কা নগৰীৰ নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা আছিল অভেদ্য আৰু অতিশয় কঠোৰ। হনুমানে ভাবিলে যে তেওঁ যদি নিজৰ বিশাল ৰূপ লৈ নগৰত প্ৰৱেশ কৰে, তেন্তে ৰাক্ষসবিলাকে তেওঁক তৎক্ষণাত ধৰি পেলাব আৰু বন্দী কৰি ঘৰে ঘৰে ঘুৰাই অপমানিত কৰিব। সেইবাবে, ধৰা পৰাৰ ভয়ত তেওঁ অতি সাৱধানতা অৱলম্বন কৰিলে আৰু এটা সৰু মেকুৰীৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি অতি সংগোপনে লঙ্কা নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে।
প্রশ্ন ৭। হনুমন্তই গধূলি সময়ত দেখা লঙ্কা নগৰীৰ এটি বর্ণনা দিয়া।
উত্তৰ: গোটেই দিনটো লঙ্কা নগৰীৰ উপকণ্ঠত থকা বননিৰ অপূৰ্ব শোভা চাই অৱশেষত গধূলি সময়ত হনুমন্তই এক কৌশল অৱলম্বন কৰিলে। নিজৰ বিশাল দেহটো সলাই এটা সৰু মেকুৰীৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি তেওঁ লঙ্কাৰ ওখ প্ৰাচীৰৰ ওপৰত উঠিল।প্ৰাচীৰৰ ওপৰৰ পৰা সমগ্ৰ লঙ্কা নগৰীখন দেখি তেওঁ তবধ মানিলে— সঁচাকৈয়ে ই অনুপম! যেন অমৰাৱতীৰ নিৰ্মাতা বিশ্বকৰ্মাই নিজৰ সকলো নিপুণতাৰে পৃথিৱীত এইখন দ্বিতীয় অমৰাৱতীহে সাজি উলিয়াইছে। চাৰিওফালে সোণৰ ওখ গড় আৰু দেৱাল; তাৰ মাজে মাজে খচিত থকা সোণ-মণি-মাণিকৰ উজ্জ্বলতাই গধূলিৰ আন্ধাৰতো সমগ্ৰ নগৰীখন পোহৰাই ৰাখিছে।কিন্তু এই সৌন্দৰ্যৰ মাজতো হনুমন্তৰ মনলৈ এক গভীৰ শংকা আহিল। লঙ্কাৰ সুৰক্ষা ব্যৱস্থা অতি ভয়ংকৰ। আহল-বহল নগৰীখনৰ চৌপাশে থকা প্ৰকাণ্ড গড়বোৰৰ উপৰিও ঠায়ে ঠায়ে এনেকুৱা কিছুমান অত্যাধুনিক যন্ত্ৰ-পাতি শাৰী-শাৰীকৈ সজাই থোৱা আছে, যিবোৰ দেৱতা বা অসুৰ কাৰো বাবেই পাৰ হোৱাটো সম্ভৱ নহয়। এনে এক দুৰ্গম আৰু অভেদ্য নগৰী দেখি বীর হনুমন্তৰ অন্তৰতো চিন্তাই থিতাপি ল’লে।
প্রশ্ন ৮। সুৰক্ষিত লঙ্কা নগৰী দেখি হনুমন্তৰ মনলৈ কেনে ধৰণৰ চিন্তা আহিছিল ?
উত্তৰ : লঙ্কা নগৰীৰ সুৰক্ষা ব্যৱস্থা আছিল সঁচাকৈয়ে আচৰিত ধৰণৰ—একদম কটকটীয়া! চৌপাশৰ সেই সোণালী গড় আৰু ওখ প্ৰাচীৰবোৰে নগৰখনক এনেদৰে আৱৰি ৰাখিছিল যে কাৰো সাধ্য নাছিল তাতে সহজে প্ৰৱেশ কৰাৰ। কেৱল সেয়াই নহয়, দেৱতা বা অসুৰ কোনেও যাতে লঙ্ঘন কৰিব নোৱাৰে, তাৰ বাবে শাৰী শাৰীকৈ স্থাপন কৰা হৈছিল অত্যাধুনিক আৰু ভয়ংকৰ সব যন্ত্ৰ-পাতি।এই সকলোবোৰ দেখি মহাবীৰ হনুমান মুহূৰ্তৰ বাবে চিন্তিত হৈ পৰিছিল। তেওঁ ভাবিবলৈ ধৰিলে—
"মই, অঙ্গদ, সুগ্ৰীৱ বা নীলে হয়তো সাত সাগৰ তেৰ নদী পাৰ হৈ ইয়ালৈ আহিব পাৰিলোঁ; কিন্তু বাকী বান্দৰ সৈন্যবোৰ ইয়ালৈ কেনেকৈ আহিব? ৰামচন্দ্ৰই বা এই দুৰ্লংঘ্য বাধা কেনেকৈ অতিক্ৰম কৰিব?" প্ৰকাণ্ড সাগৰ আৰু লঙ্কাৰ এই অভেদ্য দেৱাল দেখি তেওঁৰ মনত ক্ষন্তেকৰ বাবে সংশয়ে দেখা দিছিল। কিন্তু পিছমুহূৰ্ততে যেতিয়াই তেওঁৰ মনত পৰিল ৰাম-লক্ষ্মণৰ অপাৰ মহিমা আৰু দৈৱিক শক্তিৰ কথা, তেওঁৰ সকলো দুশ্চিন্তা নিমিষতে আঁতৰিল। এক গভীৰ বিশ্বাস আৰু আশাই তেওঁৰ বুকুত পুনৰ থিতাপি ল’লে।
প্রশ্ন ৯। সুবেল-শৃংগত বহি হনুমন্তই কি ভাবিছিল ?
উত্তৰ : সীতাৰ সন্ধানত ওলাই অহা হনুমানে যেতিয়া বিশাল সাগৰখন অতিক্ৰম কৰি সুবেল বা ত্ৰিকূটগিৰি পৰ্বতৰ শিখৰত ভৰি দিলেহি, তেওঁৰ মনটো এক অদ্ভুত আত্মবিশ্বাসেৰে ভৰি পৰিল। সুবেল শৃংগত বহি তেওঁ ভাবিবলৈ ধৰিলে যে এই শতেক যোজন বিস্তীৰ্ণ সাগৰখন পাৰ হোৱাটো তেওঁৰ বাবে কোনো ডাঙৰ কথাই নহয়। কাৰণ, তেওঁৰ মনত এনে এক অদম্য সাহস আছে যে প্ৰয়োজন হ’লে তেওঁ কোটি যোজন দূৰত্বও অনায়াসে অতিক্ৰম কৰিব পাৰে। কোনো ভয় বা শংকাৰ চিন নোহোৱাকৈয়ে ইমান বিশাল জলৰাশি পাৰ হৈ আহি তেওঁ পৰম তৃপ্তিৰে সুবেলৰ পৰাই সোণৰ লঙ্কা নগৰীখনৰ অপৰূপ দৃশ্য একাগ্ৰতাৰে নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ ধৰিলে।
প্রশ্ন ১০। 'হনুমন্তৰ লঙ্কাদৰ্শন' কাব্যাংশৰ মূল কথাখিনি তোমাৰ নিজৰ কথাৰে লিখা।
উত্তৰ : সীতা আইৰ সন্ধানত ওলাই অহা হনুমানে যেতিয়া বিশাল সাগৰ পাৰ হৈ সুবেলগিৰিৰ শৃংগত ভৰি দিলে, তেতিয়া প্ৰকৃতিৰ এক অপূৰ্ব ৰূপ তেওঁৰ চকুৰ আগত জিলিকি উঠিল। ত্ৰিকূট গিৰিৰ সেই ওখ টিঙত বহি লঙ্কাপুৰীখন চাই থাকোঁতেই বেলি ডুবো ডুবো হ’ল। কিন্তু হনুমানৰ মনত তেতিয়াও হেঁপাহ—দিনৰ পোহৰতে লঙ্কাৰ সেই দুৰ্ভেদ্য গড়টো এবাৰ ভালদৰে চাই ল’ব। তেওঁ সূৰ্যদেৱতাক প্ৰাৰ্থনা জনালে, "হে দেৱ, কৃপা কৰি অলপ সময় ৰৈ দিয়ক, যাতে মই এই পোহৰতে লঙ্কাৰ সীমাৰেখা চিনি ল’ব পাৰোঁ।" সূৰ্যদেৱতাও হনুমানৰ ভক্তি আৰু সাহসত সন্তুষ্ট হৈ আকাশত থমকি ৰ’ল। দিনৰ সেই উজ্জ্বল পোহৰত হনুমানে যি দৃশ্য দেখিলে, সেয়া যেন কোনোবা সপোনৰ দেশহে! চাৰিওফালে সেউজীয়া বননি, তাৰ মাজত থকা পুখুৰীবোৰত পদুম ফুলবোৰ জকমকাই ফুলি আছে। ফুলৰ মৌ পান কৰি ভোমোৰাবোৰে যি গুঞ্জন তুলিছে, সি যেন বননিখনত এক অময়া সুৰৰ সৃষ্টি কৰিছে। হনুমানে থমকি ৰৈ চাই ৰ’ল— কিমান যে গছ-গছনি! সৰল, পিয়াল, শাল, তালৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আম-জাম, নাগেশ্বৰ, আমলখি, আনকি দেৱলোৰ পাৰিজাতলৈকে সকলো তাত বিদ্যমান। বছৰৰ ছয়টা ঋতুতে তাত কুলিয়ে গীত গায় আৰু শীতল বতাহে মন-প্ৰাণ জুৰাই পেলায়। কেৱল গছ-বননিয়েই নহয়, সোণ-ৰূপ, মণি-মুকুতাৰ চমকনিৰে গোটেই লঙ্কাখন যেন সাগৰৰ বুকুত এক জ্বলন্ত ৰত্নহে ! প্ৰকৃতিৰ এই বিৰল সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰি থাকোঁতেই সন্ধিয়া নামি আহিল। হনুমানে লঙ্কাত প্ৰৱেশ কৰাৰ কথা ভাবিলে আৰু ধৰিলে এক মায়াবী ৰূপ— নিজৰ বিয়াগোম শৰীৰটো এটা মেকুৰীৰ সমান সৰু কৰি তেওঁ লঙ্কাৰ ওখ প্ৰাচীৰৰ ওপৰত উঠিল। কিন্তু লঙ্কাৰ সেই সুৰক্ষা বেষ্টনী দেখি তেওঁ স্তম্ভিত হৈ পৰিল। চাৰিওফালে সোণৰ গড়, শাৰী শাৰী যন্ত্ৰ-পাতি; যিবোৰ দেৱতা বা অসুৰ কাৰো পক্ষে লঙ্ঘন কৰা সম্ভৱ নহয়। ক্ষণকালৰ বাবে হনুমান চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল— "অঙ্গদ, সুগ্ৰীৱ বা নীলে কেনেবাকৈ সাগৰ পাৰ হ’লেও, বাকী বান্দৰ সেনাবোৰ ইয়ালৈ কেনেকৈ আহিব? আহিলেও এই অভেদ্য দুৰ্গত তেওঁলোকে কৰিবনো কি?" কিন্তু লগে লগে তেওঁৰ মনলৈ আহিল প্ৰভু ৰামচন্দ্ৰৰ কথা। যাৰ কৃপা আৰু মহিমা অপাৰ, তেওঁৰ বাবে একোৱেই অসম্ভৱ নহয়। সেই আশাকে বুকুত বান্ধি হনুমানে আগুৱাই যোৱাৰ সাহস গোটাই ল’লে।
প্রশ্ন ১১। তলৰ শব্দবোৰৰ আধুনিক ৰূপ লিখা:
কণ্টকি, ছাতিয়াল, তহিতে, দেখিলন্ত।
উত্তৰ :
শব্দ | আধুনিক ৰূপ |
কণ্টকি | কাঁইটীয়া (বা কাঁইট থকা) |
তহিতে | ছাতিধৰা (বা ছাতি থকা/মেলা) |
ছাতিয়াল | তাতে (বা সেই ঠাইতে) |
দেখিলন্ত | দেখিলে |
গগন, বিৰাল, গড়, সমুদ্র, পৱন।
উত্তৰ :
শব্দ | সমার্থক শব্দ |
গগন | আকাশ, নভমণ্ডল |
বিৰাল | মেকুৰী, মার্জাৰ |
গড় | দুৰ্গ, কোঠ |
সমুদ্র | সাগৰ, জলধি |
পৱন | বতাহ, বায়ু |
পাঠ- 15
চোৰধৰা
পাঠভিত্তিক প্রশ্ন আৰু উত্তৰ
উত্তৰ: মাধৱদেৱৰ সাহিত্যিক জীৱনৰ কীৰ্তিস্তম্ভ হৈছে নামঘোষা।
তেওঁ 'মাখন চোৰ' বুলি মিছা অপযশ ল'বলৈ কৃষ্ণক গোপীনীসকলৰ ওচৰলৈ পুনৰ আহিবলৈ মানা কৰিছিল।
-যশোদাৰ মনৰ তাপ গুচাবলৈ গোপীয়ে কিয় ক'বলগীয়া হৈছিল ?
উত্তৰ : এদিনাখন পুত্ৰ কৃষ্ণক বিচাৰি নাপাই যশোদা মাক বিয়াকুল হৈ পৰিছিল। চাৰিওফালে বিচাৰিও যেতিয়া কানাইৰ কোনো শুংসূত্ৰ নোলাল, তেতিয়া তেওঁ শোকত ভাঙি পৰিল। যশোদাৰ এনে অৱস্থা দেখি এগৰাকী গোপী আগবাঢ়ি আহিল আৰু তেওঁক বুজনি দি ক’লে— "আই যশোদা, আপুনি মিছাতে শোক নকৰিব। মই এতিয়াই কৃষ্ণক দেখি আহিছোঁ।" গোপীগৰাকীয়ে যশোদাৰ আগত কৃষ্ণৰ দুষ্টালিৰ বৰ্ণনা দি ক’লে যে কৃষ্ণই চুৰকৈ এঘৰত লৱণু খাবলৈ সোমাওঁতে গৃহস্থৰ হাতত ধৰা পৰিছিল। কিন্তু আমাৰ চতুৰ কানাইৰ বুদ্ধি চাওক! ধৰা পৰাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ হাতত থকা লৱণুখিনি ওলোটাই গোপীগৰাকীৰ মুখতে সানি দিলে আৰু তেওঁকহে ওলোটাই 'চোৰ' সজাই দিলে। অপ্ৰস্তুত হৈ গোপীগৰাকীয়ে লাজতে সেই ঠাইৰ পৰা আঁতৰি আহিব খোজোতেই কৃষ্ণই তেওঁৰ আঁচলত থাপ মাৰি ধৰিলে। উপায়ন্তৰ হৈ গোপীগৰাকীয়ে কৃষ্ণক কাকূতি-মিনতি কৰিবলৈ ধৰিলে— "হে কৃষ্ণ, মোক এৰি দিয়া, মই তোমাক খাবলৈ অধিক লৱণু দিম।" লৱণু পোৱাৰ আশাত কৃষ্ণই তেওঁক এৰি দিলে আৰু আনন্দ মনেৰে লৱণু ভক্ষণ কৰি নাচিবলৈ ধৰিলে। শেষত গোপীগৰাকীয়ে যশোদাক আশ্বাস দি ক’লে— "আই, আপুনি নিশ্চয় বহু জন্মৰ পুণ্য কৰিছিল, যাৰ ফলত স্বয়ং ভগৱানক পুত্ৰ ৰূপে লাভ কৰিছে। যাৰ উপস্থিতিয়ে সমগ্ৰ গোকুলবাসীক আনন্দ দি থাকে, তেনে এজন পুত্ৰৰ মাতৃ হৈ আপুনি শোক কৰাটো উচিত নহয়। মনৰ দুখ আঁতৰাই আপুনি আনন্দিত হওক।
(খ) শ্রীকৃষ্ণই গোপীৰ মুখত কিয় লবণু সানি দিছিল ?
উত্তৰ :এদিনৰ কথা, শ্ৰীকৃষ্ণই মনে মনে এঘৰ গোৱালীৰ পাকঘৰত সোমাই লৱণু চুৰ কৰাত মগন আছিল। কিন্তু দুর্ভাগ্যবশতঃ গোৱালীগৰাকীয়ে তেওঁক হাতে-লোটে ধৰি পেলালে। ধৰা পৰিলেও কৃষ্ণ জানো দমি যোৱা ল’ৰা? তেওঁ ওলোটাই গোৱালীগৰাকীকহে ক’বলৈ ধৰিলে, "মই চোৰ নহয় হে! মইচোন আন লগৰীয়া গোপবালকসকলৰ লগত ৰাজপথেদিহে ফুৰি আছিলোঁ। তুমিহে নিজে দই-লৱণু খাই এতিয়া দোষটো মোৰ গাত জাপি দি মোক চোৰ সজাব খুজিছা!" কৃষ্ণৰ এনে ওলোটা কথা শুনি গোৱালীগৰাকী আচৰিত হ’ল আৰু খঙতে গোটেই চুবুৰীটোকে সাক্ষী কৰিবলৈ চিঞৰিবলৈ ধৰিলে। গোৱালীগৰাকীৰ চতুৰালি দেখি কৃষ্ণই তৎক্ষণাত নিজৰ হাতত থকা লৱণুখিনি তাইৰ মুখতে সানি দিলে। তাৰপিছত মিচিকিয়া হাঁহি এটা মাৰি ক’লে, "এতিয়া আৰু আন সাক্ষীৰ কি প্ৰয়োজন? তোমাৰ মুখখনেইচোন প্ৰমাণ দিছে যে লৱণু কোনে খাইছে!" এনেদৰেই বুদ্ধিয়ক কৃষ্ণই নিজৰ চাতুৰীৰে শাস্তিৰ পৰা ৰক্ষা পোৱাই নহয়, বৰঞ্চ অভিযোগকাৰী গোৱালীগৰাকীকহে ওলোটাই চোৰ সজাই থৈ দিলে।
কোনে, কাৰ আৰু কি কথা শুনি হৰষিত হৈছিল ?
তেওঁ কৃষ্ণৰ কথা শুনি হৰষিত হৈছিল।
এদিনাখন যশোদা মায়ে কৃষ্ণক বিচাৰি হাহাকাৰ কৰি ফুৰিছিল। মাকৰ মনত ভীষণ চিন্তা— ক'ত গ'ল বাৰু তেওঁৰ নীলমণিটো? তেনেতে এগৰাকী গোৱালীয়ে আহি যশোদাৰ কাষত খবৰ দিলে। তাই ক’লে, "আই যশোদা, তুমি ইমানকৈ হায়-ৈহৈ কৰি কিয় ফুৰিছা? মই তোমাৰ কানাইৰ বতৰা পাই আহিছো, তুমি আৰু চিন্তা নকৰিবা।" গোৱালীজনীয়ে হাঁহি হাঁহি ক’লে যে কৃষ্ণই আচলতে এগৰাকী গোৱালীৰ ঘৰত সোমাই লৱণু চুৰ কৰি থাকোঁতেই ধৰা পৰিছিল। গোৱালীজনীয়ে ভাবিছিল আজি চোৰক হাতেনাতে ধৰি গোটেই চুবুৰীকে সাক্ষী কৰিব। কিন্তু আমাৰ চতুৰ কৃষ্ণ কি কম! ধৰা পৰাৰ ভয়ত তেওঁ নিজৰ হাতত লাগি থকা লৱণুখিনি ওলোটাই সেই গোৱালীজনীৰ মুখতে সানি দিলে। নিমিষতে চুৰ কৰা কৃষ্ণই গোৱালীজনীকহে ওলোটাই 'চোৰ' সজাই দিলে! কৃষ্ণৰ এই বুদ্ধি আৰু বলৰ ওচৰত হাৰ মানি গোৱালীজনীয়ে লাজত তাত থিয় হৈ থাকিব নোৱাৰা হ’ল। তাই যেতিয়া যাবলৈ বিচাৰিলে, কৃষ্ণই হেনো তাইক যাবলৈ নিদিয়েই— ওলোটাই তাইৰ পৰা লৱণু আদায় কৰিহে এৰিলে। তাৰ পিছত সেই লৱণু তৃপ্তিৰে ভোজন কৰি কৃষ্ণই এতিয়া আনন্দত নাচি আছে। গোৱালীজনীয়ে যশোদাৰ চকুলৈ চাই ভক্তিৰে ক’লে, "আই যশোদা, তুমি নিশ্চয় কিবা ডাঙৰ পুণ্য কৰিছিলা, যাৰ বাবে এনে এজন পুত্ৰ লাভ কৰিলা। তেওঁৰ এই লীলা-খেলাই গোটেই গোকুলবাসীকে আনন্দৰ সাগৰত বুৰাই ৰাখে।" পুত্ৰৰ এই দুষ্টালি অথচ মৰম লগা কাহিনীটো শুনি যশোদাৰ বুকু জুৰ পৰি গ’ল। তেওঁৰ সকলো দুখ পলকতে হেৰাল আৰু আনন্দত আত্মহাৰা হৈ তেওঁ নাচিবলৈ ধৰিলে।
প্রশ্ন ৪। মাক যশোদাই কানাইক লগ পাই কি কি কথা কৈছিল আৰু কিদৰে চেনেহ প্রকাশ কৰিছিল ?
উত্তৰ :গোপিনীগৰাকীৰ সৈতে যশোদা যেতিয়া গোৱালপাৰাত উপস্থিত হ’ল, তাত তেওঁ নিজৰ প্ৰাণৰ পুত্ৰ কৃষ্ণক দেখা পালে। কৃষ্ণক দেখা মাত্ৰকেই মাকৰ চাতক সদৃশ চকুযুগল জুৰ পৰি গ’ল। তেওঁ ব্যাকুল হৈ কৃষ্ণক বুকুত সাৱটি ধৰিলে আৰু মুখত চুমা খাই এক অপাৰ আনন্দত আত্মহাৰা হৈ পৰিল। মাকৰ কোলাত সোমাই কৃষ্ণই স্তনপান কৰিলে আৰু দুচকুৰে লোতক বোৱাই গোপিনীসকলে কৰা সকলো ব্যৱহাৰৰ কথা মাকক বিৱৰি ক’লে। পুত্ৰৰ মুখত গোপিনীসকলৰ অভিযোগ শুনি যশোদাই খঙত সিহঁতক গালি পাৰিবলৈ ধৰিলে। তেওঁ মৰমেৰে কৃষ্ণক বুজালে যে সেই ‘বান্দীবোৰৰ’ ঘৰলৈ তেওঁ আৰু দুনাই যাব নালাগে। যশোদাৰ ঘৰত গাখীৰ, দৈ বা মাখনৰতো কোনো অভাৱ নাই— কৃষ্ণই যিমান বিচাৰে সিমানেই পাব। যশোদাৰ বাবে কৃষ্ণ কেৱল পুত্ৰই নহয়; তেওঁ কোটি পুৰুষৰো আৰাধ্য দেৱতা, তেওঁৰ শিৰৰ মুকুট, ডিঙিৰ সাতসৰী আৰু তপ্ত বুকুৰ শীতল চন্দন। গোপিনীসকলক ডবিয়াই-হকীয়াই খেদি দি যশোদাই নিজৰ আঁচলেৰে কৃষ্ণৰ গাৰ ধূলিবোৰ জোকাৰি দিলে। তাৰ পিছত পৰম তৃপ্তিৰে কৃষ্ণক কোলাত লৈ ঘৰলৈ লৈ আহিল। ঘৰলৈ আনি শীতল পানীৰে তেওঁক গা ধুৱাই পঞ্চামৃত খাবলৈ দিলে। কৃষ্ণৰ দেহত সুগন্ধি চন্দন সানি, পিন্ধিবলৈ দিলে দিব্য বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰ। অলংকৃত কৃষ্ণৰ সেই অপৰূপ মুখখনিলৈ চাই যশোদা যেন নিমজ হৈ পৰিল— এয়াই আছিল কৃষ্ণৰ প্ৰতি যশোদাৰ অপৰিসীম মাতৃস্নেহৰ বহিঃপ্ৰকাশ।
তেজহ, তোহাৰি, হামু, থিক, মাখিয়ে, উনিকৰ, ফিৰত, গাৰি।
উত্তৰ:
পুৰণি শব্দ | আধুনিক ৰূপ |
তেজহ | ত্যাগ কৰা / ত্যাগ কৰক |
তোহাৰি | তোমাৰ |
হামু | মই |
থিক | আছে / ঠিক |
মাখিয়ে | মাখিয়েই |
উনিকৰ | তেওঁৰ / তেখেতৰ |
ফিৰত | ফেৰত / ওলোটাই দিয়া |
গাৰি | গাড়ী |
চোৰ, উত্তৰ, কাতৰ, পুণ্য, শোক, হর্ষ, শীতল।
উত্তৰ:
শব্দ | বিপৰীত শব্দ |
চোৰ | সাধু |
উত্তৰ | প্রশ্ন / দক্ষিণ |
কাতৰ | অকাতৰ |
পুণ্য | পাপ |
শোক | হৰ্ষ |
হর্ষ | বিষাদ / শোক |
শীতল | উষ্ণ / তপত |
******************